Ngadhënjimi mbi Zheden

Qe e martë kur më në fund u nisa drejt majës së Zhedenit. Po shpjegohem se përse them “më në fund”...  Për një kohë të gjatë isha i bindur se të gjithë horizontin përreth, aq sa të kap syri nga Shkupi, në një qark prej 360 gradë, e kisha bërë në këmbë. Nuk më kishte mbetur asnjë majë pa iu ngjitur. Nuk kishte asnjë copë toke, qoftë edhe në një segment të shkurtër të asaj linje ku puthet toka me qiellin, që të mos e kisha bërë në këmbë. Që nga Karadaku i Shkupit, përmes kodrave të Katllanovës, nëpër rrafshinën e gjatë nga Zelenikova e Draçeva, malorja drejt lartësive të Kitkës, Lisecit, Sollunska Gllavës, Karaxhicës, Vodnos, Matkës, Osojt dhe Malit të Thatë, që kalon nëpër kurrizin e gjatë të Malit Sharr, deri te masivi i Lubotenit, që kur shihet duket se bashkohet me Karadakun e Shkupit në Kaçanik e Bllacë – shumë herë në këmbë (vetëm, por asnjëherë i vetmuar) kisha mbyllur rrethin duke u gjendur në mes; kisha mundësi të shihja Shkupin nga çdo pikë. 

Bërthama e universit tim, Dielli, përreth të cilit lëvizja – gjatë atyre ecjeve të gjata – si planet që përnjëmend “mban me vete çdo gjë të veten”, dhe ndërkohë që gjithë atë që posedon e merr nga ai mjedis galaktik. Shndërrohesha në një relikt heliofil botanik, me një shpirt që mbin nga ai mjedis i largët dhe imagjinar, si kujtim dhe mall. 

Ju thashë se ishte e martë kur u nisa drejt Zhedenit, sepse ditën pasardhëse, në perëndim të diellit, nga një pikë në veri të Shkupit, në vijën e horizontit drejt Malit Sharr, u shpërfaq menjëherë maja rrumbullake e Zhedenit. 

Nuk më besohej se gjatë gjithë këtyre viteve nuk më kishte shkuar mendja as edhe një herë për Zhedenin. “Do të shkoj nesër”, thashë me vete. 

Është e martë. E kam lënë në orën 14. Në stacionin hekurudhor më thanë se treni për Tetovë kalon nga ora 9:15 e mëngjesit, dhe në Radushë mbërrin në 9:55; ndërsa kur kthehet përsëri, nëpër Radushë kalon nga ora 12:45, dhe mbërrin në Shkup rreth orës 13:20. Ma mori mendja se për më pak se tri orë ndërmjet këtyre dy trenave, do mund të ngjitem në maje dhe të zbrisja pikërisht në kohën për të kapur trenin për Shkup, pa u vonuar për leksionin e radhës ditëve të marta në orën 14.

“Mësoje të mençurin – bëhet më i mençur! Mësoje të marrin – bëhet edhe më i marrë!” – e kishte zakon të thoshte profesor Jonçe Josifovski. E thënë sikur për mua... Meqë terrenin nëpër të cilin udhëtoj për t’iu ngjitur një mali nuk e verifikoj asnjëherë para se të ngjitem, – kjo për motive filozofike, por mbase edhe sepse kështu e kam zhvilluar më mirë ndjenjën për t’u orientuar në kushte të panjohura – u binda shumë shpejt se kisha bërë së paku tre gabime të rëndësishme: e para, ashtu siç afrohej treni pranë Radushës, kuptova se Zhedeni ishte më i lartë se ç’më dukej nga Shkupi (1260 mbi nivelin e detit), ashtu që në të dyja drejtimet do duhej të ngjitesha dhe të zbrisja praktikisht 2000 metra rrumbullak dallim lartësie, duke pasur parasysh se hekurudha në Radushë kalon nëpër një rrafsh të epërm jo më pak se 300 metra mbi nivelin e detit; e dyta, nga kthesa pashë se stacioni është larg nga pika që më dukej si më afër dhe më e volitshme për këtë udhëtim ekspres malor, dhe se, që të kthehesha nga stacioni deri në atë vend, do humbisja të paktën 20 minuta; e treta, mbase gabimi më trashanik që zbulova pasi kërceva nga treni (që për fat të mirë e uli shpejtësinë pas sinjalit) qe se vrapova menjëherë drejt kodrës më të afërt që ngrihej mbi Zhedenin. Në të vërtetë, kisha harruar plotësisht se midis hekurudhës dhe Zhedenit kalon Vardari. 

Ishte fund marsi. Pas shkrirjes së borës, që atë dimër kishte qenë e bollshme, dhe shirave të shumtë, Vardari ishte vërtet i fryrë, i dalë nëpër livadhe; ndërsa rrjedha e turbullt e tij sillte degë dhe trungje të mëdha. Treni, merret me mend, kishte ikur tashmë. Tani duhej të ecja me patjetër në këmbë deri në Radushë, ku dhe duhej kërkuar ura, që me sa dija unë duhej të ishte medoemos diku aty; sepse nga të dyja anët e lumit shiheshin shtëpitë e fshatit. Në rrethana të tilla ishte e qartë se nëse nuk e kaloja Vardarin, përnjëherë këtu dhe tani, nuk kisha asnjë mundësi teorike që në intervalin e shkurtër prej tri orësh ta realizoja ngadhënjimin tim mbi Zhedenin. 

Më kishte mbetur mundësia e fundit. Duke ecur nëpër lumë hasa një shelg të madh, që varej mbi ujë. Një degë e tij ishte zgjatur rreth dhjetë metra mbi lumë – ja një mundësi! Do notoj këtu nëpër Vardar dhe, pa humbur kohë, do vazhdoj drejt majës së Zhedenit. Dhe pikërisht në atë çast pashë se rrjedha e Vardarit po sillte një qen dhe një viç. Midis lumit, krejt i dërrmuar, herë fundosej e herë dilte mbi rrjedhën e turbullt koka e viçit, kurse qeni notonte drejt tij me një vendosmëri të madhe. Pas një hopi qeni e arriti viçin dhe e kapi me dhëmbë në veshin e djathtë, dhe ia çonte kokën aq sa mundej, duke u përpjekur që t’ia mbante turirin mbi rrjedhë. Edhe kjo më duhej: një motiv që do arsyetonte vendimin tim prej të çarturi. Tashmë nuk kish kthim pas. As sot nuk kam arritur ta marr vesh – gjë që do të thotë se nuk kam për ta marrë vesh asnjëherë – se si u ngjita në shelgun e madh të zgjatuar dhjetë e kusur metra mbi lumë, e as si rashë, teksa mundohesha pas degës më të hollë. Nuk mbaj mend as se si i hoqa rrobat; si i lidha atletet dhe rrobat pas palltos, në të cilat, sido që të shkonte puna, futa edhe një gurë dhe i hodha në bregun tjetër me sa fuqi kisha. Dhe, po ashtu, nuk mora vesh se si arrita të hidhesha në Vardar pikërisht në kohë dhe të prisja viçin dhe qenin! “Murxhoja” e kuptoi pa një pa dy qëllimin tim: me dorën e majtë kapi nën fyt viçin e rraskapitur, ndërsa me të djathtën notoi drejt bregut tjetër të Vardarit. Gjatë gjithë kohës së aksionit të shpëtimit, “Murxhoja” nuk ia ndante dhëmbët veshit të viçit. Ai më shikonte sa herë që viçi fundosej dhe sikur më betohej që të mos e lëshoja nga dora shokun e tij!

Dolëm matanë në ishullin e cekët ranor, pesëdhjetë metra poshtë shelgut, nga i cili isha hedhur. Këmbët e viçit po i dridheshin, por arrinte të mbahej akoma mbi to. “Murxhoja” e shkundi disa herë lëkurën e lagur, duke parë nga unë. E dija që nuk kishte kohë për muhabete. Duke shpejtuar u ktheva prapa, drejt vendit përballë shelgut, aty ku i kisha hedhur rrobat. Për fat të mirë, rrobat kishin rënë mu buzë lumit. Të lidhura fort me mëngën e palltos, nuk ishin shpërderdhur dhe brenda tyre gjeta edhe atletet. Nëse nuk do i hidhja nja dy-tri metra më shumë, do i merrte Vardari i turbullt. Se çfarë do bëja në brekë në muajin mars pranë Vardarit dhe rreth dy km larg Radushës, këtë as që e imagjinoja. 

Gjithë kjo dramë zgjati jo më shumë se 3-4 minuta. Ngadhënjimi mbi Zheden u bë vërtet i mundur. E ç’mund të bëja më – u ngjita, pa pushuar aspak, pa këqyrur asgjë tjetër, për më pak se dyzet minuta arrita në majë, mbi një gur të madh, ku zbulova edhe disa tunele, të shpuara tejetej nga forca e erozionit. Nga maja pashë edhe urën e Radushës. Zbrita me vrap nëpër bushnjeshin e dendur e të laruar me ndonjë ikebanë ilqesh të ulëta, duke prerë tatëpjetën e duke i lidhur algat më të derdhura të rrugicës së fshatit, që shtrihej në kthesa zigzage përmes atij blerimi, si një anakondë e madhe në të verdhë. 

Në livadhin e parë, pranë një shtëpize, drejt meje vrapoi “Murxhoja”, që lëvizte bishtin shend e verë, dhe ndaloi para meje, duke kërcyer në këmbët e para, gjë që më dha të kuptoja se donte të më ndalonte. Kohë pas kohe kthehej drejt shtëpizës dhe lehte i ngazëllyer. E përkëdhela dhe, ndërkohë, pashë që andej po dilte një njeri me mjekër të bardhë, i kërrusur pak, me një jelek të prerë poshtë, në një lurkë mbi të cilën kishte hedhur një xhamadan; mbante edhe një shkop barinjsh në dorë.

“Ëhë..., ashtu! Ti je ai trimi që ndihmoi “Murxhon” tim për të shpëtuar viçin? Një fëmijë ju kishte parë të dyve. “Murxhoja” natyrisht që do hidhej me patjetër, se ashtu është soji tij. Kurse për ty nuk ishte e domosdoshme...., apo edhe soji yt është i tillë?” – buzëqeshi miqësisht. 

I thashë se për mua shkoi mirë, sepse ia dola t’i ngjitesha Zhedenit, ngaqë notova në Vardar pikërisht në vendin më të mirë për t’u ngjitur në mal. “Zhedeni – tha ai – quhet kështu sepse me emrin e tij u tregon njerëzve se edhe ai që është i etur (maq. zheden – shqip “i etur”) duhet t’u ofrojë ujë atyre që janë më të etur. Prandaj, në Zheden ndodhet burimi më i fuqishëm, nëpërmjet të cilit mali i etur ua shuan etjen njerëzve. Ndërkaq, çdo mal, ashtu si çdo njeri, më së shumti është i etur për fjalën dhe për veprën e mirë. Ti dhe “Murxhoja”, kur u hodhët sot në Vardarin e turbullt për të shpëtuar viçin, i shuat etjen më të madhe çdo njeriu. Ju i shuat etjen edhe Zhedenit – etjen për një vepër të mirë!”  

I mbeta borxhli atij njeriu. Në shtëpi kishte përgatitur ushqim. I thashë se isha me nxitim, po gjithsesi e bëri të tijën: në një qese më futi një copë djathë dhe një gjysmë buke të nxehtë – këto ia pranova.  

Në stacionin e trenit mbërrita në kohë. Madje kapa edhe orën e të martës, orën e leksionit në fakultet. Studentëve nuk u thashë asnjë fjalë për atë që më ndodhi. 

Qysh prej asaj dite tani e kundroj gjithnjë e më shpesh Zhedenin. Tani kam kuptuar edhe emrin e tij. Si mali ashtu edhe emri i tij tanimë janë më të afërt për mua.

RSS per kategorine Lajme Shfletuesi i Kur'anit

  • RSS per kategorine Lajme