Kastriot Dervishi

Paskal Milo midis shërbimit dhe trillimit

Atyre që propagandojnë vend e pa vend doktrinën e "Shqipërisë së Madhe" u ka bërë një sherbim të pallogaritshëm, të devotshëm dhe kompleks, njeriu i instaluar në krye të Ministrisë së jashtme të Shqipërisë, i quajtur Paskal Milo, i instaluar në këtë detyrë prej afro 4 vjetësh. Sherbimi më i fundit i Milos është botimi i një libri në anglisht me titull: "’Greater Albania’ between fiktion and reality" ("’Shqipëria e Madhe’ midis trillimit dhe realitetit"), me të cilin tashmë do të bëhet më mirë propaganda e "Shqipërisë së Madhe", e vënë natyrisht në gojën e një "personaliteti" si Paskal Milo.

Për të na dhënë haberin dhe "sihariqin" e madh të daljes në pazar të librit të sipërpërmendur një gazetë anti "Shqiptaromadhe" (në fakt përhapëse e këtyre tezave) si "Korrieri", me datën 17 maj 2001, që i bie të jetë dhe pervjetori i 87-të  i nënshkrimit të protokollit të Korfuzit, ka shpërndarë falas  një suplement me plot 8-të faqe  të mbushur me "analizat" e Milos. Vetë Milo i ka bërë një hyrje të shkurter "analizës" që vazhdon në faqet e tjera të suplementit. "E pashë të udhës të shkruaja diçka rreth temës së "Shqipërisë së Madhe" - na thotë Miloja, tamam sikur t'i ketë shkrepur në mend kot  fare t'i hedhi në letër fjalët e tij. Duke qënë se Milo është prej afro 4 vjetësh ministër i instaluar dhe njëkohësisht është historian në profesion, tashmë ai do të merret në referencë nga ata që propagandojnë rrezikun që vjen nga e ashtuquajtura "Shqipëri e Madhe".

Milo është mjaft i gezuar që kjo temë "ka zënë kaq shumë vend në media dhe në qarqe politike...", ndaj ka menduar që t'i shtojë edhe ai më tepër  këtë opinion  dhe strategji. Megjithatë ka shumë mundësi që Milo të jetë i porositur për të "shkruar" këtë libër.

Vetë Milo e quan "Shqipërinë e Madhe" si "rrezik për stabilitetin, sigurinë dhe të ardhmen e rajonit". I njohur si një ndër historianët më të mbrapshtë të shkollës enveriano-bizantine, në funksion të ndertimit të një historiografie antikombëtare, Milo njihet nder të tjera edhe për ndjenjat e tij grekofile, të ndikuara këta edhe nga prejardhja familjare. Jo më kot Paskali është po nga ajo derë nga ku kanë dalë renegatë të tillë si Spiro Spiro Milo, me dallim se ky i fundit luftonte me armë e thika, ndërsa Paskali luftonte me penë.

"Faktorët e çështjes shqiptare"

Sipas Milos (që është i shqetësuar për "sigurinë dhe të ardhmen e Ballkanit"). Çështja shqiptare është komplekse  nga përbërja dhe problematika. Duke e ndarë në faktorë, Milo përcakton tri të tilla: "Shqipëria si shtet i vetëm, i organizuar i shqiptarëve që synon të kapercejë fazën e vështirë e problematike të tranzicionit të saj dhe të integrohet në strukturat evropiane dhe euroatlantike; shqiptarët e Kosovës që përbëjnë mbi 90% të popullsisë së vendit dhe që pas mbarimit të konfliktit po përballojnë  sfida serioze për ndertimin e një shoqerie demokratike e multietnike dhe veçanërisht për të përcaktuar të ardhmen e tyre; Shqiptarët e Maqedonisë që janë në kerkim të disa të drejtave themelore që u jep atyre statusin e qytetarëve të barabartë me qytetarët maqedonas në shtetin e tyre të përbashkët" Sikurse shihet në këto rreshta për Paskal Milon çështja shqiptare  përfshin Shqipërinë londineze. Kosovën dhe statusin e shqiptarëve në FYROM. Në këtë përmbledhje, Milo nuk përfill aspak trojet shqiptare në Mal të Zi dhe bëhet akoma më indiferent për Çamerinë e cila sipas tij nuk qenka çështja shqiptare. Në këtë mënyrë Milo kufizon hapsirën kombëtare shqiptare si nëpërmjet mohimit të pjestarëve të veçantë, ashtu edhe nëpprmjet paraqitjës copëzuse të problemit shqiptar.

Çuditërisht Milo ankohet për "disa që me vetëdije... dhe disa për mosnjohje, përpiqen edhe sot të japin një imazh jo pozitiv për Shqipërinë dhe shqiptarët në rajon" në një kohë që vetë libri apo puna e Milos është pikërisht e tillë. Eshtë e vertetë që "çështja shqiptare në Ballkan nuk është "Shqipëria e Madhe", siç nuk është aspak e vertetë që "Shqipëria e Madhe" na qenka krijuese e nacionalizmit shqiptar. Për më tepër duhet thënë se nacionalizmi shqiptar nuk ka pasur prirje izolacioniste dhe si rrjedhim i kësaj nuk ka se si të jetë qëllim i nacionalizmit shqiptar "pengimi dhe ndalimi i mbështetjes ndërkombëtare" siç pretendon Paskal Milo. Për të qënë konkret dhe abuzues në trillet e tij, Paskal Milo merr përsipër të gjejë rrënjët e nacionalizmit shqiptar. Dhe është interesant fakti se Milo flet me forcë  për nacionalizmin shqiptar vetëm kur këtë të fundit e vë në llogore palevizmërisht kundër Perandorisë Osmane.

"Parathënia historike" e Milos

Më "parathënien historike", Milo pretendon të ketë bërë diagnozimin e nacionalizmit shqiptar. Megjithatë, kur vjen puna për të bërë referenca "pozitive", Milo nuk harron të thotë se "disa popuj ballkanikë si grekët, serbët, rumunët, bullgarët e malazezët, arritën që të krijojnë shtetet e tyre kombëtare". Për Milon kjo gjë ndodhi  "në sajë  jo vetëm të nivelit të pjekurisë së lëvizjës kombëtare, por edhe të konjukturave nderkombëtare të krijuara nga përplasja e interesave dhe kompromiset e Fuqive të Mëdha në Ballkan". Gati të gjithë shtetet  që përmend Miloja në citimin e mësipërm ishin satelitë të Rusisë dhe vertiteshin rreth orbitës së saj. Me këto që thotë Miloja me siguri që deshtimin e gjen tek mosvërtitja e shqiptarëve tek Rusia. Sipas tij "Lëvizja Kombëtare Shqiptare ishte më e dobët e u ndodh në një pozitë më të komplikuar dhe pa aleatë". Kjo nuk është aspak e vertetë. Duke qënë se shqiptarët  ishin dominues në të gjitha fushat e shoqerisë osmane nuk mund të bëhet fjalë për fuqi të dobët të tyre. Dominimi shqiptar në shoqerinë Osmane ishte në politikë, forca të armatosura, në shkencë, në arsim, në diplomaci etj. Në funksion të kësaj ndikimi shqiptar në shoqerinë osmane ishte i rëndësishëm. Në fund të fundit  nacionalizmi shqiptar lindi dhe u forcua pikërishtnga ky brez i integruar në shoqerinë osmane. Përpjekjet që nënvizon Milo, dmth bashkimi i vilajeteve në një të vetëm, kanë qënë në fillim në kuadër të reformave të përgjithshme. Nacionalizmi shqiptar duke e ditur se krijimi i menjëhershëm i shtetit shqiptar ishte vetëvrasje dhe e pamundur preferoi të luftonte në drejtim të një reforme administrative, që do të përfundonte me një autonomi të kësaj njësie të armatosur brenda Perandorisë Osmane. Pas një tranzicioni do të bëhej e mundur shpallja e shtetit shqiptar. Ky ishte projekti i nacionalizmit shqiptar, të cilin një medioker me emrin e sigurtë Blendi dhe mbiemrin e falsifikuar Fevziu e quan "koncept të Shqipërisë së Madhe në trajten e tij fillestare" ("Korrieri", 7 prill 2001). Sipas kësaj logjike vetëm  shpërbërja e Shqipërisë ose formimi i një Shqipërie të tipit "Mat-Vjosë", na qenka realshqipëria dhe mbi këtë formulë filloka gogoli i "Shqipërisë së Madhe".

Eshtë e vertetë që Lidhja e Prizrenit shënoi institucionin e parë të organizuar të nacionalizmit shqiptar", por karakteri që i jep Milo kësaj lidhje është ai lokal. Ai ka dëshirë ta specifikojë vendin e Lidhjes kur thotë "në Prizren të Kosovës". Fillimisht duhet të theksoj se Lidhja e Prizrenit lindi si reagim ndaj Traktatit të Shën-Stefanit, i nënshkruar ky më 3 mars 1878 midis Rusisë dhe Turqisë. Duke qënë se Turqia humbi luftën ajo manovroi diplomatikisht për të ruajtur sa më shumë territoret e saj. Nënshkrimi i Shën-Stefanit ishte mjaft i rëndë për Turqinë, por nga ana tjetër një ndryshim kaq i madh i hartës së Ballkanit pa miratimin e Austro-Hungarisë dhe Anglisë ishte po ashtu i pamundur.

Në këtë mënyrë provokohej një konferencë nderkombëtare paqeje., të cilën fillimisht Rusia nuk e pranoi. Presioni i Anglisë dhe Austro-Hungarisë ishte i tillë saqë e kërcenoi Rusinë me shpalljen e luftës në rast se kjo e fundit nuk ulej në tavolinën nderkombëtare të bisedimeve në Berlin. Vetë qeveria turke  do të luftonte tashmë diplomatikisht në dy drejtime të tjera. Së pari në përfitimin maksimal nga rivaliteti Anglo-Austro-Hungarez kundër Rusisë dhe së dyti në ngjalljen e një linje jo zyrtare brenda territoreve që sipas traktatit të Shën-Stefanit do t'i kalonin Serbisë, Malit të Zi dhe Bullgarisë. Linja jo zyrtare do të ishte zëri shqiptar që do të kundershtonte  çdo pretendim në dëm të trojeve shqiptare. Sipas librit të Xhaferr Belegut "Lidhja e Prizrenit", (Tiranë 1939), Sulltani u shkroi letër kryetarëve të fesë muslimane si Ahmet Efendi Koronicës (Kadi Gjakovës), Ymer Efendiut (Myderris i Prizrenit) dhe Jonuz Zyhdi Efendiut (Myfti i Dibrës) dhe u dha urdhër komandave ushtarake në Shqipëri të mos ta pengonin Lidhjen, bile ta përkrahnin e ndihmonin atë. (shih faqet 17-18 të librit).

Paskal Milo nga ana e tij, ashtu si edhe mjaft historianë  të kudhrës enveriane, e shikojnë Lidhjen e Prizrenit vetëm si një instrument kundër Turqisë. Në të gjithë deklaratat apo memorandumet e Lidhjës do të verejmë besnikërinë e treguar nga  Sulltanit. Po citoj vendimin e parë të Lidhjës të datës 18 qershor 1878, të përbërë nga 16 nene:

"1. Lidhja jonë është formuar me qëllim që të mos njohi asnjë qeveri, përveç se atë të Perandorisë Osmane dhe të mbrojë integritetin tokësor duke përdorur të gjitha mjetet.

2. Qëllimi ynë është i lartë, mbrojmë të drejtat e personit të lartë, Madherisë së tij Sulltanit tonë Sovran.

....

6. ...Nuk do të njohim në asnjë mënyrë Bullgarinë dhe as që duam t'i dëgjojmë emrin. Edhe Serbia në rast se nuk na i dorëzon me të mirë trojet që na ka shkelur, do të dërgojmë kundër saj fuqi për t'ia marrur me pushkë..." (shih XH.B. "Lidhja e Prizrenit" faqe 31)

Përsa i takon rrymave që u ndeshën në Lidhjen e Prizrenit mund të përmendim linjen atonomiste e cila ishte për një politikë paqësore ndaj qeverisë në mënyrë që fuqia e armatosur të përdorej kundër fqinjeve ballkanikë. Linja tjetër ishte linja radikale, e cila e frymëzuar nga pikëpamjet revolucionare franceze, kaloi gradualisht në ndërmarrjen e veprimeve të armatosura kundër Turqisë. Kjo fazë shënoi njëkohësisht prishjen e Lidhjes dhe fillimin e veprimeve  të armatosura me forcat e Perandorisë. Ndërsa sipas historiografisë shqiptare të linjës Milo-iste, pikërisht kjo fazë, paraqitet si më e suksesshmja, më e vlerësuara dhe më e  reklamuara. Natyrisht në këtë shkrim nuk do të ndalemi në detaje për Lidhjen e Prizrenit por vetëm në disa pika që përmenden tek shkrimi i Paskal Milos. Ky i fundit ndër të tjera e quan "të dobet" nacionalizmin shqiptar pse nuk pengoi si duhej vendimet e kongresit të Berlinit. Milo nuk analizon asnjë rrymë politike të Lidhjës së Prizrenit dhe nga ana tjetër nuk thekson anullimin e vendimeve që çonin në një cënim të madh të tokave shqiptare. Pas Kongresit të Berlinit shqiptarët humbën Vilajetin e Nishit, zonën e Ulqinit dhe qytetin e Artës, që gjithsesi në krahasim me Shën-Stefanin ishin pak. Në humbjen e këtyre trojeve shqiptare ndikoi më shumë  ajo politike evropiane që synonte paqen pas luftës ruso-turke dhe si pasojë e kësaj  presioni mbi Turqinë ka qënë aq i madh sa u kercenua me marrjen e Stambollit dhe Izmirit. Megjithatë Paskal Milo nuk shpreh ndonjë keqardhje për pushtimin e parë të trojeve shqiptare. Duhet thënë edhe një diçka e rëndësishme nëse duam të flasim për kompaktësinë territoriale dhe kombëtare të shqiptarëve. Kanë qënë 5 vilajete shqiptare dhe jo katër. Gjithnjë harrohet Vilajeti i Nishit, i cili u nënshtrua spastrimit të parë etnik në vitin 1878.

Në trajtesën e tij Milo kur vjen puna për të shkeputur Shqipërinë nga Turqia nuk flet për "Shqipëri të Madhe" por për "dobësinë" e nacionalizmit shqiptar. Vini re fjalët e mëposhtme:

"Ky hezitim i justifikuar gjithnjë me frikën e pretendimeve të vendeve  fqinje për troje të populluara me shumicë shqiptare ka qënë një nga dobësitë e manifestuara të nacionalizmit shqiptar".

Në këtë mënyrë edhe Milo përqafon tezën e hedhur kohë më parë nga Kiço Blushi "Shih gazetën  "Tirana" shtator 1992 dhe "Zëri i Rinisë" 11 nëntor 1992), sipas  së cilit çështja shqiptare duhej të zgjidhej nga aleanca e shqiptarëve me grekët, serbët, malazezëve kundra turqëve.

Presioni i Anglisë dhe Austro-Hungarisë ishte i tillë saqë e kërcenoi Rusinë me shpalljen e luftës në rast se kjo e fundit nuk ulej në tavolinën nderkombëtare të bisedimeve në Berlin. Vetë qeveria turke  do të luftonte tashmë diplomatikisht në dy drejtime të tjera. Së pari në përfitimin maksimal nga rivaliteti Anglo-Austro-Hungarez kundër Rusisë dhe së dyti në ngjalljen e një linje jo zyrtare brenda territoreve që sipas traktatit të Shën-Stefanit do t'i kalonin Serbisë, Malit të Zi dhe Bullgarisë. Linja jo zyrtare do të ishte zëri shqiptar që do të kundershtonte  çdo pretendim në dëm të trojeve shqiptare. Sipas librit të Xhaferr Belegut "Lidhja e Prizrenit", (Tiranë 1939), Sulltani u shkroi letër kryetarëve të fesë muslimane si Ahmet Efendi Koronicës (Kadi Gjakovës), Ymer Efendiut (Myderris i Prizrenit) dhe Jonuz Zyhdi Efendiut (Myfti i Dibrës) dhe u dha urdhër komandave ushtarake në Shqipëri të mos ta pengonin Lidhjen, bile ta përkrahnin e ndihmonin atë. (shih faqet 17-18 të librit).

Paskal Milo nga ana e tij, ashtu si edhe mjaft historianë  të kudhrës enveriane, e shikojnë Lidhjen e Prizrenit vetëm si një instrument kundër Turqisë. Në të gjithë deklaratat apo memorandumet e Lidhjës do të verejmë besnikërinë e treguar nga  Sulltanit. Po citoj vendimin e parë të Lidhjës të datës 18 qershor 1878, të përbërë nga 16 nene:

"1. Lidhja jonë është formuar me qëllim që të mos njohi asnjë qeveri, përveç se atë të Perandorisë Osmane dhe të mbrojë integritetin tokësor duke përdorur të gjitha mjetet.

2. Qëllimi ynë është i lartë, mbrojmë të drejtat e personit të lartë, Madherisë së tij Sulltanit tonë Sovran. ....

6. ...Nuk do të njohim në asnjë mënyrë Bullgarinë dhe as që duam t'i dëgjojmë emrin. Edhe Serbia në rast se nuk na i dorëzon me të mirë trojet që na ka shkelur, do të dërgojmë kundër saj fuqi për t'ia marrur me pushkë..." (shih XH.B. "Lidhja e Prizrenit" faqe 31) Përsa i takon rrymave që u ndeshën në Lidhjen e Prizrenit mund të përmendim linjen atonomiste e cila ishte për një politikë paqësore ndaj qeverisë në mënyrë që fuqia e armatosur të përdorej kundër fqinjeve ballkanikë. Linja tjetër ishte linja radikale, e cila e frymëzuar nga pikpamjet revolucionare franceze, kaloi gradualisht në ndermarrjen e veprimeve të armatosura kundër Turqisë. Kjo fazë shënoi njëkohësisht prishjen e Lidhjes dhe fillimin e veprimeve  të armatosura me forcat e Perandorisë. Ndërsa sipas historiografisë shqiptare të linjës Milo-iste, pikërisht kjo fazë, paraqitet si më e suksesshmja, më e vlerësuara dhe më e  reklamuara. Natyrisht në këtë shkrim nuk do të ndalemi në detaje për Lidhjen e Prizrenit por vetëm në disa pika që përmenden tek shkrimi i Paskal Milos. Ky i fundit ndër të tjera e quan "të dobet" nacionalizmin shqiptar pse nuk pengoi si duhej vendimet e kongresit të Berlinit. Milo nuk analizon asnjë rrymë politike të Lidhjës së Prizrenit dhe nga ana tjetër nuk thekson anullimin e vendimeve që çonin në një cënim të madh të tokave shqiptare. Pas Kongresit të Berlinit shqiptarët humbën Vilajetin e Nishit, zonën e Ulqinit dhe qytetin e Artës, që gjithsesi në krahasim  me Shën-Stefanin ishin pak. Në humbjen e këtyre trojeve shqiptare ndikoi më shumë  ajo politike evropiane që synonte paqen pas luftës ruso-turke dhe si pasojë e kësaj  presioni mbi Turqinë ka qënë aq i madh sa u kercenua me marrjen e Stambollit dhe Izmirit. Megjithatë Paskal Milo nuk shpreh ndonjë keqardhje për pushtimin e parë të trojeve shqiptare. Duhet thënë edhe një diçka e rëndësishme nëse duam të flasim për kompaktësinë territoriale dhe kombëtare të shqiptarëve. Kanë qënë 5 vilajete shqiptare dhe jo katër. Gjithnjë harrohet Vilajeti i Nishit, i cili u nënshtrua spastrimit të parë etnik në vitin 1878.

Në trajtesën e tij Milo kur vjen puna për të shkeputur Shqipërinë nga Turqia nuk flet për "Shqipëri të Madhe" por për "dobësinë" e nacionalizmit shqiptar. Vini re fjalët e mëposhtme:

"Ky hezitim i justifikuar gjithnjë me frikën e pretendimeve të vendeve  fqinje për troje të populluara me shumicë shqiptare ka qënë një nga dobësitë e manifestuara të nacionalizmit shqiptar".

Në këtë mënyrë edhe Milo përqafon tezën e hedhur kohë më parë nga Kiço Blushi "Shih gazetën  "Tirana" shtator 1992 dhe "Zëri i Rinisë" 11 nëntor 1992), sipas  së cilit çështja shqiptare duhej të zgjidhej  nga aleanca e shqiptarëve  me grekët, serbët e  malazezët kundra turqve.

Po ashtu edhe ajo që shpreh Miloja se "në gjysmën e dytë të vitit 1912 ideja e krimit të shtetit të pavarur shqiptar u bë sunduese" nuk është e vërtetë. Kryengritjet e periudhës 1909-1912, janë provuar se kishin nxitje nga jashtë dhe si të tilla nuk kishin qëllim krijimin e shtetit shqiptar sepse kjo gjë nuk u pa gjekundi. Sot nuk mund të heshtim më dhe të bëjmë të paditurin në lidhje me nxitjen dhe armatosjen e kryengritësve nga jashtë (nga Serbia, Mali i Zi dhe Greqia). Përderisa Miloja pretendon se qenka luftuar për të krijuar shtetin e pavarur shqiptar, pse atëherë Isa Boletini nuk ngriti flamurin shqiptar në Shkup më 12 gusht 1912, dhe pse nuk pa ndonjë reagim nga trupa e tij kur serbët hynë në Kosovë? Sa i takon rolit të Ismail Qemalit mendoj se duhet një analizë e posaçme e zhveshur nga çdo lloj paragjykimi apo nostalgjizmi injektues. Një pikë e rëndësishme për Milon është edhe panballkanizmi i tij.

Për të "nacionalizmi shqiptar shtytjen e fundit e mori nga fillimi i Luftës së Parë Ballkanike në tetor 1912 kur Serbia, Greqia, Bullgaria e Mali i Zi i shpallen luftë Perandorisë Osmane dhe derguan ushtritë e tyre e pushtuan ndër të tjera dhe territore të banuara nga shqiptarët etnikë" A mund të "merrte shtytje" nacionalizmi shqiptar nga pushtimi i trojeve shqiptare nga sllavet dhe grekët apo masakrat e ushtruara nga këto ushtri pushtuese? A mund të "merrte shtytje" nacionalizmi shqiptar nga kokat e prera të shqiptarëve, apo nga toka e djegur shqiptare? - Në asnjë rast jo.

Nacionalizmi real shqiptar u përqendrua në mbrojtjen e territoreve, ndërsa pseudonacionalizmi në pengimin e mbrojtjes. Të mos harrojmë fatin e hidhur të Janinës, të kujtojmë se si u la i vetëm Esat Pashë Janina dhe raste të tjera si ky. Pikërisht një moment kryesor diskutimi që perkon me periudhën pas tetorit 1912, Paskal Milo e quan si vlerë pozitive në funksion të panballkanizmit të tij.

Gjithashtu Paskal Milo qëllimisht nuk analizon si duhet dy luftrat ballkanike, njëra nga të cilat (e para) veç të tjerave u zhvillua në trojet shqiptare. "Debimi i Perandorisë Osmane nga Ballkani" nuk rezultoi pozitiv për shqiptarët por negativ, gjë e cila u duk edhe në ngjarjet e vitit 1914, apo dhe më pas. Momenti i krijimit të shtetit shqiptar (realisht më 29 korrik 1913) analizohet dhe trajtohet turbullt dhe zbehtë. Shqipëria londineze më shumë se coptim ka qënë rezultat i kompromiseve për atë që ishte krijuar në terren. Paskal Milo mban dy qëndrime të kundërta. Në fillim përkrah apo quan gjë pozitive krijimin e koalicionit ballkanik dhe nga ana tjetër bën sikur i vjen keq për "coptimin" e ndodhur. Në rreshtat e mëposhtme si "Shqipëri të Madhe" duke qënë dakort si duket me atë që ndodhi në dëm të trojeve shqiptare. Eshtë plotësisht e gabuar teza që mbron Milo kur thotë se "çështja Shqiptare u krijua nga të tjerët dhe jo nga shqiptarët". Shqiptarët nuk mund të jenë spektatorë në vendin e tyre dhe të akuzojnë "të tjerët". Nëse ka çështje shqiptare ajo zgjidhjen e ka tek fitimi i luftës me Greqinë e Serbinë, pa harruar të mbeshtetet tek aleatët strategjikë të Shqipërisë. Pikërisht këtu gjenerojnë të gjitha problemet. Duke mos dalë nga ky batak historik, çështjes shqiptare i mungon gjithnjë qartësia. Paskal Milo evidenton disa përpjekje të shqiptarëve që mbetën jashtë kufijve shtetërorë, që aspironin bashkimin me Shqipërinë zyrtare. A mund të ishte kjo e drejtë "Krijimi i Shqipërisë së Madhe"?  - Padyshim që jo? Mirëpo i gjithë libri i tij, e në këtë kuadër edhe komenti që bënë tek "korrieri", është i mbushur me frikën e Milos për të ashtuquajturën "Shqipëri të Madhe".

Edhe situatën e Luftës së Dytë Botërore në Shqipëri, Paskal Milo e trajton me shumë cinizëm dhe pavërtetësi. Për të ka më shumë rëndësi termi "Shqipëri e Madhe" i përdorur rendom nga italianët dhe Mustafa Kruja, sesa realiteti i krijuar. A mund të quhej "Shqipëri e Madhe" bashkimi i 11.780 km katror me Shqipërinë Londineze në një kohë që kemi të bëjmë me një bashkim të kufizuar. Për Milon është më i rëndësishëm "rreziku fashist" apo "rreziku nazist" sesa rreziku serb dhe grek. Në këtë kuadër Milo vlerëson komunistët e Shqipërisë, për të cilët rëndësi kishte "çlirimi i Kosovës nga fashizmi dhe jo nga Serbia". Në funksion të kësaj Komunistët e Shqipërisë u bënë vegla qorre të komunistëve serbë në veçanti dhe të serbëve në përgjegjësi. Nëse mund të flasim për kolaboracionizëm, padyshim duhet të cilësojmë të tillë komunistët e Shqipërisë si bashkëpunëtorë të serbëve dhe si ekzekutorë të mjaft masakrave individuale apo kolektive mbi shqiptarët e Kosovës.

Nga komunistët e Shqipërisë u punua vazhdimisht për interesat serbe, ndërsa përsa i përket Shqipërisë zyrtare, edhe ajo po shkonte gradualisht drejt bashkimit me Jogosllavinë. Paskal Milo, duke qënë enverist dhe një hekurishte i rrahur në kudhrën bizantine të Enver Hoxhës, arrin deri aty sa ta bëjë këtë të fundit "nacionalist" që paska kerkuar tek Tito bashkimin e Shqipërisë me Kosovën në vitin 1946. Eshtë fund e krye një trillim. Enver Hoxha ishte një vegël e bindur e Titos dhe as guxonte të bënte kerkesa të tilla. Jo vetëm kaq, por Paskal Milo pretendon se "prishja e marrëdhenieve shqiptaro-jugosllave e keqësoi gjendjen e shqiptarëve në Jugosllavi". Sipas kësaj logjike i bie që shqiptarët në Jugosllavi paskan jetuar të lumtur para vitit 1948.

Milo propagandues i zellshëm i tezave antishqiptare

Në paragrafin "Shqiptarët dhe "Shqipëria e Madhe" Milo fajson nacionalizmin shqiptar që paska humbur sipas tij "trenin e kohës" dhe nuk paska realizuar ato që realizuan "nacionalizmat ballkanike". Do të kishte qënë më mirë që Milo të fliste pak më shumë se ç'kupton ai me "trenin e kohës". Në mungesë të sqarimit të drejtpërdrejtë, Milo le të kuptohet se vetëm aleanca e shqiptarëve me grekët, serbët etj do të bënte të mundur "kapjen e trenit të kohës", në të cilin shqiptarët do të ishin të përbuzurit apo të asimiluarit e këtij "mjeti". Përsa i takon konfiguracionit politik të krijuar në Ballkan këto 80- vjetët e fundit, Milo gabon kur quan vetëm Jugosllavinë si "shtet të madh" sepse e tillë ishte bërë edhe Greqia e Madhe me territore të tilla jo greke si Çameria, Tesalia, Traka etj. "Fara e grindjeve në Ballkan ishte shumëplaneshe por kryesisht u mbajt përherë e freskët nga shtetet të mëdha Ballkanike si Jugosllavia apo Greqia. Këtu lindin kontraditat kryesore. Duket që Milo nuk i ka kuptuar si duhet fjalët e Lordit Ouen i cili ka thënë se "që të realizohet paqja në Ballkan dhe luftrat e përgjakshme të marrin fund, nevojitet një rikonfigurim i kufijve të tij". Pikërisht këtë gjë Milo e quan të "parealizueshme për kohën" pasi ka përseritur vend e pa vend që "nuk do të ketë ndryshime të kufijve në Ballkan". Veçmas Milo kërkon të ngarkojë me përgjegjësi Sllobodan Millosheviçin, me largimin e të cilit bien edhe përgjegjësitë që i ngarkohen serbëve.

Për Milon "rreziku i "Shqipërisë së Madhe" dhe i nacionalizmit shqiptar" qenka shfaqur në kohën kur nisi të luftohej për ekzistencë nga shqiptarët. Paskal Milo kur ia atribon këtë "politikës proserbe" padashje ka harruar se ka futur edhe veten e tij në vathën e njerëzve që punojnë për Serbinë. Në fund të fundit s'është ndonjë çudi, Paskal Milo është dhe serbofil.

Eshtë e vertetë që platforma e "Shqipërisë së Madhe", "nuk ka popullaritet", por ama duke iu përmbajtur saktësisht kësaj terminologjie. Me këtë dua të them se nuk ekziston asnjë platformë shqiptare, që të kerkojë përfshirjen në një shtet shqiptar të territoreve matanë Athinës apo Beogradit. Asnjëherë nuk është kerkuar kjo gjë nga shqiptarët, krejt ndryshe nga ç'kanë vepruar fqinjet tanë. Por problemi është se Paskal Milo me "Shqipërinë e Madhe" kupton Shqipërinë reale, tamam ashtu si e kuptojnë grekët dhe serbët.

Megjithatë, Milo parapëlqen edhe një lloj diferencimi politik dhe kulturor midis shqiptarëve. Vini re këto fjalë: "kultura politike dhe edukimi në Shqipëri janë në një nivel më të lartë në masën e gjerë të njerëzve se në Kosovë e në Maqedoni. Ata e kuptojnë më mirë thelbin dhe përmbajtjen antishqiptare të kësaj parrulle. Duke jetuar në shtetin amë, ata e kanë konceptuar të ardhmen e tyre në zhvillimin e Shqipërisë dhe orientimin e saj në strukturat e euroatlantike". Paskali me anë të këtyre fjalëve kërkon t'i quajë shqiptarët, që banojnë jashtë Shqipërisë zyrtarë si "prapanikë", "të vjetëruar", ngaqë kanë kerkesa për "flamur" për "pavarsi" etj.

Përsa i takon konceptit të "shtetit amë" do të thoja se ky është një koncept i dalë mode i pavërtetë, dhe i vjetëruar. Nuk mund të cilësohet Shqipëria zyrtare si "shtet amë" dhe Kosova dhe trojet e tjera shqiptare si bija të "Shqipërisë zyrtare". Shtet amë është vetëm Shqipëria etnike.  Ndërsa përsa i takon nacionalizmit, Milo krenohet që në Shqipërinë zyrtare, nacionalizmi është në pozita jo të deshirueshme. Nuk mund të ketë "integrim europian" të Shqiptarëve pa integrimin e vetë shqiptarëve.

Ç'integrim i shqiptarëve është edhe ç'integrim evropian.

http://listserv.buffalo.edu/cgi-in/wa?A2=ind0105d&L=albanews&T=0&P=27438

(Vijon në numrin e ardhshëm)

(P.S: Pjesa tjeter e tekstit nuk është e elektronizuar dhe përkundër kontaktit me autorin nuk arritëm ta sigurojmë pjesën e mbetur. Megjithatë, vendosim ta botojmë këtë pjesë. Redaksia e www.zeriislam.com).