Dr. Milazim Krasniqi

LIDHJA E PRIZRENIT, PAVARËSIA

E MALIT TË ZI DHE GJEOPOLITIKAT

E REJA BALLKANIKE

Qëndrimi i sotëm ndaj Malit të Zi dhe shteteve të tjera fqinje e ndaj shteteve, që janë trashëguese të Fuqive të Mëdha të dikurshme të Kongresit të Berlinit, nuk duhet të ndikohet nga objektivat e parealizuara të Lidhjes së Prizrenit dhe nga dëmi që i janë shkaktuar atëherë çështjes shqiptare. E dyta, për shkak të koniukturave të tashme gjeopolitike, duke përfshirë edhe miqësinë me shtetet e dikurshme agresore, nuk duhet t’i ndërrohet përmbajtja e vërtetë Lidhjes së Prizrenit dhe luftërave shqiptare për shtet nacional.

Në ditët kur në Kosovë dhe në botën shqiptare po bëhen përgatitjet përfundimtare për shënimin e 128 vjetorit të Lidhjes së Prizrenit, Mali i Zi rifitoi pavarësinë e vet, të cilën e kishte fituar para njëqind e njëzet e tetë vjetëve, në Kongresin e Berlinit, edhe në dëm të trojeve shqiptare. Por, shqiptarët e vitit 2006 e ndihmuan rifitimin e pavarësisë së shtetit malazez dhe iu gëzuan kësaj pavarësie. Vetë shqiptarët në Mal të Zi, pasardhësit e atyre shqiptarëve që u gjymtuan nga formimi i shtetit malazez në tokat e tyre, votuan masivisht në favor të pavarësisë. Kuotat më të larta të votimit në favor të pavarësisë u shënuan në Ulqin, në qytetin të cilin e patën amputuar nga trungu shqiptar, pikërisht pretendimet territoriale të shtetit malazez. Një kontigjent jo i vogël shqiptarësh erdhën madje edhe nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës që të jepnin kontributin e tyre për fitoren e referemdumit malazez për pavarësi. Edhe shqiptarët në Kosovë, në Shqipëri dhe në botën shqiptare , u deklaruan në favor të pavarësisë malazeze, si një zhvillim pozitiv për të ardhmen e tyre dhe të rajonit. Kryeministri i Shqipërisë, Sali Berisha, të nesërmen e referendumit malazez, nga Shkodra dha mesazhin e përshëndetjes së rezultatit pozitiv të referendumit, pra nga qyteti historik shqiptar, i cili qe bërë rrafsh me tokë nga agresioni i Malit të Zi, në rrëmujën e luftërave ballkanike.

Çka do të thotë ky entuziazëm shqiptar me pavarësinë e Malit të Zi, këtij shteti që ka qenë njëri nga shkaktarët e tragjedisë shqiptare të para njëqind e njëzetetetë vjetëve, të kohës kur u mbajt Kuvendi i Lidhjes së Prizrenit (dhe Kongresi i Berlinit.) Poashtu, këtij shteti që ishte ftilluesi i Luftës së Parë Ballkanike dhe i agresionit barbar mbi Shkodrën dhe rrethinat e saj, po edhe i pushtimit të egër të një pjese të Rrafshit të Dukagjinit? A mos është ky entuziazëm i shqiptarëve të sotëm, tregues i një harrese, e cila konsiderohet si tepër e rrënjosur në mendjen e tyre politike? Apo është tregues i shkurtpamësisë së tyre të tashme politike? Apo, i të kuptuarit se për këto njëqind e njezet e tetë vjet, gjërat kanë ndryshuar në planin gjeopolitik dhe ato kanë sjellë të tjera raporte të tjera vlerësime të shqiptarëve edhe për rikthimin e pavarësisë së Malit të Zi?

Pa i prekur kësaj here dy pandehmat e para, është e qartë se fjala vërtet është për ndryshimin e raporteve gjeopolitike në rajon, që kanë sjellë edhe ndryshimin e qëndrimit të shqiptarëve ndaj Malit të Zi. Në fakt, qëndrimi i shqiptarëve në këtë kontekst ka të bëjë me favorin që pritet të rezultojë nga shpërbërja e ish federatës ndërmjet Serbisë e Malit të Zi, e cila ishte armiqësore dhe me pretendime për ta mbajtur Kosovën të lidhur pas qerres së vet. Bile, edhe në Kartën Kushtetuese e cila parashihte mundësinë e ndarjes së këtyre dy republikave ish jugosllave, është vendosur që kontinuiteti shtetëror i ish federatës Serbi-Mali i Zi t’i mbetet Serbisë, me arsyetimin e vetëm se kjo do t’i ndihmojë asaj që të përpiqet ta mbajë Kosovën brenda atij “kontinuiteti shtetëror”. Pra, Mali i Zi nuk konsiderohet aq armiqësor sa Serbia dhe kjo paraqet edhe tharmin e ndryshimit të qëndrimit shqiptar ndaj shkëputjes së Malit të Zi, i cili edhe i shkëptur mban për vete tokat shqiptare të aneksuara në kohën e Lidhjes së Prizrenit, i cila si organizatë politiko-ushtarake, ka luftuar me armë në dorë për t’i mbrotjur ato territore shqiptare, nga pushtimi malazez. Kalkumimi politik dhe gjeopolitik elemenar është se Mali i Zi i pavarur do të inkuadrohet në Kartën e Adriatikut, ku bëjnë pjesë Kroacia, Shqipëria dhe Maqedonia, me çka do të forcohet brezi bregdetar i Adriatikut, nën influencën e Shteteve të Bashkuara të Amerikës, duke përjashtuar çfarëdo mundësie të influencës serbo-ruse. Poashtu llogaritet se Mali i Zi si shtet i pavarur do të inkuadrohet më shpejt edhe në strukturën ushtarake Partneriteti për Paqe, e cila i përrgatit shtetet ballkanike (të të ashtuquajtur Ballkani Perëndimor) për anëtarësim në NATO. Zhvillimi imëtejshëm parashikon edhe mundësinë anëtarësimit më të shpejtë në strukturat e Bashkimin Europian dhe në integrimet e gjera euro-atlantike. E kjo ka ndikimin e vet edhe në përshpejtimin e integrimit të rajonit, duke përfshirë Shqipërinë, Kosovën dhe Maqedoninë, pra, pjesët kryesore të kombit shqiptar, të cilat filluan të fragmentihen në kohën kur u formua Lidhja e Prizrenit.

Natyrisht, në planin politik, është më se e qartë se mbetja e Serbisë pa një federatë qoftë dhe artificiale, sikundër ishte ajo me Malin e Zi, e bënë shumë më të logjikshme e të paalternaitvë edhe pavarësinë e shpejtë të Kosovës.

Kur shikohen këto zhvillime gjeopolitike, të cilat llogaritet se po sjellin favore konkrete edhe për shqiptarët, duke korrigjuar diçka nga krimi që u bë ndaj tyre para njëqind e njëzet e tetë vjetëve nga fqinjtë malazez, serbë, bullgarë e grekë dhe nga Fuqitë e Mëdha të asaj kohe, shtrohet pyetja: mos janë konsumuar përfundimisht idealet e Lidhjes së Prizrenit? Por, për ta gjetur përgjigjen sa më të plotë, duhet të përkujtohen idealet e saj. Dihet se ideali kryesor i Lidhjes së Prizrenit ishte ruajtja e tërësisë teritoriale të tokave shqiptare, kompakëstimi i katër vilajeteve në një njësi administrative dhe administrimi i saj nga vetë shqiptarët, duke nënkutpuar edhe arsimimin në gjuhën shqipe dhe administarën vendore në gjuhën shqipe. Vetëm ky përkujtim i shpejtë, na e bën të qartë se ai ideal që nuk është përmbushur, nuk mund të jetë as i konsumuar. Por, ka ndryshuar konteksti gjeopolitik e bashkë me këtë ka ndryshuar edhe ideali i shqiptarëve në ditët tona. Në këtë aspekt, një përparësi e shqiptarëve është se nuk mbetën peng të kujtimit të hidhur historik, sikundër kanë mbetur fqinjët e tyre serbë, të cilët idealin e vet kombëtar të sotëm, e ndërtojnë mbi të kaluarën mesjetare. Ky anakronizëm i ka bërë që të jenë agresorë kundër fqinjve të vet në vitet e nëntëdhjetë të shekullit XX, që të konfrontohen edhe me komunitetin ndërkombëatr dhe të mbeten edhe sot të izloluar, për shkak të nostalgjive të vjetra kleronacionlaiste dhe fashiste.

Në rastin e shqiptarëve, ndryshimi i aspiratave nacionale në realitetet e reja gjeopolitike, ka rezultuar me ndryshimin pozitiv të qëndrimit të komunitetit ndërkombëtar ndaj tyre. Por, ne shqiptarëve na mbetet ta gjejnë ku është vija, nën të cilën ndryshimi nuk bën të prekë. Në këtë aspekt, duhet bërë dy veprime paralele: e para, qëndrimi i sotëm ndaj Malit të Zi dhe shteteve të tjera fqinje e ndaj shteteve që janë trashëguese të Fuqive të Mëdha të dikurshme të Kongresit të Berlinit, nuk duhet të ndikohet nga objektivat e parealizuara të Lidhjes së Prizrenit dhe nga dëmi që i janë shkaktuar atëherë çështjes shqiptare. E dyta, për shkak të koniukturave të tashme gjeopolitike, duke përfshirë edhe miqësinë me shtetet e dikurshme agresore, nuk duhet t’i ndërrohet përmbajtja e vërtetë Lidhjes së Prizrenit dhe luftërave shqiptare për shtet nacional.

Në të vërtetë këto dy ngatërrime kanë ndodhur shpesh në mendimin politik shqiptar e ndonjëherë edhe në vetë historiografinë shqiptare. Por është e qartë se as mbetja peng në të kaluarën e hidhur nuk ndihmon që të orientohemi në realitetin e sotëm gjeopolitik, sikundër që as harresat e të kaluarës, për t’ u rreshtuar në kampet e tashme fitimtare nuk na ndihmojnë që të imponohemi si komb me identitet të qëndrueshëm dhe me kërkesa të qarta e realiste.

Rrethanat për kthjellimin e gjërave janë më se të favorshme në njëqind e njëzet e tëtë vjetorin e Lidhjes së Prizrenit, në çka kontribuuar edhe pavarësia e tashme e Malit të Zi. Krejt në kundërshtim me ndikimin që ka pasur pranimi i atij shteti, në dëm të shqiptarëve, pikërisht para njëqind e njëzet e tetë vjetëve.

5 qershor 2006

http://www.vendlindja.com/forum/showthread.php?t=584