MUHAMMED  FEHMI  ES-SEKA

FIK’HU  HANEFI MBI  PASTRIMIN

DHE  TË  FALURIT

për talebet e mektebeve

Furkan ISM, Shkup

Përktheu: Ymer  MUSA

DEFINIME  TË  RËNDËSISHME

            Është e domosdoshme t’i lëshohet një shikim i shpejtë disa aspekteve të fik’hut, siç është definimi i tij, dhe i disa termeve të rëndësishme në këtë lëmi.

            a) Definimi  i  fik’hut

            Fik’hu gjuhësisht: Të kuptuarit e përpiktë. I Lartmadhërishmi thotë: ”Për t’u aftësuar në ditu­ri­në fetare” (Tevbe, 122) Kurse kuptimi i tij është:  Për t’a kuptuar këtë fe, të bëhen dijetar të saj të njohur hollë­sisht me kërkesat e tij.

            Ndërsa juridikisht: Kjo është lëmi e cila merret me dispozitat sheriatike veprimore të cilat përfitohen nga argumentet shtjelluese.

            - Sqarimi i definicionit:

            Lëmi e cila merret me dispozitat sheriatike: Që domethënë të njohurit e dispozitave qofshin urdhëra apo ndalesa, hallall apo haram, vaxhib, mendub, mu­s­tehab, mekruh dhe të gjitha ato që erdhën prej sheri­atit të zotëriut tonë, Muhammedit alejhisselam.

            Veprimore : Pra, e cila merret me veprimet e duk­shme siç janë ibadetet dhe muamelatet 3 dhe ato të padukshmet siç është nijjeti, për shkak se ajo është pjesë e akides dhe imanit.

            Të cilat përfitohen nga argumentet shtjelluese: Që domethënë, të marrura e të nxjerrura nga argu­men­tet sheriatike.

            b) Ndarjet e argumenteve sheriatike në fik’hun islam

            1- Argumentet e prera. Ato janë: Kur’ani, sun­neti mutevatir dhe ixhmai 4 . Këto janë argumentet më të forta  dhe kush i mohon, dijetarët unanimisht (me ixhmaë) thonë: ka bërë kufër.

            2- Argumentet supozuese. Ato janë: Hadithet ahad dhe kijasi 5 .

c) Lënda e fik’hut

            Lëndët e fik’hut janë: veprat e mukel-lefëve (të ngarkuarve juridikisht) - të cilët kanë arritur moshën e pjekurisë, të cilët janë të mençur dhe me shqisa të shëndosha - të cilëve u ka arritur da’veja (thirrja isla­me) në lëmin e urdhërave, ndalesave dhe lejimeve.

            Po  sjellim shembuj për çdo njërën sferë, ur­dhër, ndalesë, lejim apo më mirë të themi zgjedhje:

            1- Për urdhër kemi ajetin: ”Agjërimi u është bërë obligim” (Bekare,183)

            2- Për ndalesë: ” Dhe mos përgojoni njëri-tjetrin” (Huxhurat, 12)

            3-Për lejim ose zgjedhje: ”Hani dhe pini e mos e teproni” (A’raf,31)

            d) Termet më të rëndësishme të lidhura me fik’hun

            1- Farzi : I thuhet veprës e cila kërkohet të ve­p­rohet me shprehje të pakontestueshme me argu­ment ekzistues të prerë. Shprehja: E cila kërkohet të veprohet, nënkupton urdhër apo ndalesë, kurse në këtë rast kur është fjala për farzin ka kuptimin e ur­dhë­resës ngase ajo shprehet me foljen urdhërore (ve­p­ro) dhe me shprehje jokontestuese që nuk kalon në sferën e mendubateve dhe sunneteve.

            Shembull për farzin: Namazi, ngaqë All-llahu i Madhërishëm na urdhëroi ta falim. Andaj është farz, veprim obligues, e kush e mohon farzin bën  kufër dhe meriton dënimin.

            I Lartmadhërishmi tha: “Urdhëro familjen tënde të falë namaz” (Taha, 132).

            Poashtu Ai tha: “Faleni namazin” (Bekare, 43).

            Termi farz dhe rukn kanë një kuptim përpos që rukni bënë pjesë si pjesë e farzit.

            Kurse sharti është  sferë në  të cilën vlerësohet vlefshmëria e veprës. Për shembull abdesti, sa i për­ket namazit.

            2 - Vaxhibi: I thuhet veprës e cila kërkohet të veprohet me shprehje të pakontenstueshme me argu­ment ekzistues supozues.

            Shembull për vaxhibin: Namazi i vitrit dhe dy bajrameve.

            Nuk ka dallim mes farzit dhe vaxhibit kur bë­het fjalë në esencë për shpërblim dhe dënim, por ata dallohen në shkallë: Vaxhibi nuk mund ta trajtoj  ka­fir mohuesin e tij, e nëse e harron vaxhibin – posaqë­risht në namaz - detyrohet të bëjë sehvi sexhde (sexh­den për harresë).

            3 - Sunneti: I thuhet veprës me të cilën njeriu që e vepron shpërblehet e ai që e lenë nuk dënohet. Sunnet i thuhet çdo gjëje e cila përcillet nga Pejgam­beri alejhisselam qoftë fjalë, vepër apo pëlqim.

            Shembull: përdorimi i misvakut, madmada (shpërlarjes së gojës me gargara) dhe istinshaku (tër­he­q­ja e ujit në hundë) tri herë.

            Llojet  e  sunnetit :

            a) Sunneti muekked: I thuhet atij sunneti që e ka vepruar I dërguari All-llahut sal-lall-llahu alejhi ve selem e që e ka praktikuar vazhdimisht por ka bërë me dije se nuk është farz.

            Shembull: Itikafi në Ramazan dhe sunneti sabahut.

            b) Sunneti gajri muekked: I thuhet atij sunneti që e ka vepruar I dërguari All-llahut sal-lall-llahu alejhi ve sel-lem por që nuk e ka praktikuar vazhdi­misht.

            Shembull: Sunneti i katër rekateve para ikin­disë.

            4 - Mustehabbi: Ky është pjesë e sunnetit por është në gradë më të ulët se dy sunnetet e mëpar­shëm.

            Vendimi i tij: Vepruesi i tij shpërblehet kurse lënësi i tij nuk qortohet.

            Shembull: Veshja e atyre rrobave që i ka ve­shur Alejhisselami ose ngrënia e asaj që ka ngrënë dhe pirë ai.

            5 - Harami: I thuhet veprës të cilën Ligj­dhë­në­si (All-llahu) kërkoi të braktiset me argument ekzis­tues të prerë me shprehjen: mos vepro.

            Shembull: I Lartmadhërishmi thotë: “Dhe mos mbytni njeriun që All-llahu ka ndaluar (mbytjen e tij), përveç me drejtësi (që e kërkon sheriati)”.

(Israë,33)

            Vendimi i tij: Është i domosdoshëm largimi nga ai, vepruesi i tij ndëshkohet, kurse mohuesi i tij trajtohet kafir.

            6 - Mekruhu: Ai ndahet në dy lloje:

            a) Mekruhu tahrimen: I thuhet veprës për të cilën Ligjvënësi kërkon braktisjen e saj me argument ekzistues supozues.

            Vendimi i tij: Është i njejtë me vendimin e haramit në bazën e ndalesës dhe dënimit përveç asaj se mohuesi i tij nuk trajtohet kafir.

            Shembull: Veshja e mëndafshit dhe stolisja me ari për burrat.

            b) Mekruhu tenzihen: I thuhet veprës për të cilën Ligjvënësi kërkon braktisjen e saj  me kërkesë jo të prerë.

            Vendimi i tij: Lënësi i tij shpërblehet kurse vepruesi i tij qortohet.

            Shembull: Ulja e imamit pa arsye gjersa është duke mbajtë hutben.

            7 - Mubahu: I thuhet veprës e cila ka vetinë zgjedhëse,  gjegjësisht nuk kërkohet veprimi i saj e as braktisja.

            Vendimi i tij: Vepruesi i tij nuk shpërblehet e as lënësi i tij nuk ndëshkohet, përpos nëse kur e vep­ron e bën nijjet për t’iu afruar All-llahut të Madhë­ri­shëm, atëherë ai shpërblehet.

            Shembull: Lejimi i ngrënies së ndonjë lloji nga ushqimet dhe pijet.

K A P I T U L L I  I  P A R Ë

PASTËRTIA

Në të shqyrtohen këto tema:

1 - Dispozitat e pastrimit dhe llojet e tij.

2 - Llojet e ujërave.

3 - Dispozitat e su’rit (ujit të mbetur në enë

           pas pirjes).

4 - Ndytësirat dhe llojet e tyre.

5 - Istinxhaja dhe istixhmari.

6 - Abdesti.

7 - Guslli.

8 - Tejemmumi.

9 - Mes’hu mbi meste dhe xhebire (dërrasëz,

           jaki ose gjips).

T E M A  E P A R Ë

Dispozitat  e  pastrimit  dhe  llojet  e  tij

          Gjuhësisht taharet  dmth: pastërti.

            Pastrimi është kusht për vlefshmërinë e nama­zit, ngase namazi është lidhje mes robit dhe Zotit të tij andaj edhe është i domosdoshëm pastrimi fizik dhe shpirtëror.

            1 - Pastrimi fizik:

            Ai është nga hadethi dhe habethi.

            a) Pastrimi nga hadethi: Hadethi është i ndër­li­dhur me trupin dhe ndahet në dy lloje: I vogël dhe i madh.

            - Hadethi i vogël mënjanohet përmes abdestit ose tejemmumit në rast të mospasjes së ujit apo pa­mun­dësia për përdorimin e tij.

            - Hadethi i madh: Rasti me xhenabetin (ejaku­limit apo kontaktit bashkëshortor).

            Ky mënjanohet përmes gusllit (shpërlarjes së tërë trupit).

            b) Pastrimi nga habethi: Habeth i thuhet ndy­tësirës e cila gjendet në sipërfaqe të trupit, në teshë apo vend.

            Habethi mënjanohet përmes çdo lëngu pas­tru­es i cili e mënjanon esencën e ndytësirës siç është uji i rëndomtë apo i përdorur, uthulla, uji i trëndafilit ose lëngu i cili shtrydhet nga frutat apo pemët.

2 - Pastrimi shpirtëror:

            Ky është pastrim nga sëmundjet e zemrës dhe shpirtit.

            Që të dy pastrimet, ai fizik dhe shpirtëror, janë të kërkuara për musal-liun (namazfalësin), kurse pas­trimi fizik është kusht për vlefshmërinë e namazit. Ai edhe është çelës i namazit sipas thënies së Alejhis­se­la­mit: “Çelësi i namazit është pastrimi” ( Ebu Davudi dhe Tirmidhiu).

            Duke u mbështetur në atë se pastrimi është kusht për vlefshmërinë e namazit dhe çelës i tij edhe fukahatë veprat e tyre i filluan me kapitullin  mbi  pas­trimin.

T E M A   E  D Y T Ë

Llojet  e  ujërave

          Ujërat ndahen në pesë lloje:

            1 - Ujë i pastër në vete, me efekt pastrues, që nuk është mekruh përdorimi i tij.

            Ky është uji i rëndomtë (mutllak) siç është uji i shiut, detit, borës, akullit dhe burimit.

            Ky  lloj e mënjanon hadethin dhe habethin. Fjala: nuk është mekruh, në definicion është kusht i cili bie në rast se nga ai pi macja, e që nuk e dimë a ka qenë e pastër goja e saj. Në këtë rast uji bëhet mek­ruh tenzihen.

            2 - Ujë i pastër në vete me efekt pastrues e që përdorimi i tij është mekruh tenzihen.

            Ky është uji në të cilin ka pirë macja, miu ose pula, e që nuk e dimë a ka qenë e pastër goja e saj. Por në rast se e dimë se goja e saj është e pastër në atë rast bie keraheti (mekruhu). Kurse në rast se goja është e ndytë edhe uji bëhet i ndytë. Vendimi është i ndërlidhur me gojën.

            Vendimi i tij: E ngrit hadethin dhe e mënjanon ndytësinë, por është mekruh tenzihen në rast se gjen­det ujë tjetër, e në rast se jo nuk është mekruh për­do­rimi i tij.

            3 - Ujë i pastër në vete me efekt jopastrues:

            Ky është uji të cilit i është ndryshuar ngjyra, shija ose aroma me diçka të pastër. Shembull:

            - Uji të cilit i ka ra gjethi i çajit  dhe i është shndë­rruar ngjyra në të kuqe.

            - Uji i pemëve dhe frytave.

            - Uji i përdorur për pastrimin e trupit, siç është rasti me ujin i cili pikon nga gjymtyrët e abdest­ma­rrësit.

            Vendimi i tij: Mënjanon ndytësinë konkrete por nuk e ngrit hadethin.

            4 - Uji i ndytë.

            Ky është uji në të cilin ka ra ndonjë ndytësirë ashtu që ia ndryshon ujit njërën nga vetitë e tij kur ka ujë shumë, ose nuk ia ndryshon ujit vetitë e tij kur ka ujë pak.

            Vendimi i tij: Nuk e ngrit hadethin e as nuk e mënjanon ndytësinë.

            Uji i shumtë (kur ka ujë shumë): Është uji i cili në sasi është në madhësi të një hauzi në formë kat­ro­re ku gjatësia dhe gjerësia e tij është pesë metra kurse lartësia e tij është një pëllëmbë ose njëzet centimetra përafërsisht, e më tepër.

            Ky pra është uji i amulltë e i palëvizshëm, e në rast se është rrjedhës ai quhet ujë i shumtë edhe nëse sasia e ujit është e vogël.

            Vendimi i ujit të shumtë: I pastër me efekt pas­trues pos në rast se i ndryshohet njëra nga vetitë e tij (ngjyra, shija apo aroma) me ndonjë ndytësirë.

            Uji i paktë (kur ka ujë pak): Është uji në të ci­lin dyshohet në përdorimin e tij për shkak të ndonjë fëlliqësire, ose uji i cili në sasi është më i vogël se uji i shumtë.

            Vendimi i ujit të paktë: Ndytet nëse në të bie ndytësirë edhe nëse nuk ndryshojnë vetitë e tij.

          5 - Ujë i dyshimtë në pastërtinë e tij.

            Ky është uji në të cilin ka pirë gomari. Nëse nuk gjen tjetër, merr tejemmum e nuk e përdorë. Kurse shkak i dyshimit është: Kundërthëniet e argu­menteve mes dijetarëve për gojën e gomarit a është e pastër apo e ndytë.

T E M A   E  T R E T Ë

Dispozitat e su’rit

            Sur (në arab), shumësi asar, i thuhet mbeturi­nës së ujit në enë pas pirjes.

          Su’ri ka katër dispozita:

            1 - Su’ri i pastër me efekt pastrues. Shembull: Su’ri i njeriut (dmth: pjesa e mbetur e ujit në enë pas pirjes së  njeriut,  sh.p.)

            2 - Su’ri i pastër e që përdorimi i tij është me­kruh tenzihen. Por në rast se nuk ekziston ujë  tjetër  përveç tij nuk është mekruh siç është rasti me su’rin e macës dhe pulës së zgjedhur.

            Vendimi i tij: Lejohet përdorimi i tij me kera­het tenzihen. Ai e ngrit hadethin dhe e mënjanon ndytësirën.

            3 - Su’ri i ndytë. Nuk lejohet përdorimi i tij, pos në rast të detyrueshëm. I tillë është su’ri  i derrit, qenit dhe egërsirave. Është i përzier me pështymën e tyre, kurse pështyma krijohet nga mishi i tyre, ndërsa mishi i tyre është i ndytë.

            4 - Su’ri i dyshimtë. I tillë është ai në të cilin pin gomari. Për të është folur në llojin e pestë  të  ujëra­ve.

                Skema  e  su’rit  të  kafshëve  endacake:

T E M A   E   K A T Ë R T

Ndytësirat  dhe  llojet  e  tyre

            Dijetarët janë të një mendimi se vendet nga të cilat duhet të mënjanohen  ndytësirat  për të qenë i vle­f­­shëm namazi janë: trupi, tesha dhe vendi (ku falemi).

            Skema e ndytësirave dhe llojeve të tyre, sasia që falet dhe mënyra e mënjanimit të tyre:

        Vazhdim i skemës së mëparshme        

Ndytësira e rëndë është dy llojesh:

            E ngurtë: sasia që falet vlerësohet me madhë­sinë e dirhemit.

            E lëngët: sasia që falet është më pak se thellë­sia e shuplakës së shtrirë.

T E M A  E  P E S T Ë

Istinxhai  dhe  istixhmari

            Së pari: Definicioni i tyre: I thuhet mënjanimit të ndytësirës nga dy kanalet. Kur bëhet me ujë quhet istinxha e kur bëhet me gurë quhet istixhmar. Krye­sisht përdoret uji, por të përdoren që të dyja është më mirë.

            Së dyti: Vendimi i istinxhas dhe istixhmarit:

            1 - Farz: Kur ndytësira e tejkalon vendin e dal­jes. Në këtë rast mënjanimi i saj është farz.

            2 - Sunnet muekked: Kur ndytësira nuk e tej­kalon vendin e daljes.

            Së treti: Sunnetet dhe adabet e istinxhasë dhe istixhmarit:

            1 - Ta bëjë istixhmarin tek që d.m.th. ta kryjë veprimin me numër tek (1,3,5...) duke u mbështetur në fjalën e Pejgamberit sal-lall-llahu alejhi ve sel-lem ku thotë: “Kur dikush nga ju e bën istixhmarin, le ta bëjë ate me numër tek”. (Transmeton Muslimi).

            2 - Ta shtojë istixhmarin përderisa ta mënja­nojë gjurmën e ndytësirës.

            3 - Ta përdorë dorën e majtë.

            Së katërti: Mekruhet e istinxhasë dhe istixh­marit:

            1 - Kthimi kah kibleja me fytyrë apo në të kundërtën me shpinë.

            2 - Kthimi kah dielli dhe hëna.

            3 - Kryerja e nevojës në ndonjë vend hije apo ndër pemë.

            4 - Kryerja e nevojës në një vend ku kalojnë njerëzit.

T E M A   E  G J A S H T Ë

Abdesti

            Së pari: Definimi i abdestit:

            Abdesti gjuhësisht: vuduë(në gj.arabe),  që është e përpiktë, bukur e vepruar.

            Ndërsa juridikisht: Larja dhe mes’hu i gjymty­rëve të caktuara.

            Së dyti: Kushtet për vlefshmërinë e abdestit.

          Ato janë tre:

            1 - T’i përfshijë gjymtyrët e abdestit me ujë.

            2 - Mbi gjymtyrën të mos  ketë pengesë që do ta pengonte futjen e ujit në lëkurë si dhjami, yndyra apo ngjyra.

            3 - Mos ta fillojë abdestin para se të ndërpritet cilido nga aktet që e prishë ate. Nuk është i vlefshëm abdesti krahas me daljen e diçkaje nga dy kanalet apo nga cila do pjesë e trupit si p.sh. gjaku, apo plaga nga e cila del qelbi, apo gjak e qelb.

            Së treti: Katër farzet e abdestit:

            1 - Larja e fytyrës një herë. Për së gjati: nga fillimi i flokut të ballit deri ndër mjekër, kurse për së gjëri: pjesa që gjendet mes dy veshëve.

            2 - Larja e dy duarve gjer në bërryla një herë.

            3 - Mes’hu (prekja me dorë të lagun) më së paku i çerekut të kokës një herë.

            4 - Larja e këmbëve mbi zogj një herë.

            Së katërti: Sunnetet e abdestit:

            1 - Përmendja emrit të All-llahut (Bismil-lahi)

            2 - Nijjeti për mënjanimin e hadethit dhe pas­tri­min.

            3 - Larja e duarve para abdestit gjer në unaza.

            4 - Përdorimi i misvakut.

            5 - Madmada (futja e ujit në gojë me gargarë) dhe istinshaku (futja e ujit në hundë), kurse në rast kur nuk agjëron është mirë të veprohet edhe më tepër.

            6 - Larja e gjymtyrëve të abdestit tre herë.

            7 - Fërkimi i mjekrës, gishtave të dorës dhe këmbës.

            8 - Mes’hu i tërë kokës.

            9 - Fërkimi në përgjithësi.

        10 - Mes’hu i veshëve brenda dhe jasht.

        11 - Mes’hu i qafës.

        12 - Të filluarit me gjymtyrën e djathtë përherë.

        13 - Larja e gjymtyrëve me rend gjatë abdestit.

            Së pesti: Mekruhet e abdestit.

            1 - Shpenzimi i panevojshëm i ujit ose mos­përdorimi i mjaftueshëm i tij.

            2 - Rrahja e fytyrës me ujë.

            3 - Marrja abdest në vend të ndytë për shkak të mundësisë së të ndoturit në të.

            4 - Të folurit gjatë abdestit.

            5 - Lënia e sunneteve të përmendura më lartë.

            Së gjashti: Adabet (etikat) e abdestit:

            1 - Ulja në vend të ngritur nga toka.

            2 - Kthimi kah kibla gjatë abdestit.

            3 - Mos t’i ndihmojë tjetri gjatë larjes së gjym­ty­rëve të tij pos në rast me arsye si p.sh. sëmundja apo pamundësia.

            4 - Ta tejkalojë pak në larjen e gjymtyrëve  pje­­sën e paraparë që të sigurohet përfshirja e ujit në gjithë gjymtyrën.

            5 - Lëvizjen e unazës së gjerë, ndërsa unaza e ngush­të është farz të lëvizet, në mënyrë që t’i hyjë uji.

            6 - Thënia e shehadetit pas abdestit duke qën­druar në këmbë i kthyer kah kibla s’bashku me duanë pejgamberike: All-llahummexh’alni minet tevvabine vexh’alni minel mutetahhirine. (O All-llahu im, më bën të jem prej penduesve dhe më bën të jem prej të pastërve).

            7 - Falja e dy rekateve pas marrjes abdest.

            Së shtati: Dispozitat e abdestit.

            Abdestin e përfshijnë tre dispozita: Farz, va­xhib dhe mendub.

            a) Farz. Për atë që është me hadeth në këto raste:

            1 - Për namaz pa marrë parasysh a është na­maz farz, nafile apo namaz i xhenazes.

            2 - Për sexhden e leximit.

            3 - Për prekjen e mus’hafit.

            b) Vaxhib: Është për atë që bën tavafin rreth Qabes.

            c) Mendub: Është për raste të ndryshme. Si  p.sh.:

            1 - Para se të flejmë.

            2 - Pasi që të zgjohemi.

            3 - Pas teprimit të fjalëve apo përdorimit të fjalëve të rënda.

            4 - Pas ndonjë gabimi apo gjynahi.

            5 - Gjatë hidhërimit.

            Së teti: Çka ndalohet me hadeth të vogël:

            1 - Namazi

            2 - Tavafi

            3 - Prekja e mus’hafit.

            Së nënti: Çka e prishë abdestin:

            1 - Dalja e diçkaje nga dy kanalet apo trupi.

            2 - Futja e gjësendit në zorrën e trashë.

            3 - Gjumi.   4 - Të dehurit.   5 - Të fiktit (aliva­nosja).

            6 - Çmenduria

          7 - Të vjellurit e tepërt i cili mbush gojën.

            8 -Të qeshurit me zë në namaz që ka ruku dhe sexhde.

T E M A    E    S H T A T Ë  

Guslli

            Së pari : Definimi i gusllit dhe rastet kur kemi nevojë për të .

            Guslli :  Guslli ka për qëllim përfshirjen e tërë trupit me ujë prej kokës e deri te këmbët.

            Rastet kur kemi nevojë për të :

            1 - Xhenabeti : I thuhet rastit kur ejakulon fara në gjumë apo zgjuar me kënaqësi e jo nga sëmundja.

            2 - Kontakti gjinor.

            3 - Paraqitja e gjakut të menstruacionit (hajzit).

            4 - Lehonija (nifasi) dhe lindja pa gjak.

            5 - Vdekja e muslimanit.

            6 - Pranimi i Islamit nga kafiri nëse është xhu­nub (i papastër).

            Së dyti : Farzet e gusllit. Ato  janë :

            1 - Përfshirja e tërë trupit me ujë një herë.

            2 - Bërja e madmadas dhe istinshakut (futja e ujit në gojë dhe hundë).

            Së treti : Sunnetet e gusllit. Ato  janë :

            1 - Nijjeti.

            2 - Thënia e bismil-lahit.

            3 - Larja e duarve.

            4 - Mënjanimi i ndytësirës nga vendi i avretit.

            5 - Marrja abdest, e  pastaj përfshirja e trupit me ujë duke filluar nga koka.

            6 - Fillimi në të djathtë, duke filluar me gjym­ty­rët e djathta.

            7 - Përsëritja e një veprimi tre herë.

            Së katërti : Dispozitat e gusllit.

          Atë e përfshijnë tre dispozita :

            a ) Farz : Në këto raste :

            1 - Kur jemi xhunub.

            2 - Pas pastrimit të hajzit apo nifasit.

            3 - Kur vdes muslimani.

            4 - Kur kafiri pranon Islamin, nëse ka qenë xhu­nub para pranimit.

            b ) Sunnet : Në dy raste :

            1 - Ditën e xhuma.

            2 - Dy bajramet.

            c ) Mendub : Në këto raste :

            1 - Ai që vjen në mend pas çmendurisë, të fiktit, ose të dehurit.

            2 - Ai që arrin moshën e pjekurisë me vite, e ajo është pesëmbëdhjetë vjet.

            3 - Përgaditja për ditën e Arafatit dhe natës së tij, hyrjes në Mekke, tavafit të zijares, qëndrimit në Muz­delife dhe hyrjes në Mine ditën e prerjes së kur­banit për t`i gjuajtur gurët.

            4 - Pas pendimit ( teubes ).

            5 - Pas kthimit nga udhëtimi.

            6 - Kur kafiri pranon Islamin edhe nëse nuk ka qenë xhunub para pranimit.

            Së pesti : Çka ndalohet me hadethin e madh?

          Me  hadethin  e  madh  ndalohet :

            1 - Namazi.

2 - Prekja e mus`hafit.

            3 - Leximi i Kur`anit.

            4 - Hyrja në xhami dhe tavafi reth Qabes.

            Së gjashti : Çka ndalohet me hajz dhe nifas?

Me hajz dhe nifas ndalohet gjithçka çka ndalohet me hadethin e madh plus edhe këto veprime :

      &nb