Morali pa fe

Feja pa moral do të mbetej pa vlerën e vet reale dhe do të paraqiste vetëm një varfërim, një aplikim mekanik i ri­tualeve fetare, pa lidhje me jetën praktike, derisa morali pa fe do ta humbiste sanksionin e nevojshëm për jetën, sa­nksionin absolut. Morali dhe feja plotësohen në rru­gë­ti­min e tyre deri te individi dhe shoqëria në përgjithësi. Fe­ja i ofron jetës permanencë, njëmendësi dhe stabilitet të duhur, kurse morali i ofron jetës lëvizshmëri dhe di­na­mi­kë të duhur. Feja mbjell në shpirt njëfarë droje, res­pe­kti, kurse morali relativizon frikën dhe i jep liri të ne­vo­j­shme. Feja çon drejt synimit më të lartë – daljen para gjy­qit absolut, kurse morali ofron mënyrat si të arrihet ky sy­nim: perceptimi moral → ndjenjat morale → veprimi mo­ral.[1] Muhammedi a. s. lidhur me këtë temë ka po­hu­ar: “Nuk ka besim pa moral dhe nuk ka moral pa fe.” [2]

Problemi i moralit pa Zot do të mbetet vetëm pro­blem teorik, pa mundësi të verifikimit praktik, sepse hi­sto­ria njerëzore nuk ka shënuar asnjë bashkësi abso­lu­tisht joreligjioze.[3] Madje edhe ateistët më të mëdhenj nuk mund të lavdërohen me ateizëm të pastër, sepse nga ndër­gjegjja e tyre bartin një dozë religjioni nga e kaluara, në­përmjet traditave të lindjes, martesës, vdekjes, këngës, ku­lturës së ushqimit, stilit të veshjes, arkitekturës, më­ny­rës­ së banimit, raporteve individuale, farefisnore, sho­që­ro­re, kulturës religjioze, trashëgimisë gojore dhe të shkru­ar dhe aspekteve tjera të jetës.[4] Edhe po të sy­no­het të formohet një brez thjesht ateist, duke krijuar ku­shtet e izolimit të plotë psikologjik, që individi të mos ke­të kontakt me Kur’anin, Biblën, veprat artistike, veprat mu­zikore, dramat nga Sofokliu deri te Beketi, veprat arki­tektonike, letrare e të tjera, kjo nuk do të arrihej.[5]

F. Niçe pohon se “njeriu pa Zot, dashur pa dashur, hir e pa hir, nuk dëshiroi, nuk mund të bëhet i mirë. Për fat të keq, në Perëndim, Zoti është i vdekur.”[6] Kurse Max Weber thekson se “shkenca kurrë nuk i ka dhënë vle­ra, virtyte, përmbajtje, kuptim dhe synim jetës. Këtë e bën vetëm religjioni, kurse shkenca është vetëm një mjet i jetës”. [7] Ftesën për moral dijetarët e konsiderojnë kusht, shtyllë të parë për ndërtimin e çdo shoqërie të shën­doshë, apo, si e tha këtë Shatobriani: “Etika është ba­za e çdo shoqërie.”[8]



[1] Zhvillimi i prirjes materialiste është mospërputhja e klimës shpirtërore dhe morale tek njeriu me mendimet e lidhura me të besuarit në Zot e të adhuruarit e Tij. Sipas: Murteza Mutahhari, Shkaqet e Animit nga Materializmi, Tiranë, 2003, fq. 183.

[2] Me gjithë orvatjet që të gjejmë burimin e këtij hadithi, nuk e gjetëm, ndaj po e theksojmë si të tillë.

[3] John Locke (Llok), pararendës i utilitarizmit, mendon se e mira dhe e keqja janë të indentifikueshme me kënaqësinë dhe dhembjen, vetëm se këto të fundit nuk i konsideron synime morale, por mjete. Kënaqësia dhe dhembja përcaktohen si shpërblim dhe ndëshkim që pasojnë nga harmonia dhe aharmonia e veprimeve me ligjet morale. Risto Tubić (përgatitës), Britanska filozofija morala – Etičke teorije od XVII do konca XIX vijeka, Sarajevë, 1978, fq. 143-173.

[4] Volterit i atribuohet thënia “Edhe sikur Zoti edhe të mos ekzistonte, ne do të duhej ta krijonim atë.” Sipas: Yusuf Al-Qaradawy, Introduction to Know Islam, Kairo, 1997, fq.  14. Krhs.: Alija Izetbegović, Islam izmedju Istoka i Zapada, Beograd, 1989, fq.140-147. Krahaso: Vuko Pavicevic, Bazat e etikës, Prishtinë, 1981, fq. 136-139; Murteza Mutahhari, Shkaqet op. cit., fq. 184.

[5] Shih: Alija Izetbegović, Moral i religija, Etika u islamu në: Zbornik radova III Simpozija Zagrebačke Džamije 1410/1990, Zagreb, 1991, fq. 46.

[6] T. Mastnak pohon se në Perëndim “Zoti është i vrarë.” Shih: Tomazh Mastnak, Zoti i blasfemuar dhe demokracia perëndimore, Prizren, 1421/2000. 

[7] Cituar sipas: Mustafa Spahić, Učenje Islama, Zenica, 2002, fq. 65. Sejjid Kutub, Dirasatun islamijjeh,  botimi VI, Bejrut,1403 h./1983, Bejrut, fq. 48.

[8] Cituar sipas: Afif Abdulfettah Tabbareh, Ruhu’d-din’il-islamijj, botimi IX, Bejrut, 1392 h./ 1972, fq. 199.

RSS per kategorine Lajme Shfletuesi i Kur'anit

  • RSS per kategorine Lajme