Domethënia besimore e frikës ndaj Allahut xh.sh.

قوله:إنه إذا أطاع الله العبد في الإيمان به دخل عليه الرجاء و الخوف من الله. فإذا دخل عليه هذه الخصال الثلاث فقد عبده و لا يكون مؤمنا بغير رجاء و لا خوف.

Ebu Hanife r.h. ka thënë: “Kur robi i nënshtrohet Allahut, për shkak të besimit të plotë që ka në Atë, tek ai njeri lind shpresa në Allahun dhe frika nga Ai. Njeriu që i posedon këto tri cilësi (nështrimin, shpresën dhe frikën) konsiderohet se e adhuron Allahun. Në të kundërtën, njeriu që nuk e shpreson Allahun dhe nuk i frikësohet Atij, nuk konsiderohet besimtar (në Allahun e Madhëruar).”[1]

 

Hyrje

 

Imam Ebu Hanife r.h. në citatin e sipërthënë të tij, potencon tri cilësi, që e karakterizojnë besimtarin për nga aspekti i devotshmërisë së tij ndaj Allahut. Ato janë ‘nënshtrimi’ (الطاعة), ‘shpresa’ (الرجاء) dhe ‘frika’ (الخوف). Njeriu që e beson Allahun, e ka obligim të natyrshëm besimor, që t’i nështrohet urdhëresave dhe ndalesave të Tij; ta shpresojë Atë në të gjithë veprimet e tij dhe mbi të gjitha ta përshkojë besimin e tij me frikë të mirfilltë ndaj të Lartëmadhërishmit. Në këtë punim, do ta trajtojmë çështjen e ‘frikës’ (الخوف) ndaj Allahu si njëra nga tiparet që bashkon në vete edhe nënshtrimin ndaj Allahut edhe shpresën[2] ndaj Tij, po edhe devotshmërinë në përgjithësi, sepse nëse nuk ekziston frika ndaj Allahut, nuk ekziston as nënshtrimi ndaj Fjalës së Tij, as shpresa në Atë, e as devotshmëria.

 

Domethënia etimologjike dhe terminologjike e “frikës”

 

Shprehja الخوف (el-havfu[3]) është infinitiv i llojit të I-rë të foljeve (eth-thulathijju el-muxher-rredu). Koha e shkuar bën خاف (hafe), koha e tashme dhe e ardhshme bën يخاف (juhafu), kurse infinitivi bën خوفا (havfen); مخافة (mehafeten) dhe خيفة (hifeten), që nënkupton shqetësimin e njeriut, për shkak se “parashikon që t’i vijë (t’i ndodhë) ajo që është e urrejtur, apo t’i humbet ajo që është e dashur” ( توقَّعَ حلولَ مكروه أو فَوْتَ محبوب)[4].

Ndërsa në aspektin terminologjik, ‘frika’ (الخوف) identifikon “frikën ndaj Allahut të Madhëruar.” Si term akaidi, ‘frika’ (الخوف) konsiston ndjenjën besimore të besimtarit, i cili duke e besuar sinqerisht Allahun e Madhëruar, për Krijues të Vetëm, si dhe duke qenë i vetëdijshëm për përgjegjësinë e veprimeve të tij në raport me zbatimin e urdhëresave dhe ndalesave të Allahut, i frikësohet Allahut dhe dënimit të Tij, në këtë botë dhe në botën tjetër.

 

Poenta e çështjes

 

Le të themi se frika ndaj Allahut në realitet është imani i mirëfilltë i njeriut. Sipas thënies së lartëcekur të Imam Ebu Hanifes, kuptohet qartë se (mos)frika ndaj Allahut është një testim real i vetëdijës besimore të besimtarit. Imani është ai që njeriun e bën të frikohet ndaj Allahut dhe jo dikush tjetër. Si konstatim i kësaj, frika është produkt i imanit. Nëse te besimtari mungon frika ndaj Allahut, atëherë kemi të bëjmë me mungesë të efekteve aktive të imanit, respektivisht me iman të paralizuar. Mungesa e efekteve aktive të imanit ndodh për shkak të mosstabilizimit të mirëfilltë të imanit në zemrën dhe shpirtin e besimtarit. Ky mosstabilizim, e që mund të ndodh për shkaqe të ndryshme, referon shumë dyshime dhe paqartësi kundrejt qenies së imanin. Ndërsa dyshimet dhe paqartësitë janë kontradikta të imanit dhe e pengojnë besimtarin që t’i frikohet Allahut të Madhëruar dhe ta adhurojë Atë.

Pikërisht këtu është poenta e çështjes, ku imani i besimtarit që nuk është i pajisur me frikë ndaj Allahut, karakterizohet me shumë dyshime dhe paqartësi, të cilat nuk e lënë të japë rezultate, respektivisht e lëkundin imanin. Prandaj, Ebu Hanife në thënien e tij të lartëcekur mjaft me menquri ka interferuar se për të qenë adhurues i Allahut, përpos që, duhet t’i nënshtrohesh Atij dhe ta shpresosh Atë, duhet që edhe t’i frikësohesh Allahut, duke konkluduar se “ai që nuk i frikësohet Allahut nuk është edhe besimtar.”

Çka do të thotë kjo? Për ta kuptuar këtë thënie të Ebu Hanifes r.h., pra, se frika ndaj Allahut është shpirti i imanit, ndërsa mosfrika ndaj Tij konsiderohet mosbesim, nevojitet të sqarojmë:

  1. I.                   Njohje me frikën ndaj Allahut;
  2. II.                Besimtari është i detyruar t’i frikësohet Allahut;dhe
  3. III.             Domethënia akaidologjike e (mos)frikës ndaj Allahut.

 

I. Njohje me frikën ndaj Allahut

 

1.1. Çka nënkupton frika ndaj Allahut?

Le të themi se frika është tipar natyror i njeriut. Këtë askush nuk e kundërshton dhe as nuk e mohon. ‘Frika e cila manifeston dhembjen e zemrës dhe shqetësimin e saj për shkak të parashikimit të diçkaje të papëlqyer në të ardhmen’[5], dëfton dobësinë e njeriut. Fakti se njeriu nuk është i plotëfuqishëm, është dëshmi se ai është i pafuqishëm. Janë shumë argumente logjike që e vërtetojnë këtë. Karakterizimi i tij me ndjenja, dëshira, padituri, kënaqësi, lakmi, ego etj, tregojnë se ai është qenie e nevojshme. Njeriut i mjafton ta shikojë vetveten dhe të bindet për pafuqishmërinë e vet. Vetë qenia e tij dhe jeta, të ciliën e jeton nuk janë meritë e njeriut. Të gjitha të mirat, të cilat i shfrytëzon njeriu e pa të cilat nuk mund të ekzistojë, po ashtu nuk janë meritë e tij. Nga toka merrë frutat, ndërsa nga qielli e gëzon shiun. Ndërrimi i ditës dhe i natës, ndërrimi i stinëve, dhe funksioni i diellit, përsëri nuk janë meritë e njeriut. Këto janë mirësitë elementare, pa të cilat nuk mund të ekzistojë asgjë e gjallë. Burimi i gjallërisë së njeriut është i themeluar në këto të mira, që përsëri nuk janë meritë e tij. Prandaj ai është i pafuqishëm dhe i nevojshëm për mirësitë e Atij i Cili i ka krijuar këto kushte të volitshme për jetesë. Nëse për një moment i mungon ajri, nuk ka kund ta kërkojë atë.

Nëse njeriu qenka i pafuqishëm, dhe ai i tillë është (shih: En-Nisa:28), shtrohet pyetja: kush është i plotëfuqishëm? Të gjithë njerëzit, pa marrë parasysh dallimet e tyre fetare rreth perceptimit të Qenies së Lartë, pahezitim thonë se Zoti është i Plotëfuqishëm. Sepse të gjithë njerëzit, janë të nevojshëm për mirësitë e Allahut.  Kësaj i dorëzohen të gjithë pa dallim, besimtarët dhe jobesimtarët, duan apo s’duan: Ky është kuptimi i ajetit ”… E Atij i është dorëzuar gjithë çka në qiej e në tokë, me dashje e pa dashje” (Ali Imran: 83).

Pra, kjo është e vërteta. Allahu është i Plotëfuqishëm dhe askush tjetër. Sapo ta kemi kuptuar këtë, kemi arritur ta kuptojmë edhe realitetin e frikës së njeriut dhe kahjen e orientimit të saj.

Njeriu domosdoshmërisht duhet t’i frikësohet të Plotëfuqishmit, e Ai është Allahu. I Plotëfuqishmi nuk i nështrohet askujt, përndryshe nuk do të ishte i tillë. Ndërsa i pafuqishmi i nënshtrohet dhe e ka ndijesinë e frikës ndaj të Plotëfuqishmit. Fëmija i frikësohet prindit, sepse ndihet i pafuqishëm kundrejtë tij. Njeriu i frikësohet pushtetit, sepse e beson ekzistencën e tij dhe fuqishmërinë e tij. Njeriu frikësohet nga vdekja, sepse e di se do të vdesë një ditë. Po ashtu i frikësohet sëmundjes, etj..

Ngjashmërisht është me besimtarin, i cili i frikësohet Allahut, sepse e beson Atë dhe plotëfuqishmërinë e Tij. Prandaj i nështrohet Atij duke i zbatuar të gjitha urdhëresat dhe ndalesat që i ka urdhëruar në Kur’an. Atë e shpreson, Atë e adhuron dhe ndaj Tij frikësohet. Për dallim nga të gjitha llojet tjera të frikës, frika ndaj Allahut është frika e vërtetë. Ajo ka karakter cilësore që përligjet me dashuri dhe respekt të thellë ndaj Allahut. Nuk është një frikë teknike, sikurse është frika nga kanosja e rrezikut, apo ikja nga bisha e egër, e kështu me radhë. Kjo, sepse besimtari e do Allahun, ma shumë se çdo gjë tjetër. Urdhërat e Tij i zbaton, për arsye se janë vlerë e pazëvendësueshme. Në këtë aspekt është thënia e njohur e filozofit gjerman Emannuel Kanti (1724-1804): “Feja përmban detyrime që obligohen nga urdhëri i Zotit, por ato nuk kryhen vetëm pse janë të urdhëruara, po pse janë udhëzim i Qenies së Lartë.”

Prandaj themi se ekzistojnë dy lloje legjitime të frikës ndaj Allahut:

  • Frika për shkak të dashurisë dhe njohjes së Allahut; dhe
  • Frika për shkak të dënimit të rëndë të Tij.

 

1.2. Frika për shkak të dashurisë dhe njohjes së Allahut

Muslimanët, janë besimtarë në Allahun, sepse e kanë përceptuar besimin në mënyrë të natyrshme, të lirë dhe papresion. Secili besimtar i sinqertë, është fanatik në jetësimin e asaj që predikon besimi i tij. Këtë nuk e bën për shkak të presionit apo frikës, në kuptimin teknik të fjalës, por përshkak të njohjes së vlerës që përmban besimi (imani). Sepse kur njeriu nuk dëshiron të bëjë një veprim, insistimi me imponim është i pasukses. E si do të jetë kjo me besimin (imani), kur dihet se ai është tërësisht i dëlirë nga presioni dhe interesi i momentit. Fëmija e respekton prindin, jo pse i ka frikën atij, sepse tashmë prindi është i moshuar kurse fëmija në fazën më të mirë të jetës. Por sepse prindi është kujdesuar për zhvillimin e tij në kohën kur ky ka qenë i nevojshëm. Për këtë arsye, prindi i mirë është një vlerë në vetvete. Ngjashmërisht është edhe me frikëdashurinë ndaj Allahut. Allahut i frikësohet, në mos për diçka tjetër, nga njohja e të mirave të Tij që ia dhuron në çdo moment. Le të kujtojmë vetem ajrin që e thithim në çdo moment. Kjo është dhunti e Allahut, thjesht e Allahut. Por këtë e dinë vetëm ata që meditojnë rreth krijimit të Allahut. Në këtë kontekst është ajeti i Kur’anit: “Po Allahut ia kanë frikën nga robërit e Tij, vetëm dijetarët.” (Fatir, 28). Po ashtu në këtë aspekt, është thënia e Pejgamberit a.s.: إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا - “Më shumë nga ju që i frikësohet Allahut dhe që e njeh më së miri Atë, jam unë[6]

Sipas këtyre dy citateve, frika e mirëfilltë ndaj Allahut themelohet në njohjen e Allahut, repsektivisht në njohjen e shkaqeve që dëftojnë Lartëmadhërinë e Tij. Kjo do të thotë se, sa më shumë që e njohim Allahun, aq më shumë i kemi frikën Atij.

Besimtarët e sinqertë, i frikësohen Allahut për hirë të asaj që Allahu është Allah dhe meritor për adhurim, dhe pastaj edhe për hirë të mirësive që na dhuron në çdo çast. Njerëzit kultivojnë dashuri reciproke për shkak të interesave të përbashkëta. Ky një realitet i pashmangshëm i shoqërisë njerëzore. Edhe nga ky aspekt, nëse njeriu duhet ta dojë dikënd më së shumti, përsëri është Allahu, sepse interesi nga Ai përshkon gjithë jetën e njeriut.

Kur jemi te frikëdashuria ndaj Allahut, sa për ilustrim, nuk mund të mos e përmendim rastin e muezinit të Pejgamberit a.s., Bilal Habeshiut r.a., i cili mbetet i pashlyer në kujtesën tonë. Kur ai e përqafoi fenë islame akoma ishte rob i një politeisti (mushriki) me emrin Umejjete bin Halefi, i cili kur mori lajmin se ‘robi’ i tij e besonte Allahun dhe i është bashkuar në besim Muhamedit a.s., e maltretonte për çdo ditë me torturat më të rënda, në mënyrë që ky të hiqte dorë nga imani dhe të kthehej në atë që kishte qenë më parë, në politeizëm. Por, çdo përjekje e tij ishte e kotë, sepse Bilali r.a. ishte bindur në vlerën e fesë Islame. Besimin në Allahun nuk e kishte thjeshtë për shkak të frikës si një cilësi formale, sepse askush nuk e kërcënonte për mosbesim, por përshkak të njohjes dhe respektit ndaj Atij që është Krijues dhe dhurues i të gjitha të mirave. Kjo ishte frika më e madhe për të. Prandaj nuk hiqte dorë dhe, në vulgun e maltretimeve, vazhdimisht e përsëriste shprehjen “ehadun” ehadun” – ‘Një’ ‘Një’, që do të thotë Allahu është një i vetëm. Dhe thoshte: و اللهِ ما أَدْنسُ لساني بعد أن طَهَّرَهُ اللهُ بالإيمان – ‘pasha Allahun nuk e ndyti gjuhën time pasi që atë ma ka pastruar Allahu me iman.’ Për këtë qëndrim, Bilali r.a. absolutisht nuk shihte interes të drejtpërdrejtë, kundrejt dhunës që e përjetonte në çdo moment. Këtë energji, padyshim ia dhuronte dashuria e sinqertë ndaj Allahut dhe njohja e Lartëmadhërisë së Tij. Shembuj si Bilali kemi mjaft shumë. Të gjithë besimtarët e parë thuaj se e kishin fatin  e njëjtë. Jasiri dhe bashkëshortja e tij, të cilët ranë dëshmorë nga malltretimet, janë simbol i frikës ndaj Allahut.

Prandaj, është konstatim i drejtë se, frika që është e përligjur me dashuri ndaj Allahut, respektivisht me njohjen e Tij, është ajo që kërkohet nga të gjithë besimtarët. Kjo frikë, në realitet identifikon devotshmërinë e njeriut, apo siç njihet me emrin ‘takvallëk’ (et-takva). Fjala ‘et-takva’ rrjedh prej foljes ‘veka’ apo ‘el-vikajeh’, dhe nënkupton frikërespektin ndaj Allahut.

 

1.3. Frika për shkak të dënimit të rëndë të Tij.

Frika nga dënimi i Allahut, zakonisht është frika e masës së gjerë të muslimanëve. Kjo frikë është e nivelit tjetër nga frika përmes njohjes (argumentit), dhe më lehtë përjetohet. Si e tillë, ndonjëherë mund të dobësohet për shkak të dobësimit të besueshmërisë në Allahun, po edhe mund forcohet duke e përkujtuar dënimin e Allahut ndaj popujve të ndryshëm dhe mundësia që ai të vijë në çdo moment. Pastaj, kur njeriu mendon rreth dënimeve të Allahut në botën tjetër, pa dyshim që kjo e ngacmon zemrën e njeriut për frikë. Për shembull janë akte të llahtarshme përkujtimi i vdekjes, pastaj nata e varrit, pyetjet e munkerit dhe nekirit, ringjallja dhe brenga e tubimit para Allahut, llogaridhënia dhe peshoja e veprave, kalimi i urës së siratit, dhe çaste të tjera të vështira. Të gjitha këto reflektojnë frikë të vërtetë. Ky lloj i frikës, perceptohet nga dy aspekte: a) Duke medituar rreth dënimit të Allahut në këtë botë; dhe b) Duke medituar rreth dënimit të Allahut në botën tjetër.

A) Frika nga dënimi i Allahut në këtë botë, ka mbështetje të gjerë në Kur’an dhe Hadith. Në shumë vende në Kur’an, Allahu thotë: “Udhëtoni nëpër tokë dhe shikoni se si ishte përfundimi i kundërshtarëve.” (En-Neml, 69), duke sinjalizuar për përfundimin tragjik të atyre që kundërshtuan udhëzimin e Allahut, si dënim nga Allahu.

Kur jemi te ky aspekt, le të sjellim hadithin e Pejgamberit a.s., të cilin e transmeton Sulejman bin Jesar nga Aisheja r.a., bashkëshortja e Pejgamberit a.s. e cila ka thënë: nuk e kam parë të Dërguarin e Allahut të qeshë derisa t’i duket pjesa e fytit, por vetëm buzëqeshte (në shenjë shqetësimi). Kjo vërehej në fytyrën e tij, sidomos kur shihte ndonjë re apo erë. Aisheja r.a. i ka thënë:

فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَى النَّاسَ إِذَا رَأَوْا الْغَيْمَ فَرِحُوا رَجَاءَ أَنْ يَكُونَ فِيهِ الْمَطَرُ وَأَرَاكَ إِذَا رَأَيْتَهُ عَرَفْتُ فِي وَجْهِكَ الْكَرَاهِيَةَ قَالَتْ فَقَالَ يَا عَائِشَةُ مَا يُؤَمِّنُنِي أَنْ يَكُونَ فِيهِ عَذَابٌ قَدْ عُذِّبَ قَوْمٌ بِالرِّيحِ وَقَدْ رَأَى قَوْمٌ الْعَذَابَ فَقَالُوا هَذَا عَارِضٌ مُمْطِرُنَا

O i Dërguar i Allahut, unë i shoh njerëzit se gëzohen kur shohin ndonjë re duke shpresuar se ajo do të lëshojë shi, ndërsa te ti vërej të kundërtën, kur e paje atë re, në fytyrën tënde u vërejt pakënaqësia. (Pejgamberi a.s.) Tha: O Aishe, kush më siguron mua që në të nuk ka dënim? Një popull është dënuar me erë dhe kur e panë dënimin thanë: kjo re do të na sjellë shi[7]

Ky hadith i referohet popullit Ad, që jetonte në Ahkafë, vend në Jemen i tërë rërë i imët, i cili refuzoi mësimet e pejgamberit të vet, Hudit a.s., bile i thanë: “Na sill sa më shpejt dënimin me të cilin na kërëcnohesh”. Po ai, sikurse edhe të gjithë pejgamberët e tjerë, e dinte se ajo është punë e Zotit, e jo e pejgamberit. Një ditë mbi luginat e tyre ku mbillnin bereqet, u shfaq një re e dendur dhe ata u gëzuan kur e panë dhe menduan se do të bjerë shi, por ajo erë solli një erë të stuhishme që zhduki çdo gjë, e edhe ata.[8]

B) Ndërsa, sa i përket frikës nga dënimi Allahut në botën tjetër, ekzistojnë po ashtu shumë argumente. Në ajetin në të cilin Allahu thotë: “Thuaj: Unë i frikësohem dënimit të një dite të madhe, nëse kundërshtoj Zotin tim” (Ez-Zumer, 13), në mënyrë shumë të qartë e paraqet ‘dënimin’ në ditën e kijametit si premisë për frikë ndaj Allahut, e cila mund të pasojë për shkak të kundërshtimit ndaj fjalës së Tij. Në një ajet tjetër iu drejtohet besimtarëve: “Dhe ruajuni zjarrit që është përgatitur për pabesimtarët” (Ali Imran, 131). Po kështu në një vend tjetër në Kur’an, Allahu xh.sh., duke vërë akcentin te robërit e Tij neglizhentë ndaj fjalës së Tij, i frikëson me kërcënim të xhehennemit. “Se ata do të kenë shtresa të zjarrit edhe sipër edhe përfundi. Me këtë Allahu i frikëson robërit e vet: O robërit e Mi, kinie frikë (dënimin)!” (Ez-Zumer, 16).

 

II. Besimtari është i detyruar t’i frikësohet Allahut

 

2.2. Allahu e dënon njeriun për mosrespektim të Fjalës së Tij

Fakti se Allahu është Krijues i gjithësisë, është i plotëfuqishëm për gjithëçka. Besimtari është i obliguar të besojë se Allahu posedon cilësinë ‘el-kudretu’ – i plotëfuqishëm për çdo gjë, dhe është i pastër nga çdo cilësi tjetër që dëfton dobësi, në çfarëdo forme qoftë ajo. Nga ky aspekt besojmë se gjithëçka në këtë gjithësi i nënshtrohet vullnetit të Allahut. Allahu njeriut i ka dhuruar arsyen si vlerë të veçantë, por edhe e ka ngarkuar me përgjegjësi, duke e bërë peng të veprimeve të veta  (shih: El-Mud-deth-thir, 38). Edhe më tej, Allahu e ka plotësuar mëshirën e vet ndaj njeriut duke i dërguar pejgamberë nga lloji njerëzor, për t’ia treguar rrugën e drejtë. Ky mision i pejgamberëve, identifikon udhëzimin e Allahut. Kjo është mëshira më e madhe për njerëzimin mbarë. Mirëpo, si ‘kundërvlerë’ të gjithë këtyre të mirave, Allahu i ka bërë të qartë njeriut se ai duhet t’i frikësohet Allahut dhe t’i respektojë urdhëresat dhe ndalesat e Tij, në të kundërtën do të përballet me dënim të rëndë. Dënimi i tij është gjithëpërfshirës, kah njeriu nuk e kujton. Ai vjen edhe në këtë botë, por më i tmerrshmi do të jetë ai i ditës së Kijametit.

 

a) Dënimi në këtë botë.

Në burimet tradicionale të fesë islame, mësojmë se individë dhe shoqëri të tëra njerëzore, që nuk kanë pasur frikë ndaj Allahut të Madhëruar, pra, që nuk e kanë pranuar udhëzimin e Tij, kanë përjetuar dënime të llojllojshme deri në shkatërrimin e tërësishëm të tyre nga faqja e dheut. “Sa fshatra (banorë) kemi shkatërruar (me fajin e tyre) e dënimi Jonë u erdhi atyre natën, a (ditën) kur ishin duke pushuar (duke fjetur). Kur u erdhi atyre dënimi Jonë, s’kishin ç’të kërkonin tjetër, vetëm të thonë: vërtetë, ne ishim zullumqarë (të pranojnë gabimin)” (El-A’raf, 3-4).

Si viktimë të dënimit të Allahut, mjaftonë ta kujtojmë tufanin e popullit tw Nuhit a.s.[9], pastaj popullin Ad[10], Irem (shih: El-Fexhru,7), Themud[11], as’habur-rres-si (shih: El-Furkanë, 38)[12], as’habul ejketi (shih: Sad, 13), populli i Tubbeit (shih: Kaf, 14) dhe shumë popuj të tjerë (shih: El-Furkanë, 38), tek të cilët qenë dërguar pejgamberë. Le ta kujtojmë Faraonin dhe përfundimin tragjik të tij në det. [13] Le ta kujtojmë popullin Beni Israilë të kohës së Musait a.s. dhe shndërrimin e një grupi nga ta në majmunë të nënçmuar[14]. Le ta kujtojmë shkatërrimin e Ebrehasë dhe të ushtrisë së tij – as’habul fiil (El-Fiil, 1). Le ta kujtojmë pejgamberin tonë dhe tirumfin e tij ndaj kundërshtarëve pabesimtarë në të gjitha luftrat si në Beder, Uhud, Çlirimi i Mekkës etj. Pa harruar ta përmendim rastin e Taifit, populli i të cilit e kishte torturuar jashtë mase Pejgamberin a.s. Me ç’rast Allahu nëpërmjet melaikëve të Tij, i ofron Muhamedit a.s. gatishmërinë për shkatërrimin e atij populli të prishur të Taifit duke i bashkuar kodrat. Por, ishte mëshira e Pejgamberit a.s. ndaj atij populli, që t’i shpëtojnë shkatërrimit total. Pra, për të gjithë ata që nuk patën frikë Allahun, nëpër të gjithë epokat, Allahu në Kur’an thotë se ndaj tyre ka lëshuar “lloj-lloj dënimesh” (El-Fexhr, 13).

Por, dënimi i Allahut nuk ka mbaruar vetëm për popujt e kaluar. Përkundrazi ai vazhdonë deri në Ditën e Kijametit për të gjithë ata që e kundërshtojnë Fjalën e tij. Ajeti në vijim, e vërteton atë që dëshirojmë ta themi:

“Nuk ka asnjë nga fshatrat (nga vendbanimet e kundërshtarëve) e që Ne nuk do ta shkatërrojmë ose ndëshkojmë atë me një dënim të ashpër para ditës së kijametit. Kjo është e theksuar në Libër (Levhi Mahfudh).” (El-Isra, 58). Ndërsa në një ajet tjetër thuhet: “… E mrekullitë (ose fenomenet natyrore që shkatërrojnë), Ne nuk i dërgojmë për tjetër vetëm për frikësim.” (El-Isra’, 59).

Po ashtu theksojmë se, dënimi i Allahut në këtë botë nuk kufizohet vetëm përmes katastrofave natyrore. Jo, ai manifestohet në forma të ndryshme si: nëpërmjet sëmundjeve, dështimit, pakënaqësisë së njeriut me vetveten, mosqetësisë shpirtërore, problemeve familjare, humbjes së moralit, shtimit të prostitucionit, pirjes së alkoolit etj.. Të gjitha këto në një farë forme janë dënime të kësaj bote për shkak të mosfetarizmit, mirëpo, vetëm njerëzit e menqur dhe besimtarët e vërtetë i vërejnë se janë të tilla.

 

b) Dënimi në botën tjetër

Dënimi në botën tjetër është dënimi kryesor, i cili do t’i përfshijë të gjithë ata që nuk kanë treguar sinqeritet ndaj normave fetare. Xhehennemi, ndonëse në parim është i krijuar për mosbesimtarët, ai me leje të Allahut, do t’i dënojë ashpër edhe besimtarët mëkatarë, të cilët për shkak të mosfrikës ndaj Allahut, i kanë neglizhuar urdhëresat dhe ndalesat e Tij. Në Kur’an thuhet “Thuaj: Unë i frikësohem dënimit të një dite të madhe, nëse kundërshtoj Zotin tim” (Ez-Zumer, 13); “O ju njerëz, druajuni Zotit tuaj dhe kini frikë ditës (botën tjetër) kur prindi nuk mund t’i bëjë dobi fëmijës së vet, e as fëmija nuk mund t’i bëjë dobi asnjë send prindit të vet. Premtimi i Allahut (për shpërblim ose ndëshkim) është i sigurt, pra të mos ju mashtrojë jeta e kësaj bote dhe të mos ju mashtrojë ndaj Allahut djalli mashtrues.” (Llukman, 33).

Prandaj, meqë dënimi i Allahut është i vërtetë që nuk ka kurrfarë dyshimi në të dhe se besimtari është i vetëdijshëm për këtë, është e domosdoshme që t’i druhet në çdo moment dënimit të Tij. Sepse Allahu thotë “Nuk sigurohet kush prej frikës së ndëshkimit të All-llahut pos njerëzve të humbur.” (El-A‘raf, 99).

 

2.3. Njeriu është qenie mëkatare,

duhet të frikësohet për mëkatet e veta

S’ka dyshim se njeriu është qenie e dobët. Prej të metave të tij është edhe mundësia e gabimit. Njeri pa gabime nuk ka pasur, nuk ka dhe nuk do të ketë deri në përfundim të kësaj gjithësie. Në hadithin që e transmeton Enesi r.a., Pejgamberi a.s. ka thwnw:

 كُلُّ بَنِي آدَمَ خَطَّاءٌ وَخَيْرُ الْخَطَّائِينَ التَّوَّابُونَ

Çdo njeri (bir i Ademit) është mëkatar, por më i miri prej tyre është ai që pendohet.[15] Po ashtu, transmeton Imam Muslimi nga Ebu Hurejra r.a. se Pejgamberi a.s. ka thënë:

وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ لَمْ تُذْنِبُوا لَذَهَبَ اللَّهُ بِكُمْ وَلَجَاءَ بِقَوْمٍ يُذْنِبُونَ فَيَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ فَيَغْفِرُ لَهُمْ

Pasha Allahun në dorën e të cilit është shpirti im, sikur të mos bënit mëkate Allahu do t’ju zhdukte dhe do të sillte një popull që bënin gjynahe, i kërkonin falje Allahut dhe Ai i falte[16]

Hadithet e lartëcekura, i mohojnë kategorikisht të gjitha pandehmat boshe për gjoja ‘zemër të pastër’. Askush nuk e ka zemrën e pastër, nëse nuk kërkon falje për mëkatet e tij, i di apo nuk i di. Prandaj, prderisa njeriu është mëkatar, logjikisht është i detyruar që të prokupohet për mëkatet e veta. Vetëm njeriu që nuk e beson Allahun bindshëm, ose e beson me dyshime nuk brengoset për pasojat e mëkateve (shih:El-A‘raf, 99). Bindja e këtillë është gabim i rëndë në iman. Krimineli që e bën krimin, nëse beson se ekziston gjykata, patjeter do të frikohet për krimin e bërë, e nëse nuk beson se do të bie në dorë të gjykatës, ai nuk frikohet. E njëjta gjë është me njeriun (besimtarin). Përderisa është i vetëdijshëm se është mëkatar dhe beson se është i tillë dhe përgjegjës për mëkatet e bëra, ai duhet t’i frikësohet pasojave të veprimeve. Nëse nuk frikohet për mëkatet, nuk ka frikë ndaj Allahut.

 

III. Domethënia akaidologjike e (mos)frikës ndaj Allahut

 

Pasi ta kemi kuptuar nga më lartë se çfarë rëndësie ka frika ndaj Allahut, e cila thamë se është veti e natyrshme e njeriut, tani e kemi krejtësisht të lehtë ta kuptojmë domethënien besimore të frikës ndaj Allahut të Madhëruar dhe pasojën e mosfrikës ndaj Tij.

Është parim akaidologjik (besimor) se frika ndaj Allahut, te besimtari duhet të ekzistojë në çdo moment të jetës së tij, ndërsa mosfrika ndaj Tij nuk duhet të vijë në shprehje asnjëherë dhe në asnjë moment. Sepse bazuar në argumente të prera tradicionale, mosfrika ndaj Allahut është kontradiktë e besimit (imanit). Allahu në Kur’an thotë: “të më keni frikë vetëm Mua”; “dhe vetëm Mua të më keni dronë” (El-Bekare, 40-41)[17]; Ndërsa në ajetin “… Po ju mos u frikësoni prej tyre, frikësomuni Mua, nëse jeni besimtarë.” (Ali Imran, 175), i Lartëmadhërishmi e kushtëzon të qenurit besimtar me frikë ndaj Tij. Domethënë se ai që nuk i frikësohet Allahut, ai nuk është besimtar, sepse sikur të ishte i tillë do t’i frikësohej. Në këtë aspekt është thënia e Ebu Hanifes r.h. se: “ai që nuk i frikësohet Allahut nuk është edhe besimtar.”

Atëherë, le të shohim se cila është ajo domethënia karakterizuese, që mosfrikën ndaj Allahut, e bënë pjesë të mosbesimit? Ku është akcenti i kësaj çështje?

Mosfrika ndaj Allahut konsiderohet mosbesim për këto arsye:

1) Mosfrika ndaj Allahut demonstron mungesën e imanit në zemrën e njeriut.

Frika ndaj Allahut, është shpirti i imanit, sikundër që mosfrika ndaj Allahut, reflekton mungesën e imanit. Imani dhe frika ndaj Allahut kanë një aderim të përbashkët dhe janë në raporte kauzale shkak – pasojë. Nëse ekziston imani, patjetër ekziston edhe frika ndaj Allahut, dhe e kundërta, nëse nuk ekziston frika ndaj Allahut, imani mbetet i paqëndrueshëm. Kjo, sepse, imani si një akt që e lidh besimtarin për besim në Allahun, kur stabilizohet në zemrën e njeriut, jep rezultatet e veta active. E para prej këtyre rezultateve, që imani i reflekton te njeriu, është instalimi i frikës ndaj Allahut. Nëpërmejt tij, ai i parashikon, respektivisht i përjeton pasojat e veprimeve të veta para se t’i veprojë ato. Për shkak të këtij reflektimi të imanit, besimtari vazhdimisht preokupohet për karakterin e veprimeve që duhet t’i bëjë apo që nuk duhet t’i bëjë. Ky reflektim konsistent i imanit, në njërën anë dhe, prokupimi i besimtarit në anën tjetër, bashkëdyzojnë atë që ne e quajmë ‘frikë’ ndaj Allahut.

Prandaj, edhe imani edhe mosfrika ndaj Allahut, nuk mund të ekzistojnë në të njëjtën kohë te një njeri. Ose njëra ose tjetra. Edhe besimtar në Allahun edhe i pafrikë ndaj Tij, janë dy gjëra që nuk bashkohen.

2) Mosfrika ndaj Allahut demonstron sigurimin e njeriut (الأمن), ndërsa sigurimi nga dënimi i Allahut është mosbesim.

Besimtari në asnjë moment nuk guxon të sigurohet nga dënimi i Allahut, qoftë ai në këtë botë apo në botën tjetër. Në citatin bazë të Ebu Hanifesë r.h., të cilin jemi duke e komentuar, përmendet qartë ‘shpresa’ dhe ‘frika’ ndaj Allahut. Kjo thënie e Imamit bartë një menquri të thellë. Jeta e njeriut dhe fryma e besimit penetron midis këtyre dy pikave. Kjo do të thotë se sado mëkatar që është, të mos e këpusë shpresën nga mëshira e Allahut dhe, sado që ka bërë të mira dhe adhurim për Allahun, të mos sigurohet se ka shpëtuar nga dënimi i Tij. Ky është parim akaidologjik. Kjo bazohet në dy arsye thmelore:

a) Veprat e mira të cilat njeriu i bën, assesi nuk e mbulojnë vlerën e shprëblimit të Allahut. Ato mund të konsiderohen arsye për shpërblimin e Allahut, e jo meritë për ta. në hadithin  të cilin e transmeton Ebu Hurejra r.a. se Resulullahi s.a.v.s. ka thënë:

لَنْ يُدْخِلَ أَحَدًا عَمَلُهُ الْجَنَّةَ قَالُوا وَلَا أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ

قَالَ لَا وَلَا أَنَا إِلَّا أَنْ يَتَغَمَّدَنِي اللَّهُ بِفَضْلٍ وَرَحْمَةٍ

Askend nuk do ta shpie në xhennet vepra e tij. (Ata) Thanë: As ty o i Dërguari i Zotit? (Ai) Tha: As mua, vetëm nëse Allahu më përfshinë (mbulon) me mirësi dhe mëshirë”.[18]; dhe

b) Njeriu nuk e di fundin e jetës së vet, nëse do të përfundojë në besim apo në mosbesim. Në një hadith që e transmeton Buhariu nga Sehel bin Sead r.a., transmetohet se Pejgamberi s.a.v.s. për një njeri që konsiderohej ndër më të pasurit e muslimanëve dhe, megjithëse kishte luftuar bashkë me të, me një rast e kishte cilësuar si një njeri me tipare të banorëve të xhehennemit, duke thënë: ‘kush dëshiron që ta shohë një njeri prej banorëve të xhehennemit le ta shikojë këtë’. Ç’e do që, njeriu në fjalë pas një plagosje në betejë, e mbyt vetveten me shpatën e vet. Këtë ndodhi, Pejgamberit a.s. ia rrëfen një dëshmitar, i cili vjen te Pejgamberi a.s. dhe i thotë: dëshmoj se je i Dërguar i Allahut. Pejgamberi a.s. i tha: çka ka ndodhur? Njeriu i tha: “ke thënë për filanin se kush dëshiron që ta shohë një njeri prej banorëve të xhehennemit le ta shikojë këtë”, e ai ishte prej më të pasurve nga ne. Pasi u plagosë, unë e dija se nuk ka vdekur, ai e shpejtoi vdekjen e vet duke e mbytur vetveten. Pejgamberi s.a.v.s. me atë rast tha:

إِنَّ الْعَبْدَ لَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ النَّارِ وَإِنَّهُ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَإِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ وَإِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالْخَوَاتِيمِ

Ndodhë që njeriu të veprojë një vepër, që i përket banorëve të xhehennemit, ndërsa ai të jetë prej banorëve të xhennetit, dhe ndodh që të veprojë vepër të banorëve të xhennetit, ndërsa ai të jetë prej banorëve të xhehennemit. Me të vërtetë veprat vlerësohen sipas asaj se si përfundojnë.”[19]

Ky hadith, është argument se shpëtimi i njeriut në botën tjetër, është varësi e drejtpërdrejtë e rrethanave të vdekjes. Ndërsa sigurimi nga dënimi i Allahut konsiderohet mosbesim për arsyet që u theksuan.

 3) Mosfrika ndaj Allahut aludon ‘mjaftueshmërinë’ e njeriut, ndërsa mjaftueshmëria është cilësi e Allahut e jo e njeriut, andaj si e tillë është mosbesim.

Kur njeriu nuk i frikësohet Allahu, i cili është Krijues absolut i çdo gjëje, a priori ia atribuon vetvetes cilësinë e ‘mjaftueshmërisë’. Atributi ‘el-ganij’, që do të thotë ‘i vetëmjaftueshëm’, ‘i gjithëpasur’ apo ‘i panevojshëm’, i takon vetëm Allahut dhe askujt tjetër. Njeriu është ‘fekir’- i varfër (shih: Fatir, 15, Muhamed38), sepse burimi i jetës së tij është varësi e mirësive të Allahut. Asgjë që posedon ai nuk janë të tij, madje edhe vetvetja që e jeton. Për të ekzistuar në jetë, është i detyruar t’i shfrytëzojë dhuntitë e Allahut, në të kundërtën nuk mund të jetojë. Këtë e ka të qartë secili njeri. Pas gjithë këtij fakti, pretendimi për mosfrikë ndaj Allahut dhe mosnënshtrim ndaj Tij, padyshim është mosbesim, sepse e mohon një të vërtetë (frikën ndaj Allahut) që është instinkt i natyrshwm i çdo krijese.

 

Frika ndaj dikujt tjetër krahas frikës ndaj Allahut

 

Sa i përket frikës ndaj Allahut, u pa ajo se është obligim për besimtarin. Tani le ta shohim se, si qëndron çështja kur krahas frikës ndaj Allahut, njeriu frikësohet edhe ndaj dikuj tjetër. Në raste të tilla, është shumë me rëndësi mënyra se si fokusohet frika ndaj Allahut, e si ndaj dikuj tjetër. Në lidhje me këtë, Imam A’dham Ebu Hanife r.a. thotë se janë dy mënyra se si njeriu i frikësohet Allahut:

E para: kur besimtari frikohet nga dikush me bindjen se ai mund t’i bëjë dëm apo dobi pa ndihmën e Allahut. I tilli konsiderohet kafir (mosbesimtar), dhe

E dyta: kur besimtari frikohet nga dikush me shpresën se ai mund t’i sjellë ndonjë të mirë apo me frikën se mund t’i bëjë ndonjë të keqe, mirëpo, këto mbi të gjitha i bazon në Allahun e Madhëruar, që Ai nëpërmjet dikujt tjetër ose nëpërmjet ndonjë shkaku (sebebi) t’ia realizojë ato (të mirën dhe të keqen). Personi i tillë nuk konsiderohet kafir (mosbesimtar). [20]

Më tej, Ebu Hanife r.h. thotë: Njeriu i frikohet të keqës dhe ikë nga ajo duke iu frikësuar sprovimit të Allahut. Një krahasim të këtillë e kemi te Musai a.s. të cilin Allahu e zgjodhi për pejgamber dhe e veçoi me të folur të drejtëpërdrejtë pa të dërguar (ndërmjetësues), por në një moment tha: “Frikohem se do të më vrasin” (Shuaara:14). Po ashtu edhe Pejgamberi ynë Muhamedi s.a.v.s. kur u fsheh në shpellë (nga frika e pabesimtarëve) nuk bëri mosbesim. Pastaj njeriu frikësohet nga egërsira, gjarpëri, akrebi, pastaj nga shkatërrimi i shtëpisë, vërshimi, shkatërrimi i ushqimit, pijes etj. Në të gjitha rastet nuk bëhet fjalë për mosbesim e as dyshim, por për frikë të rëndomtë (الجُبن).[21]



[1] Ebu Hanife “El-alim vel muteal-lim” sipas: Doç. Dr. Mustafa Öz, “Imam-i A’zamın beş eseri, El Alim ve’l muteal-lim; El Fikhu’l Ebsat; El Fikhu’l Ekber; Risaletu Ebi Hanifete; El-Vesijjeh” Stanboll, 1992, fq. 36.

[2] Për shpresën në Allahun, kemi folur në një punim të gjatë në Takvimin – 2008, fq. 49-67.

[3] Në Kur’anin famëlartë dhe në hadithet e Pejgamberit a.s. vërtetohet se “frika’ si nocion me domethënie të përkufizuar shprehet nëpërmjet disa fjalëve, si: الخوف (el-havfu); الوقاية (el-vikajetu); الرهبة (er-rrehbetu); الخشي (el-hashju); etj.. Ndonëse sipas kuptimit të vërtetë, ekziston dallimi ndërmjet tyre, megjithatë, sa i përket qëllimit të tyre në kontekst të nështrimit ndaj Allahut, të gjitha shprehjet e kanë karakterin e njëjtë: ‘frikën ndaj Allahut’. Mirëpo, si fjalë më adekuate për fjalën frikë është الخوف (el-havfu), shprehje kjo të cilën e ka cituar edhe Ebu Hanife në thënien e tij të lartëcekur.

[4] Ibrahim Mustafa, Hamid Abdul Kadir, Ahmed Hasan eZ-Zijat, Muhamed Alij Nexhar,’El-Mu’xhemu’l-Vesit’- ½, boton Darud-da’veti, Stamboll, Turqi, 1989/1410, fq. 262.

[5] Ibni Kuddame El-Makdesij, “Muhtesaru minhaxhi’l kasidin”, botimi i tretë, 1389 hixh. Damask, fq. 314.

[6] “Sahihu’l Buhari” Kitabu’l imani, kapitulli: kavlun-nebij ene a’lemekum bil-lahi, nr. 19.

[7] “Sahihul Muslim”, Kitabu: salatul istiskai, babu: et-teav-vedhu inde ru’jetir-rrihi vel gajmi vel ferhi bil metar, nr. 1497. (Po ashtu shih: kaptina El-Ahkaf, 21-28).

[8] H.Sherif Ahmeti “Kur’an-i përkthim me komentim në gjuhën shqipe”, fq. 581.

[9] Shih: kaptinat Nuh, dhe Hud.

[10] Populli Ad, tek i cili ishte dërguar për pejgamber Hudi a.s., ka jetuar në jugun e Gadishullit arabik, mes Jemenit, Amanit dhe Atabisë Saudite, zonë që tani njihet me emrin Rub Khali. Rub Khali ka edhe një emër tjetër, i cili përmendet në Kur’an: El-Ahkaf. Ky popull “është shkatërruar me një erë të fortë, të pakufishme. Atë Ai e lëshoi kundër tyre shtatë net e tetë ditë rresht, kur i shihje njerëzit në to të rrëzuar sit ë ishin trupa hurmash të zgavëruar.”(El-Hak-ka, 6-8). Era i merrte këta njerëz, gjatësia e të cilëve arrinte deri në njëqindë parakrahë, dhe i ngrinte lart në qiell. Më pas i përplaste trupat e tyre për tokë, ku binin me kokë. Nga kjo përplasje i këputej koka nga trupi. (Amër Halid “Historitë e profetëve” boton Furkan ISM, 1428/2007, Shkup, fq. 145, 165).

[11] Populli Themud, tek i cili ishte dërguar Salihu a.s., ka banuar në një vend të quajtur Hixhr, vend që njihet dhe ekziston akoma në ditët e sotme. Emri me të cilin njihet sot është ‘Medain Salih’ (qytetet e Salihut). Monumentet e tyre ekzistojnë ende dhe vazhdojnë të vizitohen. (Amër Halid, op. cit. fq. 167). Ky popull është shkatërruar në mënyrë graduale. Në ditën e parë, fytyrat e tyre ishin shndërruar në ngjyrë të verdhë, në të dytën të kuqe dhe në të tretën të zeza. Pastaj filloi dënimi më i rëndë. Faza e parë ishte tërmeti (shih: El’A’raf, 78), kurse faza e dytë ishte rrufeja me krismë (shih: Edh-Dharijat 43-45), e cila i shkatërroi tërësisht, duke i bërë si “shtrojë vathi (mbeturinë e ushqimit të kafshëve që u shtrohet)” (shih: El-Kamer, 31).

[12]As’habur-rres-si” - banorët e Ressit ishin një popull që i adhuronin idhujt. Zoti e dërgoi tek ata Shuajbin, por ata nuk i besuan dhe duke qenë ata rreth atij pusi të parrethuar me mur, u shemb toka edhe e përmbysi tërë atë vend. Ka mendime se ai vend ishte në Entakije ku e mbytën Habib En-Nexharin, apo se ishte diku në Azerbejxhan, etj. (H.Sherif Ahmeti “Kur’an-i përkthim me komentim në gjuhën shqipe”, fq. 417.)

[13] Shih: Junus, 92.

[14] Allahu në Kur’an thotë: “Ju tanimë e keni të njohur çështjen e atyre nga mesi juaj që nuk respektuan (urdhërin) në të shtunën, e Ne u thamë: shndërrohuni në majmunë të përbuzur” (El-Bekare, 65). Në kohën e Musait a.s., populli beni israilë, e kishin të ndaluar të gjuajnë peshq ditën e shtunë, por një pjesë e tyre e shkelën atë dispozitë dhe si masë ndëshkuese për ata dhe për të tjerët që do të vinë më vonë, Zoti Fuqiplotë i shndërroi në majmunë. (H.Sherif Ahmeti “Kur’an-i përkthim me komentim në gjuhën shqipe”, fq. 40).

[15] Sunenu Ibni Maxheh, kitabuz-zuhdi, kapitulli: dhikrut-tevbeti, nr. 4241.

[16]Sahihul Muslim” Kitabut-tevbeti, babu:sukutudh-dhunubi bil istigfari, nr. 4936 (prej CD-së).

[17] Përkthimi i ajeteve është marrë nga “Kur’an-i përkthim me komentim në gjuhën shqipe”, përktheu dhe komentoi H.Sherif Ahmeti (r.h.).

[18]Sahihu’l Buhari”, Kitabu’l merda, Babu: temen-ne’l meridi’l mevte, nr. 5241

[19] Sahihul Buhari, Kitabu: El-Kader (babu:el-amelu bil havatiim), hadithi nr. 6117 (prej CD-së)

[20] Krahaso: Ebu Hanife “El-alim vel muteal-lim” sipas: Mustafa Öz, op. cit. fq.37.

[21] Ebu Hanife “El-alim vel muteal-lim” sipas: Mustafa Öz, op. cit. fq.37.

RSS per kategorine Lajme Shfletuesi i Kur'anit

  • RSS per kategorine Lajme