GRUAJA NË ISLAM

Prof. Dr. Beqir TOPALLOGLLU

Universiteti Marmara Fakulteti Teologjik

E përktheu nga origjinali:

Mithat HOXHA

PARATHENIE

Në emër të Allahut, Mbrojtës dhe Dhurues!

Lavdia dhe falenderimi i pasosur i përkasin Allahut, krijuesit, zhvilluesit dhe drejtuesit të Gjithësisë pa anë e pa fund; lutja dhe përshëndeta për Muhammedin-Paqja qoftë mbi Të-për të fundit profet dhe shpëtimtar të njerëzimit! Lus Allahun t’u falë mëshirë e shpëtim atyre që e besuan Atë dhe atyre që do të ndjekin rrugën e Tij gjer ditën e Kiametit!

Sipas Islamit që përbën hallkën e fundit të fesë hyjnore, njeriu është qenia më e vlerë e Gjithësisë. Gjithë natyra është krijuar për t’i shërbyer Birit të Njeriut dhe është dhënë nën urdhërin e mendjes së tij të ndriçuar dhe zemrës së tij të zbukuruar.

Allahu i Lartë, për të ndërtuar dhe rregulluar faqen e tokës, ka krijuar njeriun që ta popullojë atë dhe riprodhimin e shumëzimin e tij e ka kushtëzuar me ligjësinë e bashkimit të të dy sekseve grua-burrë. Për këtë shkak, gruan dhe burrin i ka krijuar si dy qënie të gjalla që e duan njëri-tjetrin, të tillë që janë nevojtarë fiziologjikisht dhe psikologjikisht për njëri-tjetrin dhe, më në fund, që e plotësojnë njëri-tjetrin. Njëkohësisht, këto dy sekse janë pajisur me veçori të dallueshme të ndërtimit trupor dhe të aftësive psikologjike. Si për shkak të këtyre ndryshimeve, si për shkak të vështirësive që lind lufta për jetën, posaçërisht për shkak të zilisë midis individëve dhe bashkësive, kohë më kohë midis dy sekseve janë shfaqur mosmarrëveshje dhe, në përgjithësi, këto mosmarrëveshje kanë konkluduar mbi gruan.

Duke parë nën këtë këndvështrim, është e domosdoshme të thuhet se, që kur u krijua bota, u krijua edhe problemi "grua" dhe se në jetën e çdo bashkësie apo shoqërie gruaja ka luajtur një rol të rëndësishëm pozitiv apo negativ.

Ndërsa lindte Islami, pothuaj në çdo vend të botës gruaja ndodhej në një gjendje të rëndë. Paralelisht me këtë, edhe fakti që profeti i fundit, Hz. Muhammedi, si me shpalljen e urdhrave fetare, si me zbatimin praktik të tyre, u njohu grave të drejta të mëdha, tashmë është diçka e njohur dhe e përvetësuar nga çdokush. Eshtë një realitet domosdoshmërisht i pranuar që në shoqëritë ku Islami zotëroi mendjet dhe zemrat, për shekuj të tërë gruaja kaloi një jetë dukshëm të lumtur. Kurse në të njëjtën epokë, pra, nga lindja e Islamit gjer në shekullin e nëntëmbëdhjetë, për dymbëdhjetë shekuj me radhë, gratë në vendet e tjera nuk qenë aspak të lumtura, ndërsa u mohohej respekti për të cilin ishin të denja.

Dyqind vjet më parë, në botën Perëndimore të shndërruar në skenë të ndryshimeve të mëdha mendore, shkencore dhe shoqërore, u hodhën hapa të konsiderueshme për të drejtat e gruas. Në përfundim të përpjekjeve të vazhdueshme në lidhje me gjithçka i përkiste universit femëror, u siguruan arritje të gjera. Vetëm se këto arritje që meritonin të përshëndeteshin, nuk zgjatën për shumë kohë. Bota Perëndimore, duke sendërtuar mbi gruan një formë të caktuar trajtimi si pasojë e të shtënit pas saj intensivisht për shekuj me radhë, kishte kaluar në ekstremin tjetër duke pandehur se i kish siguruar asaj një liri të plotë e të vërtetë.

Po, liria ishte bërë slogani më i rëndësishëm, më i përhapur dhe më emociondhënës midis shekujve nëntëmbëdhjetë e njëzetë. Pa dyshim, liria është një ndër vlerat më të larta. Por, lexues i shtrenjtë, ç’e do që një liri pa kusht e pa kufi, për opinionin tim, ndoshta është e mundur për qëniet e tjera, por për njeriun, jo, sepse njeriu është një qënie shoqërore, për pasojë, është i detyruar të jetojë së bashku me njerëz të tjerë si ai vetë. Veçse, ndërkaq, detyrimi për të jetuar në bashkësi me të tjerë nuk nënkupton një përngjasim, bie fjala, me milingonat, ai buron nga vetëdija e njeriut. Të jesh i vetëdijshëm, do të thotë të pranosh edhe ekzistencën e të tjerëve si ti, përveç vetes, për pasojë, sjelljet dhe veprimet e tua t’i përcaktosh në përshtatje me ta. Detyrimi, parashkrimi dhe kushtëzimi i lirisë nuk janë nocione konkrete, të harmonizuara dhe definitive në të njëjtën kohë, varet se sa dhe si do t’i vlerësosh ato.

Në emër të lirisë, gruaja e ditëve tona në Perëndim po shfrytëzohet në shumë dimensione. Ai shpirti i saj delikat, ndjenjat e holla, zemra e pastër dhe trupi joshës po thithen për reklamë, për tregti, për politikë, për përplasjet ideologjike, për konkurrencën personale, për terror dhe, në përgjithësi, për epshe poshtëruese. E, kur shihet në këtë pamje, duhet thënë që gruaja ndodhet sot nën detyrimin e nënshtrimit ndaj një dhune më të pangopur, më sistematike e më sadiste se sa në Mesjetë.

Përsa i përket çështjes së të drejtave të gruas, kjo periudhë aktuale që po përjetohet në Perëndim, në një drejtim përbën një ngritje, ndërsa në një drejtim tjetër, rënie. Ç’e do që sukseset e arritura në Perëndim në planin mendor-konceptual, në shkencë, teknikë dhe ekonomi, bashkë me to edhe jeta shoqërore dhe trajtimi i gruas kanë ndikuar gjithë botën. Dhe ky ndikim përbën një të vërtetë. Bota Islame ka marrë edhe ajo pjesën e saj.

Në çështjen e gruas bota Islame nuk ka përjetuar një histori të errët si në Perëndim, por, dyqind vjetët e fundit, posaçërisht në shekullin e njëzetë, nuk ka mbetur pas nga lëvizjet feministe. Duhet të pranojmë se ekziston një problem i gruas edhe në kombet muslimane të këtij shekulli, tani, në këto vitet e fundit. Për opinionin tim, ky problem ka dy aspekte të rëndësishme: i pari është ndikimi perëndimor; i dyti ka të bëjë me specifikat vetiake të kombeve muslimane. Pa dyshim, gruaja në kombet muslimane ka përfituar nga ndikimi perëndimor përsa i përket konceptit të lirisë në një kuptim të gjërë dhe demokratizimit. Veçse gruan muslimane e kanë ndikuar edhe shqetësimet moralo-etike të lindura nga koncepti i lirisë së pakontrolluar në Perëndim, e kanë ndikuar degjenerimi si dhe dobësimi e dekompozimi i organizimit të familjes e probleme të tjera të ngjashme me këto. Në fund të fundit, është vetë gruaja ajo që ka pësuar më tepër dëm nga ky realitet i cili, i përhapur dalëngadalë nëpër të gjitha kombet, ka filluar dhe ka marrë pamjen e një fatkeqësie, është ai trupi i saj i brishtë, ndjenjat e holla, nderi, krenaria e saj... Keqtrajtimi brutal, por, në fakt, i hapur e publik, i shekujve të kaluar, tani, pas aparencave tinzare, është bërë më konsekuent dhe sadist.

Duke kaluar tek specifikat vetiake të kombeve muslimane në lidhje me problemin e gruas, së pari desha të ve në dukje këtë që feja, në përgjithësi, posaçërisht feja Islame - shumë dinamike dhe e fuqishme - është faktori me ndikim më të madh mbi njeriun. Përkundër kësaj, fusha ku vazhduan më shumë të veprojnë veset dhe zakonet paraislamike tek kombet e ndryshëm që përvetësuan Islamin, është martesë-ndarja dhe fusha ku shfaqet tërësia e qëndrimeve ndaj gruas. Po të doni, le të shprehemi kështu: Gruaja është fusha ku urdhërat e Islamit janë përqëndruar në mënyrë më të hapur ndaj interpretimit. Si pasojë e kësaj, pothuaj çdo komb konceptimin e vet të posaçëm në lidhje me gruan dhe familjen kishte dashur ta zbatonte më tej edhe në Islamizëm në këtë apo atë formë. Prandaj nuk është e drejtë të vlerësohet koncepti Islam mbi gruan duke vështruar në vijim qëndrimin e kombeve muslimane ndaj gruas. Këtu desha të kujtoj një thënie të njohur të Hz. Aliut: "Mos vlerëso të vërtetën me fjalët dhe sjelljet e njerëzve, por njerëzit me kriteret e së vërtetës!"

Ja, pra, i dashur lexues, libri që keni në dorë, ka për qëllim të përshkruajë konceptin Islam mbi gruan duke përfituar nga burimet e tij. Plani kryesor i librit është çështja e vlerës së gruas në Lartësinë e Allahut, në kuadër të Islamit, si një krijesë dashurie e Allahut, është çështja e gruas si individ, si antare e familjes dhe e shoqërisë. Në se lexuesi në këtë libër nuk sheh me pëlqim të drejtat, detyrat dhe tipin e gruas me një vend të përcaktuar brenda gjinisë njerëzore ose drejton kritikë në disa pika, këtë gjë e pres me respekt. Veçse do të desha të shtoj që veset dhe zakonet e përftuara qoftë përmes traditave që gjallojnë ende në shoqërinë tonë, qoftë përmes atyre që ndikojnë nga jashtë, nuk e përfaqësojnë çdo kohë të vërtetën dhe nuk na e sigurojnë dot lumturinë. Disa herë, disa gjëra që i shohim si të pagabuara dhe lumturindjellëse, ose janë kalimtare dhe mashtruese, ose i shërbejnë qëllimit të disa familjeve, një grupi ose një kaste. E vlerësoni, besoj, që asnjeri nga këta nuk janë zgjidhje që u japin përgjigje nevojave të njeriut të sotëm dhe që e bëjnë atë të lumtur në një plan të gjerë.

Shprehja "në një plan gjerë" që sapo përdorëm, përfshin pranë njeriut-vlerë të një miliard e gjysmë bote Islame, gjithë njerëzit e botës, posaçërisht shtrihet gjer në Jetën e Pasosur që do të fillojë pas jetës së kësaj bote të përkohshme. Siç bëra të qartë edhe pak më parë, njeriu, sipas Islamit, është qënia më e vlerë e natyrës. Jeta e tij merr fund pas 50-100 vjetësh, pra, domosdo, duhet të jetojë edhe në Përjetësi. Në fakt, jeta e vërtetë dhe lumturia e vërtetë atje është dhe njeriu për lumturinë e asaj bote duhet të përgatitet që këtu. Do të desha t’i kujtoj lexuesit edhe këtë që disa herë, kur mendja na i rrok të vërtetat në formën e një ndriçimi të shkurtër e të prerë, ndjenjat tona, veset, interesat dalin kundër dhe përpiqen të na bëjnë të harrojmë të vërtetën. Por ne mund ta kapërcejmë këtë pengesë me besimin tonë, me vullnetin dhe largpamësinë tonë. Unë them që të vërtetën ta pranojmë edhe në qoftë e hidhur e ta ruajmë besimin. Vjen një ditë e ia arrijmë ta zbatojmë në praktikë.

Libri që keni në duar, si produkt i një përvoje që i kalon të tridhjetë vjetët, u është paraqitur lexuesve turqishtfolës me ribotime që e kalojnë njëzetëshin. Autori, për shkak të lidhjeve të së shoqes, e pat parë veten borxhli ndaj kombit shqiptar dhe personalisht ka vizituar Shqipërinë dhe veçanërisht vende si Maqedonia ku shqiptarët përbëjnë një shumicë të konsiderueshme.

Me këtë rast, autori e njeh për detyrim t’u shprehë falenderimet e tij zotërinjve Dr. Muhammed Aruçi që i dha rëndësinë e duhur përkthimit, e planifikoi atë, e redaktoi dhe siguroi botimin e librit, posaçërisht përkthyesit të vyer Mithat Hoxha.

Së pari kombit shqiptar që u njeh dhe u jep vlerën e merituar konceptit të nderit dhe konstitucionit të familjes, dhe çdo lexuesi u uroj nga Allahu shëndet dhe, në të dy botët, lumturi.

Stamboll, tetor 1996     Prof.Dr. Beqir TOPALLOGLLU

HYRJE

I

GRUAJA SIPAS KRIJIMIT

"Asnjë mëkatar nuk bart peshën e mëkatit të tjetrit. Njeriut i takon vetëm ajo që ka punuar".

(Kurani, Nexhm, 53/38-39)

KRIJIMI I GRUAS

SIPAS LIBRAVE TE SHENJTE

Sipas Librave të Shenjtë, nëna jonë, Hava, është krijuar kështu: "Atëherë Zoti Perëndi e futi në një gjumë të thellë njeriun, të cilin e zuri gjumi; dhe mori një nga brinjët e tij dhe e mbylli mishin në atë vend.". "Pastaj Zoti Perëndi me brinjën që i kishte hequr njeriut formoi një grua dhe e çoi te njeriu. Dhe njeriu tha: Kjo së fundi është kocka e kockave të mia dhe mishi i mishit tim. Ajo do të quhet grua sepse është nxjerrë nga burri".

Sipas tregimit të Dhjatës së Vjetër, në Parajsë, nga përdredhjet mashtruese të një gjarpëri, në fillim Havaja, pastaj, me nxitjen e saj, edhe Ademi, hëngrën nga pema e ndaluar. "Pastaj dëgjuan zërin e Zotit Perëndi që shetiste në kopsht në flladin e ditës; dhe burri e gruaja e tij u fshehën nga prania e Zotit Perëndi midis pemëve të kopshtit... Dhe Perëndia i tha:... Mos vallë ke ngrënë nga pema që unë të kisha urdhëruar të mos haje? Njeriu u përgjigj: Gruaja që ti më vure pranë më dha nga pema dhe unë e hëngra. Dhe Zoti Perëndi i tha gruas: ... Unë do të shumëzoj në masë të madhe vuajtjet e tua dhe barrët e tua; me vuajtje do të lindësh fëmijë; dëshirat e tua do të drejtohen ndaj burrit tënd dhe ai do të sundojë mbi ty. Pastaj i tha Adamit: Me qenë se dëgjove zërin e gruas sate dhe hëngre nga pema për të cilën të kisha urdhëruar duke thënë: 'Mos ha prej saj', toka do të jetë e mallkuar për shkakun tënd, ...".

Ky faj që i ngarkohet, në krye, Hz. Havasë, për pasojë, edhe Hz. Ademit në Librat e Shenjtë, ky mëkat i prindërve të parë, sipas besimit të atyre librave, bartet nga të dy krahët brez pas brezi. Kështu, gjithë gratë e botës janë "me gabim e me njollë".

KRIJIMI I GRUAS SIPAS ISLAMIT

Kuptimi i ajetit në Kuran mbi krijimin e Hz. Havasë, është kështu: "O njerëz! Kinie frikë Zotin tuaj që ju ka krijuar prej një veteje dhe nga ajo krijoi palën e saj e prej atyre dyve u shtuan shumë burra e gra". Në këtë thënie s’shihet asnjë shenjë për ndonjë eshtër të kraharorit. Kurse në hadithi sherifin e Hz. Pejgamberit, thuhet: "Bindiuni porosisë sime se veprimi me takt ndaj grave është më dobiprurës. Sepse ato janë krijuar nga eshtra e kraharorit. Pjesa më e harkuar e kësaj eshtre është ana e sipërme e mesit të saj. Në se përpiqesh për ta drejtuar atë, e thyen, në e lënç siç është, mbetet përherë e harkuar. Prandaj bindiuni këshillës sime për gratë". Rreth nëntekstit të kësaj porosie, sipas disa të diturve, këtu nuk ka një pohim të hapur përsa i përket lëndës së krijimit. Kjo porosi përfaqëson faktin që gruaja, në vetë krijimin e saj, është e pashkueshme dhe nevrike dhe se nuk do t’u nënshtrohet plotësisht kërkesave të burrit. Për pasojë, është e nevojshme që ndaj saj të veprohet me takt dhe, duke e pranuar ashtu siç është, të mos lëndohet. Në një rrëfim tjetër të Buhariut kjo veçori duket qartazi. Përsëri, Lartësia e Tij Profet urdhëron: "Gruaja është si brinja. Në se përpiqesh për ta drejtuar, e thyen. Në se dëshiron të kalosh një jetë të lumtur, edhe këtë s’e bën, edhe përfiton nga shtrembëria e saj".

Sipas të diturve të tjerë, ky grup porosish (hadithesh) pohon qartazi krijimin e gruas nga brinja. Ç’është e drejta, këtë e tregon ajeti i madhnueshëm i cituar më sipër. Në komentin e këtij ajeti, komentuesit bëjnë shpjegime të ngjashme me pohimet e Librave të Shenjtë. Por tek Taberiu, rrëfimi i bartur nga Ibni Ishaku, e ndriçon plotësisht këtë veçori. Sipas këtij, përsa i përket krijimit të Hz. Havasë, pohimet e ngjashme me ato të Librave të Shenjtë që shfaqen në bibliografinë Islame, janë dëgjuar nga lexuesit pasues të Tevratit (Tora) dhe nga dijetarë të tjerë, këto interpretime përbëjnë opinionin e tyre. Të vërtetën e kësaj pune vetëm Allahu e di.

Jo krijimin e Hz. Ademit nga balta, por edhe krijimin e gruas nga brinja po ta pranonim, në lidhje me mënyrën e këtij krijimi s’kemi njohuri të sakta. Në këtë çeshtje, në ndryshim nga Librat e Shenjtë, as në Kuranin e Madhnueshëm, as në hadith nuk përfshihen hamendjet dhe pohimet njerëzore.

Ngjarja e "pemës së ndaluar", përsa tregohet në Kuranin e Madhnueshëm, ka lidhje me dy vetë. Djalli kishte nxitur dyshim dhe pavendosmëri tek Ademi dhe Havaja veç e veç, ua kishte kthyer mendjen dhe kishte bërë që ata të hanin nga pema e ndaluar. Madje, në kaptinën "Tâhâ" (20/116-122), si bashkëbiseduesi dhe përgjegjësi i vërtetë shënohet Hz. Ademi. Sepse ai e mësoi të drejtën e urdhërave (evamir) dhe ndalesave (nevahi) të Allahut. Dhe ishte ai që do ta drejtonte Havanë për zbatimin e tyre. Vetëm një hadith i Lartësisë së Tij Profet, tregon se pikërisht këtu qëndron puna, që Havaja zotëronte një zell të veçantë: "Po të mos qenë të bijtë e Izraelit, gjella s’do të thartohej, mishi s’do të binte erë. Dhe, po të mos ishte Havaja, asnjë grua s’do t’i bënte pabesi të shoqit".

Nuk është gjarpëri ai që lëkundi Hz. Ademin dhe Havanë, por djalli. Fahreddini Raziu, në tefsirin - komentin e tij, e kundërshton ngjarjen me gjarpërin.

Këtë gabim të prindërve të parë, feja Islame e përcjell me mjaft mirëkuptim. Për njerëzimin ky s’është një mëkat i pafalshëm, një njollë, ashtu siç pohohet në Librat e Shenjtë dhe ashtu siç është trajtuar filozofikisht gjerë e gjatë në kristianizëm. Sigurisht, Ademi bëri një "gabim", por i shfaqi pendesën Allahut. "... prandaj Ai i a fali (gabimini), Ai është mëshirues dhe pranues i pendimit".

Lartësia e Tij Profet urdhëron kështu: "Ademi dhe Musai (ka të ngjarë në botën shpirtërore) bënë debat. Musai tha: O Adem! Ti je im atë. Ti na privove dhe na shkretove ne, na nxore nga Parajsa". Dhe Ademi i tha atij: "Dhe ti je Musai; Allahu ty të lartësoi duke bashkëbiseduar me ty, të shkroi libër me dorën e Tij. Dyzet vjet para se të më krijonte, Allahu shkroi për mua këtë veçori e për këtë ti më kritikon kaq ashpër?" Ademi kështu e bëri të heshtë Musanë.

Përkundër trajtimit pesimist të gabimit të njeriut të parë nga ana e kristianëve, muslimanët mendojnë krejtësisht ndryshe. Largimi i Ademit nga Parajsa dhe zbritja në tokë është bërë shkak mirësie dhe bekimi. Si pasojë e kësaj, toka nuk është "veshur me urrejtje", në të kundërt, ajo është rregulluar me brezin njerëzor. Eshtë bërë fushë veprimi e sa e sa qytetërimeve, sa e sa profetë ka shëtitur në supe e i ka mbrojtur në gjirin e saj. I Dërguari i Madh (Resûl-i Ekrem) - Paqja e Allahut qoftë mbi Të - urdhëron kështu: "E premtja (xhumaja) është dita më me mbarësi ndër gjithë ditët mbi të cilat lind dielli. Sepse Ademi atë ditë u krijua, atë ditë hyri në Parajsë dhe atë ditë u nxorr që andej. Edhe Katastrofa (Kiameti) do të shpërthejë ditën e premte". Sheh Ebu’l-Hasan Shazeli thotë kështu: "Ç’incident i lartësuar që e paska ngritur autorin e saj në rangun e pasuesit të Allahut (halifetull-llahi fi'l-ard: detyra e formësimit dhe zbatimit të urdhrave të Allahut në tokë) dhe të mësuesit të pendesës për të gjithë brezat e ardhshëm gjer në Kiamet". Në këtë thënie qëllimi është të lëvdohet jo Ademi, por akti i pendesës me të cilën ai konkludoi dhe i rikthimit te Allahu.

Feja Islame, ashtu siç nuk i përshkruan një faj të veçantë gruas së parë, nënës sonë të madhe, Hava, e kundërshton edhe përcjelljen e gabimit të prindërve të parë tek bijtë e tyre dhe tek brezat pasues. Në Kuran, pasi bëhet fjalë për profetët dhe popujt e tyre, urdhërohet kështu: "Ai ishte një popull që kaloi, atij i takon ajo që fitoi e juve ju takon ajo që fituat, prandaj ju nuk jeni përgjegjës për atë që vepruan ata".

II

BARAZIA BURRE-GRUA

"Pa dyshim, gruaja është e njëjtë, e ngjashme dhe e barabartë me burrin"

(Hadithi sherif)

GRUAJA NE HISTORI

Le t’i hedhim një vështrim të shkurtër gjendjes së gruas në popuj të ndryshëm gjer në lindjen e Islamit (shek. VII e.r.)

Në Hindinë e Vjetër

Sipas të drejtës së Hindisë së Vjetër, gruaja nuk zotëronte të drejtën e martesës, të trashëgimit dhe asnjë të drejtë në fusha të tjera. Duke u nisur nga konsiderata për prirje të këqia, për karakter të dobët dhe moral të shëmtuar, sistemi juridik "Manu" e detyronte gruan të lidhej pas një burri; në fëmijëri pas të atit, në rini pas burrit, me vdekjen e tij pas të birit ose pas një farefisi të burrit. Në Vedat hindiane gruaja përshkruhej si një krijesë më e keqe se cikloni, vdekja, helmi dhe gjarpëri.

Themeluesi i budizmit, Buda, në fillimet e tij nuk e pranonte gruan në fe. Pyetjes së mikut të tij më të afërt, djalit të xhaxhait, Anenda, "si duhet të sillemi ndaj grave", i ishte përgjigjur: "Nuk duhet t’i shihni aspak!"

- Po në qofshim të detyruar t’i shohim?

- Nuk duhet të bisedoni.

- Po në qofshim të detyruar të bisedojmë?

- Atëherë, me to duhet të jeni gjer në fund të kujdesshëm!

Anenda i mbikqyrte gratë. Me këmbënguljen e tij, Buda, pas shumë ngurrimeve, i pat pranuar gratë në fenë e tij, por edhe pat shprehur rrezikshmërinë e madhe të kësaj për bashkësinë budiste. Dhe një radhë i pat thënë kështu Anendës: "Po të mos e kishim pranuar gruan në fe, budizmi do të mbetej i pastër për shumë shekuj. Por, më në fund, gruan e kemi mes tonë e, kështu, nuk pandeh se kjo fe do të mund të jetojë gjatë pas kësaj".

Në Babiloni

Në Ligjet e Hamurabit, të nxjerra nga sundimtari babilonas Hamurabi (2123-2081 p.e.r), që kishin fituar famë, përmbaheshin mjaft nene të favorshme lidhur me të drejtat e familjes. Ndërsa i përmbaheshin në themel monogamisë, këto ligje, në disa raste pranonin edhe mbajtjen e mantenutave si dhe poligaminë. Njëkohësisht vihet në dyshim edhe zbatimi praktik ashtu siç duhet i Ligjeve të Hamurabit në bashkësinë e vet.

Në të drejtën izraelite

Në të drejtën izraelite, burri kishte të drejta absolute mbi familjen. Madje, vajzat çifute në shtëpinë atërore ishin si shërbëtore. I ati mund t’i shiste ato. E drejta e ndarjes i përkiste burrit për kënaqësinë e tij. Veçse vajzat mund të merrnin pjesë nga trashëgimi atëror në se s’gjendej ndonjë trashëgimtar tjetër.

Në Iran

Në shtetet Sasani, martesa me motrën ishte e lejueshme. Madje, një gjë e tillë nxitej. Afërsia e gjakut nuk përbënte një veçori me vlerë për respektin ndaj motrës dhe nënës.

Në Romë dhe në Greqinë e Vjetër

Në Romë dhe në Greqinë e Vjetër gruaja nuk zotëronte asnjë të drejtë. Qëllimi kryesor i martesës për mashkullin ishte plotësimi i kënaqësive, zotërimi i fëmijëve, sjellja e një kujdestari dhe shërbëtori për mallin dhe pasurinë e shtëpisë. Në Spartë, gruaja, për të lindur, shtrëngohej të kishte marrëdhënie edhe me persona të tjerë përveç burrit të saj. Sipas Platonit, gruaja na qenkësh "një mall i shkëmbyeshëm që duhet të kalojë nga dora në dorë". Aristoteli thotë: "Gruaja është një mashkull i mbetur për gjysmë qysh në krijim".

Në Kinën e Vjetër

Te kinezët gruaja nuk trajtohej si njeri, madje as emër s’i vihej. Gruaja thirrej me numra: njëshi, dyshi, treshi... Djemtë trajtoheshin të denjë, ndërsa vajzat përmendeshin me fjalën "dosa".

Në Angli

Ndërmjet shek. V-XI, burrat mund t’i shisnin gratë. Popujt pesimistë kristianë, duke i besuar pikëpamjes se gruaja (nëna jonë, Hava) ishte shkaktare e mëkatit të parë, për pasojë, e përgatitjes së fatkeqësisë njerëzore, vazhdimisht e kishin vështruar gruan si "djall". Në Angli, gruaja, e trajtuar si një qenie e fëlliqur, nuk mund të prekte Ungjillin. Ky status vetëm në kohën e sundimit të Henrikut VIII (1509-1547) ishte mundur të hiqej me një vendim të dalë nga parlamenti. Sipas këtij vendimi, gratë mund të lexonin Ungjillin.

Në Arabi

Kur po lindte Islami, në Gadishullin Arabik, gruaja trajtohej pikërisht si mjeti i plotësimit të epsheve të mashkullit. Gruaja ishte e privuar nga rregullimet përkatëse të martesës, krijimit të familjes dhe ndarjes si dhe nga e drejta e trashëgimisë. Gjithashtu, në pikëpamje të vlerave shpirtërore si besimi, liria e ndërgjegjes dhe respekti ndaj vetvetes (izzetu'n-nefs, amour propre), gruaja pranohej shumë poshtë nga burri.

Vajza në familje, nga pikëpamja materiale trajtohej si barrë dhe, nga ana shpirtërore, si shkak turpi dhe poshtërimi. Babai, zotëruesi i të drejtave të pakufizuara në qeverisjen e familjes, nuk shihte ndonjë kufizim ose pengesë për të vrarë vajzën e vet, madje për ta mbuluar në dhe të gjallë...

REVOLUCIONI QE KREU ISLAMI

Siç u kuptua nga këto sqarime të shkurtera, gjer në lindjen e Islamit, pothuajse në të gjithë botën, gruaja nuk zotëronte asnjë të drejtë që do t’i jepte asaj ndonjë rëndësi. Madje, specifika në se gruaja ishte njeri apo jo, përbënte një çështje të diskutueshme midis mendimtarëve dhe ligjëvënësve.

Ja, pra, feja Islame i erdhi në ndihmë gruas në keqtrajtimin e saj. Islami shpalli barazinë në krijim të burrit e gruas, të njerëzve të çfarëdo race, të të gjithë njerëzimit: "O ju njerëz, vërtet Ne ju krijuam juve prej një mashkulli dhe një femre, ju bëmë popuj e fise që të njiheni ndërmjet vete e, s’ka dyshim, se tek Allahu më i ndershmi ndër ju është ai që më tepër u është ruajtur (këqijat) e Allahu është shumë i dijshëm dhe hollësisht i njohur për çdo gjë". "O ju njerëz! Kinie frikë Zotin tuaj që ju ka krijuar prej një veteje (njeriu) dhe nga ajo krijoi palën (shoqën) e saj e prej atyre u shtuan burra shumë e gra".

Gruaja ka një pozitë të veçantë në Islam. Kur Profeti Islam, duke sjellë fenë e së drejtës, sapo filloi të njoftonte njerëzimin, njeriu i parë që besoi, ishte një grua. "Allahu nuk më ka dhënë mua një grua më të dobishme se Hatixhenë. Ndërsa askush s’më besonte, ajo më besoi. Ndërsa çdokush më përgënjeshtronte, ajo më miratonte. Ndërsa njerëzit largoheshin prej meje, ajo më mbeshteti me pasurinë e saj dhe, jo nga gratë e tjera, por nga ajo grua, Allahu më favorizoi fillimisht me fëmijë". Në të njëjtën kohë, gruaja është dëshmorja e parë e Islamit. Symejje, nëna e Ammarit, qe ndër të parët që pranuan fenë Islame në Mekë, për pasojë, ajo iu nënshtrua torturave të padurueshme. Kurejshët, asaj, të shoqit Jasir dhe të birit Ammar u vishnin rrobe të hekurta mbi rërën e nxehtë dhe i braktisnin nën diellin përvëlues. I Dërguari i Allahut, kur i shihte, u thoshte: "Bëni durim, familja Jasir! Vendi ku do të mbërrini, është Parajsa!" Si përfundim, plaka Symmejje kishte dhënë shpirt nën bajonetën e Ebu Xhehlit. Dëshmorja e parë Islamit!

Hz. Pejgamberi pat dhënë shumë shembuj të dashurisë, respektit dhe dhembshurisë ndaj gruas. Ai urdhëron kështu: "Nga bota juaj tri gjëra më kanë gëzuar: bukuria dhe pastërtia, gruaja, dhe namazi si veprimtaria publike më e lumtur".

Para Islamit arabët silleshin shumë ashpër me gratë. Një ndodhi e Hz. Omerit që njihej për seriozitet dhe ashpërsi, bëhet një shembull i bukur për këtë. Sad b. Ebi Vakkas tregon: "Një ditë Omeri kërkoi lejë të hynte në praninë e të Dërguarit të Allahut. Atë radhë pranë Hz. Pejgamberit ndodheshin gratë kurejshe. Ato bisedonin me zë të lartë dhe po e pyesnin atë për shumë gjëra. Porsa dëgjuan zërin e Omerit, u ngritën dhe filluan të mbuloheshin me ngut. Kur Omeri u fut brenda dhe vuri re buzëqeshjen e të Dërguarit, tha: "O i Dërguar i Allahut, ç’ta shkaktoi buzëqeshjen ty?" Dhe Profeti iu përgjegj: "U çudita me këto. Rrinin pranë meje, por, me ta dëgjuar zërin, vrapuan me ngut të mbuloheshin". Kurse Hz. Omeri: "O i Dërguari i Allahut, ti je shumë më tepër i denjë për drojtjen dhe frikën e tyre!" Pastaj iu kthye grave: "O armike të vetvetes! Nga unë frikësoheni dhe nga i Dërguari i Allahut s’frikësoheni?" Ato i thanë: "Po. Ti, në krahasim me të Dërguarin, je mjaft i ashpër dhe i pazemër". Mbi çka ngjau, Hz. Pejgamber urdhëroi kështu: "Betohem në Allahun që më ka në dorë, se djalli i është nisur një qëllimi të caktuar; le të ballafaqohet me ty; atëherë me siguri do të marrë një drejtim tjetër, do të ikë!"

Për shumë shekuj, ndërsa bota e krishterë, duke e njohur gruan si një krijesë të ndyrë, nuk e lejonte të hynte në mjediset e adhurimit, Hz. Omerit, për të cilin sollëm ndodhinë e sipërme, mu brenda në xhami një grua i pat dhënë mësim drejtësie dhe e pat bërë të heshtte. Një ditë, në Medine, në xhami, Kalifi i Dytë, Omer, duke hipur në shkallët (minber) ku predikonte Profeti, u kishte folur bashkësisë së besimtarëve. Në ligjëratën e tij u kishte thënë që në martesë të mos u jepnin shumë para (mehr) grave. Nga radhët e grave ishte ngritur një zonjë shtatgjatë: "Ej, Omer, s’ke të drejtë të thuash kështu!" Dhe i kishte cituar nga ajetet e Kurani Kerimit. Atëherë Kalifi, duke i marrë fjalët mbrapsht, kishte thënë: "Allah! Allah! Një grua debatoi dhe e bëri të heshtë Omerin!"

Ngritja e zakoneve të këqia dhe e bestytnive

Kurani i Madhnueshëm e kishte ndaluar me forcë krimin ndaj vajzës: "Ju mos i mbytni fëmijët tuaj nga frika e varfërisë, se Ne ua sigurojmë furnizimin atyre dhe juve, e mbytja e tyre është mëkat i madh". Kurani e kritikon ashpër babanë që e ndjen veten të turpëruar nga rënia rob në luftë e vajzës ose nga martesa e saj: "Kur ndonjeri prej tyre lajmërohet me (lindjen) vajzë, fytyra e tij i prishet dhe bëhet plot mllef. Fshihet prej njerëzve, për shkak të asaj të keqeje me të cilën u lajmërua (e konsideron bela, e jo dhuratë prej Zotit). Mandej, (mendon) a do ta mbajë atë, ashtu i përulur, apo do ta mbulojë (të gjallë) në dhe. Sa i keq është ai gjykim i tyre!" Veçanërisht, kur përshkruan tmerrin e Kiametit, urdhëron kështu: "Dhe kur të pyeten ato vajza të varrosura të gjalla, për çfarë mëkati ato janë mbytur..."

Në fakt, si djalin, edhe vajzën e ka dhënë Allahu. Këtu njeriu s’luan asnjë rol. Kurse veprimet e Krijuesit nuk mund të përbëjnë diçka të keqe ose turp. "Vetëm i Allahut është pushteti i qiejve e i tokës; Ai i krijon çka të dojë; Ai i fal vetëm femra atij që do, e i fal vetëm meshkuj atij që do; Ose i fal çift, meshkuj e femra, por atë që do e le pa fëmijë (steril); Ai është i dijshëm, i fuqishëm". Hz. Pejgamberi ka urdhëruar: "Me atë që ushqen dhe rrit gjer në maturi dy vajza, ditën e Kijametit (dhe bën shenjë me dy gishta) ja, kështu do të bëhemi!"

Politeistët e Mekës i pandehnin engjëjt si vajza të Allahut. Ndërsa pranonin që vajzat janë krijesa të rëndomta, kishin rënë në alogjizëm duke ia përqasur ato Allahut. Kurani iu përgjigjet atyre kështu: "E ti (Muhammed), pyeti ata (idhujtarët): A të Zotit tënd janë vajzat, kurse të tyre djemtë? Apo, Ne i krijuam engjëjt femra, e ata ishin dëshmitarë (kur Ne i krijuam engjëjt femra)?!" Vini re se si ata nga trillimet e tyre thonë: "Allahu ka lindë!" S’ka dyshim se ata janë gënjeshtarë (kur thonë se engjëjt janë bijat e Zotit)! A thua vajzat Ai i ka bërë më të zgjedhura se djemtë?" Fakti që politeistët e Mekës djemtë ia kushtonin vetes dhe vajzat Allahut, në Kuran formulohet "një ndarje e padrejtë".

Barazi shpirtërore

Sipas Islamit, nuk ka asnjë dallim midis burrit dhe gruas në besimin ndaj Allahut dhe bazave të fesë, në njohjen e urdhërave dhe ndalesave të Allahut në lidhje me botën dhe përjetësinë, në ndëshkimin ose shpërblimin e duhur, në hyrjen në Parajsë ose Ferr. Allahu, Hz. Ademit dhe Hz. Havasë u kishte bërë zë në të njëjtën mënyrë. Ashtu siç hëngrën së bashku pemën e ndaluar, po ashtu reflektuan dhe shprehën pendim.

Burrë - grua, i pasur - i varfër, i bardhë - i zi, çdo trup në qiej dhe çdo njeri në tokë, ditën e Kiametit do të dalë para Allahut i vetëm duke ardhur absolutisht si një rob i Tij, asnjë dallim nuk do të bëhet.

Allahu premton se, pasi të ketë besuar, çdo grua ose burrë, me veprime dhe sjellje të mira do të kalojë një jetë shumë të mirë në botë si dhe në Përjetësi duke, hyrë në Parajsë, do t’ia arrijë lumturisë së pasosur. Ata që, duke i dalë kundër këtij amaneti të shenjtë, e mohojnë dhe nuk besojnë, që i njohin Allahut ortak dhe të ngjashëm, që ndërsa me shpirt dhe me të vërtetë nuk besojnë, nga jashtë shtiren si besimtarë, duke mashtruar, në këtë mënyrë, bashkësinë Islame e duke provokuar grindje, të tillët, burrë ose grua, do të mbeten në ndëshkim të përjetshëm.

Nga bashkëshortët, në se gruaja nuk do të besonte, fakti që i shoqi do të ishte i mirë, madje sikur të kishte arritur në lartësinë e një profeti, asaj nuk do t’i sillte asnjë dobi. Si shembull janë gratë e profetëve dhe robëve të dobishëm të Allahut, Hz. Nuh dhe Hz. Luti, të cilat u kishin bërë pabesi burrave. Në se bashkëshortja beson, kurse i shoqi jo, atëherë edhe e keqja e tij s’e dëmton gruan; ai hyn në Ferr dhe ajo në Parajsë. Po ashtu, shembull i kësaj është bashkëshortja e Faraonit bashkëkohës të Profetit Musa. Në kundërshtim me shthurjen e të shoqit (Faraon) që u thoshte egjiptasve "Unë jam zoti juaj më i lartë", bashkëshortja Asije i kishte besuar Musait (a.s.) dhe ishte lutur kështu: "Zoti im, më bën një vend pranë mëshirës sate në Parajsë dhe më shpëto pre Faraonit e brutalitetit të tij dhe më shpëto prej ppullit mizor!"

Dukë e bërë të ditur vendin e gruas në Islam nga pikëpamja e krijimit, besimit, lirisë së ndërgjegjes dhe jetës së pasosur, është e domosdoshme të themi edhe se në Kuranin e Madhnueshëm, ashtu siç ndodhet një kaptinë e gjatë e emërtuar "en-Nisa (gratë)", përmbahet edhe një kaptinë e emërtuar "Merjem" kushtuar posaçërisht nënës së Hz. Isait. Në Kur’an, për nënat e profetëve Musa dhe Isa ka shumë shprehje delikate, të ndjeshme e me kuptim të thellë.

Në Egjipt, Faraoni i vriste fëmijët e bijve të Izraelit. Kur lindi Musai, e ëma, për këtë shkak, kishte rënë në një rrezik të madh për jetën e foshnjës së vet. "Ne nënën e Musait e inspiruam: t'i japë atij gji, e kur të keshë frikë për të, atëherë atë hidhe në lumë, e mos u frikëso, as mos u pikëllo, se Ne do ta kthejmë atë ty dhe do ta bëjmë atë nga të dërguarit". Mbi këtë frymëzim, ndjenjat dhe emocionin e nënës që kishte lëshuar në Nil të voglin e saj, Kurani i Madhnueshëm i përshkruan në mënyrë lakonike: "Në zemrën e nënës së Musait mbeti vetëm shqetësimi për të birin".

Duke u kthyer te nëna Merjem, kaptina me vetë emrin e saj, parashtron lindjen e pangjashme të Hz. Isait. Merjemen e veçon nga çdo shpifje dhe akuzë. Faktin që çifutët e gjetën të përshtatshme ta akuzonin Hz. Merjemen për zina (adulter), Kurani e konsideron "buhtan-i adhim, shpifja e madhe". Përsëri në Kuran ndaj nënës Merjeme përdoren pohimet më qiellore e respektuese, më të holla, delikate e të pastra. Modeli më i bukur i kësaj është kaptina "Merjem". Engjëjt bisedojnë me Hz. Merjemen: "Përkujto kur engjëjt i thanë: Oj Merjeme, Allahu të dalloi ty (me besim e karakter), të pastroi (nga shpifjet ebreje) dhe të lartësoi mbi gratë e botës".

Dënimet në këtë botë

Sipas së drejtës Islame të ndëshkimit, faji i kryer kundër gruas, ndaj personit të saj, mallit, nderit (reputacionit), ndëshkohet sikur të ishte kryer kundër një burri. Madje, këtu përshkruhen edhe kushte në anë të gruas. Në se burri e akuzon gruan për prostitucion, po s’e faktoi këtë në mënyrë të mjaftueshme, edhe ndëshkohet për shpifje, edhe me vendim të gjykatës i shpallet heqja e të drejtës së dëshmitarit për jetë. Në Islam, personi që, pasi është bërë musliman, kthehet në tjetër fe (murted), në qoftë se nuk pendohet, ai dënohet me vdekje. Sipas Ebu Hanifesë, gruaja femohuese (gruaja murted) nuk mund të vritet. Në se konsiderohet e domosdoshme goditja e trupit të gruas si ndëshkim në të njëjtën masë e formë me fajin e kryer (për vdekjen-vdekje, për syun-sy, etj.), mashkulli i nënshtrohet tejkalimit të masës së ndëshkimit në raport me masën e fajit. Në se konsiderohet e domosdoshme gjoba (dijet), për gruan përshkruhen disa kushte të posaçme.

Gruaja fajtore ndëshkohet si burri. Institucione të tilla të caktuara si administrimi i familjes, trashëgimia dhe dëshmia, në të cilat gruaja, në krahasim me burrin zotëron të drejta të veçanta, shkaqet dhe realizimi i tyre, do të parashtrohen më tej, kur t’u vijë vendi.

III

NGA PIKEPAMJET E HULUMTUESVE

DHE

MENDIMTAREVE PERENDIMORE

Satnley Lane-Poole thotë:

"Ndryshimet e rëndësishme që bëri Muhammedi në çështjet e gruas, asnjë ligjëvënës i madh nuk i ka bërë. Vendimet në lidhje me gratë gjithsesi janë dispozita të kodifikuara në Kuran gjer në çështjet e imta. Fillimi i reformës së Muhammedit është pikërisht këtu. Kjo reformë, duke krahasuar gjendjen përkatëse të gruas me sistemin ligjor të vjetër, edhe sikur një europiani t’i dukej sado i parëndësishëm, tek e vërteta ka peshë të madhe. Kufizimi i poligamisë, këshillimi i bashkëshortësisë me një grua, zëvendësimi i elementëve të bashkëshortësisë tradicionale arabe që shkaktonin frikë për shkak të ortakllëkut dhe përzierjes, me nivele të tjera ndalimi, kufizimi i ndarjeve, vendosja e rregullave shumë të forta për dhënien e kontributit, kujdesin dhe ushqimin për një kohë të grave të ndara nga ana e burrave, së bashku me trajtimin e përpjestimit të ushqimit të fëmijëve në raport të barabartë midis burrit e gruas, organizimi i risisë që garantonte zbatimin e statusit të tyre si trashëgimtarë ligjorë dhe heqja e zakonit dhe traditës që e pat lënë gruan e ve në cilësinë e mallit të trashëgueshëm të burrit; të gjitha këto formojnë një kuadër të madh ndryshimesh dhe reformash".

Përsëri për çështjen e të drejtave të gruas, Will Durant shkruan kështu: "Në se do të ishte e nevojshme të gjykohej nga një këndvështrim tjetër, gruaja muslimane, krahasuar me disa gra në Europë, ishte në gjendje më të mirë. Çdo mall ose para që fitonte, i mbetej përkatësisht asaj. As i shoqi nuk ia prekte ato që fitonte. Në dhomat e veta, në siguri, endte, qëndiste, qepte, administronte shtëpinë dhe rriste fëmijët. Nga ana tjetër, i mbetej kohë edhe për lojë e biseda të shoqëruara me ngrënie ëmbëlsirash me shoqet e saj".

Në lidhje me barazinë burrë-grua, Jacques C. Risler, një nga profesorët e Institutit Islam, thotë: "Në çështjet juridike gruaja u ngrit plotësisht në nivel barazie me burrin. Duke filluar që nga ajo kohë, më së fundi, gruaja u bë zotëruesja e të drejtave të lirisë për t’iu njohur një vend i caktuar, për të trashëguar dhe për të lënë testament".

Gaudefroy-Demombynes, që i përmbahet opinionit se, nga pikëpamja e juridiksionit të gruas, e drejta Islame qëndron më lart se ligjet e sotme europiane, thotë kështu:

"Dispozitat ligjore të Kuranit që anojnë deri në fund nga gruaja, edhe sikur të jenë vetëm në aparencë, nga sheriati i është ofruar një status më i favorshëm se garancia që i japin asaj ligjet e sotme të Europës. Gruaja Islame në punët e parave zotëron të drejtën ligjore të pasurisë së veçantë. Me peshën që iu dha, është zotëruesja gjer në fund të jetës e mallrave që do t’i kalojnë asaj si pajë, dhurata dhe trashëgim si dhe i produkteve të fituara prej punës së saj. Në praktikë, janë garantuar, së bashku me përfitimin nga këto të drejta, edhe vështirësitë që paraqet realizimi i tyre si dhe, në përputhje me gjendjen dhe nivelin e saj, ushqimi, banesa dhe shërbimet.

Filozofi francez Voltaire thotë:

"Vëllait tim musliman do t’i thosha: "Feja jote më duket një fe me shumë vlerë respekti. Adhuron vetëm një Zot. Çdo vit je i detyruar të japësh si zekat një të dyzetën e të ardhurave dhe, ditën e Bajramit të bësh paqë me armiqtë.

Priftërinjtë tanë, që shpifin për tërë botën, ndoshta një mijë herë thanë se u kapën pas idesë se feja jote është një fe që çon plotësisht pas dëshirës. Të gjithë këta të mjerë kanë gënjyer. Feja jote është shumë e pastër".

LIBRI I PARE

GRUAJA DHE FAMILJA

PJESA E PARE

LIDHJET BURRE - GRUA

I. Prirja seksuale

II. Martesa

III. Liria e martesës

IV. Çëshjet e tjera të martesës

V. Ndalesat martesore

I

PRIRJA SEKSUALE

"Kush dashuron dhe mbron virtytin, në se vdes duke ruajtur sekretin e dashurisë, vdes si dëshmor".

(Hadithi sherif)

Feja Islame e pranon dhe e deklaron prirjen e fuqishme reciproke të burrit e gruas ndaj njëri-tjetrit. Kjo prirje, si një domosdoshmëri e krijimit, ka shumë të mira si vazhdimi i brezit njerëzor dhe zhvillimi i botës. Nuk mund të mendohet që një njeri normal t’i shmanget kësaj prirjeje. Një nga shokët e Profetit, Sad b. Vakkas, thotë: "Osman b. Mazuni kishte kërkuar leje nga Hz. Pejgamberi për të hequr dorë nga bota dhe gruaja, por i Dërguari nuk i kishte dhënë. Po ta kishte lejuar, edhe ne vetë do të tredheshim".

Në kaptinën Ali Imran (3/4) gratë përmenden në krye të gjërave pas të cilave njerëzit jepen me pasion. Në këtë botë çdo gjë është krijuar në antagonizmin çift. Sipas ndodhisë moralizuese të Jusufit, Zelihaja, pasi kish mbyllur të gjitha dyert dhe kishte marrë të gjitha masat, i kishte shfaqur dëshirën Jusufit në atë mënyrë që, po të mos ishte mbrojtja hyjnore, patjetër ai do t’i jepej asaj.

Sipas pikëpamjes Islame, prirjet seksuale që zotërojnë burri dhe gruaja, nuk janë diçka e turpshme, e keqe dhe e shëmtuar. Konteksti musliman e pranon njeriun ashtu siç është, bashkë me domosdoshmëritë dhe detyrimet e krijimit, nuk pretendon ta bëjë engjëll duke iu shmangur krijimit, ndërkohë që edhe nuk e kafshëron duke ia zhvlerësuar nevojat e detyrueshme, ndërsa e drejton në synimin për t’u lartësuar tek Allahu. Në këtë veçori të tërheqin vëmendjen porositë e Lartësisë së Tij Profet: "Bota është një shesh përfitimesh. Dhe, nga të mirat e kësaj bote, më e bekuara është një grua e mirë". "Kush dashuron dhe mbron virtytin, në se vdes duke ruajtur sekretin e dashurisë, vdes si dëshmor".

Feja Islame pranon se siguria e individëve që kërkojnë realizimin e kënaqësive seksuale në rrugë të tjera veç atyre që ajo i tregon si të ligjishme, përbëhet nga elementë shkatërrues. Një grua e lëshuar në shpërthimet histerike të kërkesave seksuale, është e aftë për dredhi dhe mashtrime të posaçme. Në kaptinën "Jusuf" të Kuranit flitet për ndikimin e madh të gënjeshtrave dhe mashtrimeve të grave një herë me gojën e Azizit (ministrit) të Egjiptit dhe dy herë me gojën e Jusufit. Në lidhje me këtë, Hz. Pejgamberi ka thënë: "Pas meje nuk kam lënë ndonjë intrigë më të madhe se ajo e grave mbi burrat". Këtë e mbështesin edhe disa ajete.

II

MARTESA

"Martohuni me gra që lindin fëmijë dhe që e duan familjen. Në ditën e Kiametit krenohem me ju para popujve të tjerë".

(Hadithi sherif)

DOMOSDOSHMERIA E MARTESES

Në ajetin 21 të kaptinës "Rum" të Kuranit të Madhnueshëm, përmenden tri veçori të mëdha të martesës. E para, qetësia dhe prehja e bashkëshortëve. Kjo prehje, siç është trupore lidhur me nevojat dhe kërkesat përkatëse të tij, është edhe morale e shpirtërore. E dyta, lindja e dashurisë mes çiftit. Dhe, si përfundim, e treta, dhembshuria midis dy sekseve. Kjo veçori e tretë përbën një veti shumë delikate e të thellë që përmbledh në vetvete çdo gjë të mirë. Në një ajet tjetër u tërhiqet vemendja burrave: "Gratë janë rroba juaj dhe ju për to po ashtu". Ashtu siç merr kuptim veshja, mbulimi nga njeri-tjetri për të parandaluar rënien në rrugë të këqia të ndiesive të vrullshme të dala sheshit, ashtu edhe merr kuptim fakti që, duke qenë nevojtarë për njëri-tjetrin, çiftet plotësojnë njëri-tjetrin në çdo drejtim. Këtë ajet e sqaron edhe një porosi e të Dërguarit të Allahut (a.s.): "Pa dyshim, gruaja është e njëjtë, e ngjashme dhe e barabartë me burrin". Në se një njeri model do ta ngjasonim me një mollë, dy copat e saj të ndara në mënyrë krejt të barabartë do të ishin njëra-gruaja, tjetra burri. Duke u bërë bashkë të dyja, do të formohej "njeriu". Kështu e plotëson burri gruan dhe gruaja burrin.

Në një ajet të tretë shpallet se gratë janë për burrat një arë për të mbjellë dhe rritur fëmijë për formimin e brezit njerëzor, gjë që është rezultat i natyrshëm i martesës. Mendoj se këto tre ajete të shenjta sqarojnë që martesa sipas Islamit është rruga e vetme e lejueshme për realizimin e kënaqësive seksuale.

Rruga e lejueshme për kënaqësinë seksuale është martesa. T’i shmangesh martesës është rrugaçëri dhe shkak që një energji, e cila zbret gjer në thellësi të vetëdijës së njeriut dhe është pjesë përbërëse e saj, të shndërrohet në diçka të dëmshme. Te çdo njeri ekziston nevoja e kënaqësisë seksuale. Në se kjo s’realizohet përmes një rruge të lejueshme siç është martesa, do të shpërthejë në rrugë të palejueshme. Onanizmi, homoseksualizmi, lezbitizmi, seksualizmi infantil, marrëdhëniet me kafshët... Gjithë këto mbrapshti seksuale e kanë shkakun kryesor te mosmartesa. Mosmartesa dhe mosplotësimi i nevojave seksuale në forma të tjera është diçka e rrezikshme dhe e dëmshme për trupin dhe shpirtin e njeriut.

T’i ikësh martesës është shkak për të shtuar pasurinë, t’i largohesh detyrës dhe ka të bëjë me ndjenjën e shmangies nga krijimi i çerdhes familjare që siguron kënaqësinë dhe lumturinë e shoqërisë. Kurse t’u kthesh shpinën përparësive shpirtërore duke vlerësuar gjërat materiale, kjo të hedh në teprime të skajshme që do ta rrezikonin lirinë dhe pavarësinë e shoqërisë, të bën rob të dëfrimeve dhe epsheve.

Popujt kanë kërkuar rrugëzgjidhje për t’i çuar të rinjtë në martesë me qëllim që të mundin të vazhdojnë ekzistencën dhe bashkësinë e tyre. Në perandorinë romake institucioni i familjes qe tronditur nga përhapja e madhe e jetës beqare e të lirë. Për këtë shkak, sipas ligjeve që nxori perandori August, çdokush ishte i detyruar të martohej sipas mundësive të veta dhe të martuarit të bënin fëmijë. Kush nuk vepronte në përshtatje me këto urdhëra, u nënshtrohej pasojave serioze e të rënda.

Një njeri që martohet dhe e do familjen e tij, ai di të dojë edhe të tjerët Dimë shumë beqarë pleq të prapë, shpirtkëqinj, mizorë e të padobishëm. Për t’ia vënë në lëvizje dikujt ndjenjat e mëshirës, i thuhet: "Ty s’të lindi nëna, vallë, s’ke fëmijë ti?" Kur Musai (a.s.) ia dorëzoi të vëllait, Harunit, njerëzit e tij dhe shkoi të merrte "shkrimet" e shenjta, të bijtë e Izraelit përsëri ndërruan rrugë. Në kthim, Hz. Musai sheh mjerimin e popullit të tij dhe e mbërthen me forcë të vëllanë. Kurse Haruni ia tërheq vëmendjen me këto fjalë: "O biri i nënës sime!". Kështu ia qetësoi zemërimin të vëllait duke i kujtuar nënën, burimin e dhembshurisë, dashurisë dhe mëshirës.

Francezëve të mundur në Luftën e Dytë Botërore, mareshali Peten ua tërheq vemendjen kështu: "O miq, ne na shkatërroi dëfrimi!" Pastaj vazhdon: "Shqyrtoni mirë gabimet tuaja dhe do t’i gjeni më të rënda. Ju s’deshët fëmijë, e braktisët jetën familjare. I shqelmuat vlerat e larta shpirtërore. Kudo kërkuat epshin..."

Urdhri për martesë

Në Kuranin e Madhnueshëm është urdhëruar martesa. Ky urdhër, në përputhje me gjendjen dhe nevojën për martesë të personit nën detyrim, shkallëzohet nga farzi e poshtë. Ajeti prek edhe gjendjen pasurore të martesës si pengesa më e madhe për vazhdimin e saj dhe, në kushtet e varfërisë së çiftit të porsamartuar, lajmëron se, me ndihmën e Allahut, edhe ata do të pasurohen. Hz. Pejgamberi ka dhënë myzhden se Allahu tre vetë do të ndihmojë jashtë çdo dyshimi: skllavin që me marrëveshje kërkon të fitojë lirinë, të riun e porsamartuar që ia arrin qëllimit të virtytit dhe atë që lufton në rrugë të Allahut. Në porositë e tjera urdhërohet kështu: "Me martesën personat kanë plotësuar gjysmën e besimit, ndërsa gjysma tjetër është respekti ndaj Allahut". "Martojeni vajzën me atë që do t’ua kërkonte, në se do të ishit të kënaqur me sjelljet dhe fenë e tij. Po s’ia dhatë, do të shkaktohej ndonjë intrigë dhe grindje e madhe". Njerëzit thanë: "O i Dërguari i Allahut, po s’pati pasuri dhe fis të dëgjuar?" Ai u përgjegj kështu duke përsëritur tri herë: "Martojeni me atë që ia pëlqyet besimin dhe sjelljet!"

Në Kuran, për kurorën e ligjshme përdoret termi "ihsaan = mbrojtje" që do të thotë ta futësh në kala, ta mbrosh. Sepse secili person i çiftit me anë të martesës është i mbrojtur nga mëkati, nga pasioni i epshit dhe nga rreziqet e jetës. Me të vërtetë, bashkimit të paligjshëm i kanë thënë "sifah", në kuptimin e rënies në zina (adulter). Sepse secila anë, me atë veprim, kolektivisht, e shpenzojnë kot spermën, "ujin e jetës" dhe e rjedhin nderin e tyre.

Duke i dhënë fund diskutimit për domosdoshmërinë e martesës, të shtojmë se martesa dhe lindja e fëmijëve ka qenë edhe në traditën e profetëve.

III

LIRIA E MARTESES

"Nuk mund të vihet kurorë pa vendimin e gruas së ve dhe lejen e vajzës. Leja e vajzës është heshtja e saj".

(Hadithi sherif)

Në martesë, burri dhe gruaja janë të lirë secili të zgjedhin shokun e vet. Sipas Imami Malikit dhe Imami Shafiiut, gruaja, nga frika se mos mundet prej ndjenjave të saj, duke u treguar posaçërisht e kujdesshme ndaj shokut të ardhshëm të jetës, nuk e zgjedh dot, gënjehet. Nga kjo pikëpamje, nuk mund të martohet pa lejen e prindit të saj. Kurse sipas Hanefive, femra, qoftë e ve, qoftë vajzë, është e lirë në zgjedhjen e bashkëshortit. Nuk mund të martohet me detyrim nga të tjerët pa vendimin dhe lejen e saj. Në se martohet, ka të drejtën e rishikimit, po deshi, e prish kurorën. Me të vërtetë, në kohën e Hz. Pejgamberit një zonjë e quajtur Hansa, nga ensarët - muslimanët medinas, kurorëzohet nga i ati në kundërshtim me vendimin e saj. Gruaja e ve, duke njoftuar Pejgamberin, e kishte prishur kurorën. Edhe një vajzë, në të njëjtën mënyrë kishte bërë kërkesë. Pejgamberi e kishte lënë të lirë atë për të rishikuar kurorën për po ose jo.

MARTESA E GRUAS MUSLIMANE

ME NJE JOMUSLIMAN

Në Islam ka një përjashtim në lirinë e martesës. Një femër muslimane nuk mund të martohet me një burrë jomusliman. Sepse gruaja muslimane, duke dalë nga një mjedis musliman, hyn në një mjedis të huaj. Aty feja dhe tradita Islame e gruas përballohet me rreziqe. Edhe edukata e fëmijëve që do vijnë, do të jetë larg Islamit. Ndërsa kjo situatë bie në kundërshtim me politikën përhapëse të Islamit.

Në të drejtën moderne, siç i ishte dhënë rëndësi edhe në të drejtën romake, nuk mund të martohen dy persona me ndryshime fetare midis tyre. Sikur të kujtojmë se sot një katolik nuk mund të martohet me një person të një fraksioni tjetër kristian, na bie në sy mirëkuptimi i Islamit.

Le të themi edhe këtë që, në Islam, çdo veprim i muslimanit është fetar, synon drejt lartësimit tek Allahu. Në Kuran martesa quhet "hududullah" - "dispozita të Allahut". Muslimani që në çdo veprim i shërben Islamit, është ai që i thërret njerëzit në rrugën e Islamit, në bashkësinë e lumtur të Allahut.

Një grua muslimane, ashtu si nuk mund të vejë kurorë me një jomusliman, nuk mund të martohet as dhe me një njeri, musliman në dukje, por që e ka besimin të prishur në atë gjendje, sa është krejt pranë mohimit. Në se ndodhi një martesë në kushte të tilla, martesës i jepet fund. Dy palët që bëjnë marrëveshje, madje edhe ata që në këtë mes përdoren si mjet, dënohen në një mënyrë të merituar.

Le të përcjellim një ngjarje historike, kur martesa u përdor si një pretekst i bukur për thirrjen në Islam.

Në kohën e Lartësisë së Tij Profet, Ebu Talha, para se të bëhej musliman, i propozon për martesë Ummi Sulejmes, e quajtur ndryshe Rumejsa. Ummi Sulejm i përgjigjet kështu:

- Ç’është e drejta, edhe unë të dëshiroj ty, një rast si ti nuk mund të humbet. Por ti je një qafir, kurse unë jam muslimane, s’është e drejtë të martohem me ty.

Mbi këtë përgjigje zhvillohet një dialog i tillë:

Ebu Talha:

- Ç’po ndodh me ty, Rumejsa?

- Ç’po ndodh me mua?

- E ke fjalën për ar dhe argjend?

- Unë s’po kërkoj ar dhe argjend. Ti je një njeri i tillë që adhuron një gjë që as dëgjon, as sheh, nga e cila s’ke asnjë dobi. A nuk mërzitesh nga adhurimi i një cope druri të mbirë nga toka, që e pruri nga mali duke e rrokullisur shërbëtorja zezake e dikujt? Po u bëre musliman, kjo qoftë garancia e kurorës, nuk dëshëroj gjë tjetër!

- Rumejsa, kush e kryen kthimin tim në musliman?

- I Dërguari i Allahut e kryen, tek ai shko.

Pas kësaj, Ebu Talha niset drejt Hz. Pejgamberit. I Dërguari i Allahut, duke ndejtur mes pasuesve të tij, e sheh dhe thotë: "Po vjen Ebu Talha që i shkëlqen midis dy syve të ballit drita e Islamit!" Para Profetit Ebu Talha pohon besimin dhe e njofton atë për fjalët e Rumejsasë. Në përputhje me kushtet e Rumejsasë, i Dërguari i Madh e lidh kurorën.

Ja, pra, për një luftëtare të tillë në rrugën e Islamit Hz. Pejgamberi ka urdhëruar kështu: "Pashë se kisha hyrë në Xhennet dhe ndieva para meje zhurmë këmbësh... kur, ç’të shoh: Rumejsaja!"

MARTESA ME NJE GRUA JOMUSLIMANE

Ndryshe nga martesa e palejueshme midis një jomuslimani dhe një gruaje muslimane, në të drejtën Islame një burrë musliman mund të martohet me një grua jomuslimane. Vetëm se është kusht që kjo grua duhet të jetë adhuruese e Librave të Shenjtë (çifute ose kristiane). Nuk lejohet martesa me një adhuruese të diellit, zjarrit, yjeve dhe statujave. Ndërsa në pamje një grua duket muslimane, po qe se i vlerëson me zero urdhërat dhe ndalimet fetare, refuzon qoftë edhe njerin nga urdhërat e përhershëm të mbështetur me fakte kategorike dhe e pranon ndalimin (haramin), martesa me të nuk mund të bëhet.

Në lidhje me çështjen e martesës me gra adhuruese të Librave të Shenjtë (Ehl-i Kitab), midis dijetarëve Islamë, edhe në se kanë dalë në shesh disa pikëpamje të ndryshme, shumica e madhe mbështeten në opinionin se është e lejueshme. Kurse Abdullah Ibn Omeri një gjë të tillë s’e sheh të drejtë.

Ne kohën e Kalifatit të Hz. Omerit armata Islame pushtonte shumë vende, kombe të rinj përfshiheshin në shtetin Islam. Në këtë mes luftëtarët Islamë dhe disa Pasues martoheshin me gra adhuruese të Librave të Shenjtë. Kalifi, duke e parë të rrezikshëm këtë veprim për familjen Islame dhe për gjeneratën muslimane, këtë e pranonte me dyshim dhe rezervë. Një nga pasuesit, Hz. Hudhejfe, ishte martuar me një grua çifute, kurse Hz. Omeri i kishte shkruar: "Lëshoje atë!" Kur e kishin pyetur Omerin (r.a.) në se martesa e Hudhejfes ishte haram apo jo, ishte përgjigjur kështu: "Jo, nuk është haram, por kam frikë se mos mbeteni të befasuar nga që cilësitë etike të atyre grave nuk janë të kodifikuara".

Kuptohet se Hz. Omeri martesën me një grua jomuslimane nuk e kishte quajtur haram, por, nga pikëpamja e të ardhmes së familjes Islame dhe të gjeneratës muslimane, i ishte dukur e rrezikshme. Kur Abdullah Ibn Omerin e kanë pyetur për të drejtën e martesës me gra çifute ose krishtere, është përgjigjur në këtë mënyrë: "Allahu i ka ndaluar gratë politeiste për burrat muslimanë". Pas pohimit të një gruaje "Zoti im është Isai ose dikush tjetër" (nga robërit e Allahut), unë nuk njoh ndonjë politeizëm më të madh se ky!"

Sipas së drejtës Islame, dallimi fetar përbën pengesë trashëgimie. Lidhur me këtë, një grua jomuslimane nuk mund të marrë trashëgim nga i shoqi musliman. Edhe nga kjo pikëpamje, martesa me të pengohet prej mundësive ekonomike.

Vitet e fundit në vendin tonë janë shtuar shumë martesat me të huaj. Praktikisht, vajzat e huaja, duke iu përshtatur procedurave përkatëse, shpallin qënien e tyre muslimane në zyrat e myftinive. Por, me sa di unë, në të shumtën e herës kjo mbetet vetëm një formalitet. Në të vërtetë, ato nuk ndërtojnë një familje Islame, nuk shkrihen në mjedisin Islam. Nëpër shtëpi vazhdojnë me mendësitë e veta, madje as turqishten nuk ua mësojnë fëmijëve. Edhe burri musliman vjen duke e humbur fenë dhe kombësinë. Që nga ai shqetësim i madh i Kalifit Omer, njërit prej Pasuesve të të Dërguarit të Allahut, gjer në ditët tona, si është gjendja tek ne?

NJOHJA RECIPROKE E BASHKESHORTEVE

TE ARDHSHEM

Martesa është një shoqëri jete që do të vazhdojë gjer në të gjallë. Njeriu do të kalojë në këtë shoqëri kohën më të gjatë e më të vlefshme të jetës së tij. Shumë faqe të hidhura dhe të ëmbla të jetës do të kalohen së bashku. Për këtë arsye, nga pikëpamja fetare, nuk ka dyshim se ndërtimi i një lidhjeje që do të kapërcente përmasat e një jete të vdekshme, duhet mbështetur në themele të shëndosha. Siç kuptohet edhe nga fryma e Hadithi sherifit, burri dhe gruaja, secili më vete, pasi gjejnë nga një gjysmë parcele, rrinë e presin në këtë botë ekzistence; pastaj, pasi të kenë gjetur gjysmën tjetër, që do t’i vinte përshtat të vetës, bashkohet me të dhe atëherë formohet një parcelë e plotë. Mbi këtë parcelë ndërtohet themeli i jetës.

Martesa bazohet në dashurinë. Dhe, për të dashuruar, duhet njohur dhe pëlqyer. Nga kjo pikëpamje, feja Islame e pëlqen njohjen paraprake të çiftit të ardhshëm, madje për këtë urdhëron. Një ndër Pasuesit që donte të martohej me një grua ensare (nga Medine), ia parashtron kërkesën të Dërguarit të Allahut i cili e pyet: "A e ke parë atë?" Pasi merr përgjigjen "jo", i Dërguari e urdhëron: "Shko shihe, sepse në sytë e grave ensare mund të vihet re ndonjë gjë (të meta të syrit)". Edhe dikujt tjetër që donte të martohej, Hz. Pejgamberi kështu i tha: "Një herë shihe atë, sepse kjo gjë mund të bëhet shkak për vazhdimësinë e martesës". Siç dihet, bukuria e pamjes ndryshon nga një njeri tek tjetri. Për këtë, shokët e jetës duhet ta shohin vetë njëri-tjetrin dhe s’duhet t’ua venë veshin përshkrimeve të të tjerëve.

Porse kjo njohje është me masë dhe e kufizuar. Sepse në mes nuk ka asnjë lidhje. Dhe palët nuk kanë ndonjë afërsi midis tyre. Në këtë takim secila palë mund të shohë vetëm fytyrën, duart dhe këmbët e tjetrit. Zaten linjat kryesore dhe konfiguracioni i trupit bëhen të qartë. Në këto lloj takimesh këshillohet mbikqyrja e një personi të tretë me afërsi gjaku.

Po qe se secila palë do të dëshironte të njihte etikën dhe mendimet e tjetrit - gjë dhe kjo e rëndësishme - kjo mund të realizohej duke pyetur vazhdimisht fqinjët dhe të njohurit. Eshtë në kundërshtim të hapur me rregullat fetare bashkëjetesa e dy palëve pa vënë kurorë. Në fakt, në kohë të tilla, kur çdokush pas një pamjeje delikatese fsheh personalitetin e tij të vërtetë, shanset për njohje janë mjaft të pakta. Në këto periudha tek njerëzit ndjenjat sundojnë mbi mendjet. Hz. Pejgamber ka urdhëruar: "Dëshirimi i pasionuar i diçkaje të kthen në një hutaq që syri s’i sheh dhe veshi s’i dëgjon!"

"Shkrimtari i madh francez Molier, te vepra e tij, Mizantropi, ligjin e dashurisë si mashtrim të partnerit dhe vetëmashtrim, pasionet e dashnorëve të tilla sa që të bëhen pengesë për të parë të metat e partnerit dhe synimin për të mbrojtur momentin e fuqishëm të shikimit, i shpreh kështu në gojën e heronjve të tij: "Dashnorët çdo pjesë të trupit të njëri-tjetrit e shohin të përkëdhelur duke iu dukur përsosmëri të metat, dinë t’u venë emra të bukur e përkëdhelës aq sa një ngjyrë fytyre të shpëlarë, e bardhë si jasemin t’u duket, një e zezë e frikshme-esmere e ëmbël për ta lëpirë, hileqari-shpirtkulluar dhe abdalli-zemërmirë t’u duket".

Sot, nën emërtimet "të fejuar", "nën fjalë", shumë të rinj, duke u bërë bashkë, duke jetuar e dëfryer bashkë, duke u kënaqur, përpiqen edhe ta gënjejnë njeri-tjetrin. Në të shumtën e herës, vajza është ajo që dëmtohet. Edhe në pikëpamje ligjore, shtrëngimi i të fejuarve për t’u martuar nuk lejohet.

Një fshehtësi tjetër e jetës së të fejuarve pa kurorë është se pas ndarjes me zemërim, ia përplasin njëri-tjetrit të metat dhe kështu, e copëtojnë të ardhmen e tyre.

IV

ÇESHTJET E TJERA TE MARTESES

CILESITE QE KERKOHEN TE

BASHKESHORTJA

1. I Dërguari i Allahut (S.A.V.) në këshillat e tij për këtë çështje, gjithmonë ka parapëlqyer bukurinë shpirtërore mbi bukurinë trupore. E para është e përhershme, nuk vyshket, tjetra është e vdekshme, zbehet, mbaron. Ka shumë bukuri që për shkak të shëmtive shpirtërore, s’mundet ta bëjnë njeriun të lumtur. Ja disa nga këshillat e Hz. Pejgamberit: "Mos vini kurorë me gratë vetëm për bukuritë e tyre, është e mundur që bukuritë t’i rrëzojnë ato nga morali. Gjithashtu, mos u martoni për pasurinë e tyre, ndoshta pasuria e varfëron vlerën personale të tyre. Martohuni për pamjen e tyre besimtare. Jashtë çdo diskutimi, është më e vlefshme një grua me rrobë të grisur, e zezë, por besimtare". "Atij që i janë dhënë këto katër gjëra, do të thotë se i janë dhënë e mira e botës dhe e përjetësisë: zemra që falenderon, gjuha që përmend Allahun, trupi që duron të keqen, bashkëshortja që ruan nderin, të shoqin dhe pasurinë". "Me gruan lidhet kurorë për katër gjëra: për pasurinë, fisin, bukurinë dhe besimin. Ti gjeje atë që është besimtare dhe do të bëhesh i lumtur!"

2. Të jetë e virgjër. I Dërguari i Allahut i këshillonte Pasuesit që të martoheshin me të virgjëra. Sepse kështu bëhet më e lehtë dashuria dhe mirëkuptimi midis çiftit. Por ka lutur edhe të mirën e të martuarve me gra të veja për shkak të punëve të shumta të shtëpisë dhe fëmijëve të shumtë.

3. Siç e bëmë të njohur martesën më sipër, një nga synimet e saj është dhe lindja e fëmijëve. Prandaj duhet të parapëlqehet gruaja pjellore nga ajo shterpë. I Dërguari i Allahut urdhëron: "Martohuni me gra që lindin fëmijë dhe e duan familjen. Në ditën e Kiametit krenohem para popujve të tjerë me shtimin tuaj".

4. Eshtë e domosdoshme që gruaja të dojë fëmijët, por edhe të mbrojë pasurinë, nderin dhe autoritetin e burrit. Në një fjalë të urtë të Anadollit tonë thuhet se, në se mashkulli është një lumë që rjedh, gruaja është shtrati i tij. Me të vërtetë, gruaja, po s’qe e suksesshme dhe e shtrënguar në punët e shtëpisë, ç’fiton burri, derdhet si uji nga shosha. I Dërguari i Allahut urdhëron: "Më dobishmja nga gratë (gratë arabe) që hipi në deve, është elita e grave kurejshe dhe prej tyre ajo më e dhembshura për fëmijën e vogël dhe mbikqyrësja më mirë e pasurisë së burrit". Gjithashtu, kur e kanë pyetur: "O i Dërguari i Allahut, kush është më e mira ndër gratë?", është përgjigjur kështu: "Gruaja që gëzohet kur e sheh i shoqi, që e çon në vend kërkesën e tij me një të thënë, që në çështjet e nderit dhe të pasurisë nuk vepron në kundërshtim me pëlqimin e të shoqit".

CILESITE QE KERKOHEN TE

BASHKESHORTI

Ashtu si tek bashkëshortja, edhe tek bashkëshorti, cilësia e parë që kërkohet, është besimi. Një hadith (porosi) që ua përcollëm gjatë diskutimit të domosdoshmërisë së martesës, do ta përsërisim edhe një herë këtu: "Martojeni vajzën me atë që do t’jua kërkonte, në se do të ishit të kënaqur me sjelljet dhe fenë e tij. Po s’ia dhatë, do të shkaktohej ndonjë intrigë dhe grindje e madhe". Njerëzit thanë: "O i Dërguar i Allahut, po s’pati pasuri dhe fis të dëgjuar?" Ai u përgjegj kështu duke përsëritur tri herë: "Martojeni me atë që ia pëlqyet besimin dhe sjelljet".

Barazia

Në sistemet e tjera juridike kihej kujdes ndryshimi i mundshëm klasor midis çiftit që do të martohej. Në të drejtën Brehmene të hershme, fillimisht, prapësohej dhe zgjidhej martesa e një burri me një grua më poshtë se klasa e tij, pastaj prapësimi dhe zgjidhja e martesës së personave që u përkisnin kasteve të ndryshme ishte bërë traditë. Në të drejtën romake martesa mund të bëhej vetëm midis një burri dhe gruaje me qytetari të njëjtë. Në se njëra nga palët e humbiste qytetarinë romake në çfarëdo kushtesh, martesa prishej.

Në të drejtën e Islamit përshkruhen disa kërkesa në favor të gruas. Gruaja ose prindi i saj, te burri që do të bëhet dhëndër, munden të kërkojnë disa kushte. Se si duhet të jenë këto kushte, nga ana e juristëve janë zhvilluar pikëpamje të ndryshme. Kësaj çështjeje të veçantë i thuhet "Kyfyv" -drejtpeshim, ngjashmëri, barazi.

Fraksionet kanë qenë të bashkuar në pikëpamjen se barazia e besimit midis çiftit që do të martohet, përbën kusht. Jashtë kësaj, Hanefitë kishin vënë si kusht edhe që burri të mos jetë poshtë gruas si nivel fisnor, sipas kësaj formule: Kurejshët janë të barabartë midis tyre, arabët e prapambetur midis tyre, joarabët midis tyre dhe kështu mund të martohen. Veçanërisht burri duhet të kishte fuqi pronësore të tillë që të mund t’i jepte gruas garancinë e kurorës dhe t’i siguronte asaj të ardhurat përkatëse të jetesës për 6 muaj ose 1 vit; dhe nga pikëpamja e profesionit, sipas opinionit të bashkësisë ku jetojnë, ta ketë të tillë që të mos ia thyejë zemrën gruas.

Sipas Shafiive, burri mund të jetë më poshtë se gruaja nga ana e shkallës së besimit, fisit, profesionit dhe lirisë (por të mos jetë skllav).

Edhe Hanbelitë kanë zhvilluar pikëpamje të afërt me këtë.

Ndërsa Malikitë kishin menduar më lirisht duke i dhënë më tepër rëndësi çështjes së fesë. Sipas tyre, barazia duhet të kërkohet vetëm në besim si dhe në atë që të mos ketë të meta trupore dhe të organeve.

Kritika dhe parapëlqimi

Shihet se juristët Islamë nuk kanë ardhur në një pikëpamje të përbashkët përsa u përket cilësive që kërkohen tek burri dhe barazisë. Imami Malik, Sevri, nga Hanefitë Imam Kerhi, sipas një tregimi Imami Shafii, nga nxënësit Muhammed b. Sirin dhe Omer b. Abdulaziz, janë të opinionit se barazia kërkohet vetëm në fe dhe në moral. Me të vërtetë, edhe hadithi (porosia), përkthimin e të cilit e përsëritëm në krye të diskutimit, e pohon këtë opinion haptaz. Hadithet që merren me çështjen e kërkimit të barazisë fisnore mes çiftit, nuk i shpëtojnë dot të qënit të dobët (hadis daif) e të sajuar (hadis mevdu‘). Hadithet e vërteta nuk mund të nxjerrin një urdhër të tillë.

Përveç ngjashmërisë fisnore, barazia profesionale ndërron sipas kohës dhe mjediseve. Disa profesione që konsiderohen të ulta në disa kohë dhe vende, në kohë dhe vende të tjera mund të mos konsiderohen kështu. Në periudhën e Emevive ka edhe që këmbëngulin se mbi këtë pikëpamje të dijetarëve është ndikimi i fanatizmit arab.

Erdhi vendi që të themi se ka hadithe (porosi) të vërteta të të Dërguarit të Allahut që e shkulin me rrënjë dallimin midis njerëzve për shkak të sojit. Pikësëpari, në kaptinën el-Huxhurat të Kuranit (49/13), bëhet e qartë se Providenca Hyjnore të gjithë njerëzit i krijoi nga një mashkull e një femër, për ç’arësye ata janë të barabartë, vetëm se, për të mundur të njohin njëri-tjetrin me anë të veçorive dalluese, i ndau ata nëpër fise. Lartësimi midis njerëzish mund të kërkohet vetëm në atë se sa ata janë besimtarë. "S'ka dyshim se tek Allahu më i ndershmi ndër ju është ai që më tepër është ruajtur (këqijat)". Edhe Hz. Pejgamber urdhëron kështu: "Njerëzit janë të barabartë si dhëmbëzat e krëhërit. Asnjë arab nuk ka përparësi nga joarabi. Përparësia është vetëm tek zbatimi i urdhrave fetare dhe ruajtja nga ndalimet (takva)" Një nga idetë e Ligjëratës së Lamtumirës së njohur të të Dërguarit të Allahut, është kështu: "O njerëz! Jashtë çdo diskutimi, Zoti juaj është një dhe babai juaj është një. Të gjithë jemi bijtë e Ademit, kurse ai është nga dheu. Pranë Allahut, më i vlefshmi nga ju është ai që tregon më shumë nderim për Të. Midis arabit e joarabit s’ka ansjë përparësi përveç dimensionit të nderimit ndaj Allahut".

Le të shtojmë edhe se Hz. Pejgamber, vajzën e mençur e të bukur të Kurejshve, i pranuar si fisi më i njohur dhe autoritar, vajzën Kajs, të quajtur Fatime, e kishte martuar me Husame, djalin e një skllavi të liruar. Veçanërisht, në kohën e tij, motra e Abdurrahman b. Avfit nga fisi Kurejsh, përsëri me një skllav të liruar ishte martuar, me Habeshliun Bilal. Ebu Hudhejfe, vajzën e motrës, Fatimen, e kishte lidhur me kurorë me skllavin e tij, Salim. I Dërguari i Allahut, një pjesë të këtyre lidhjeve i kishte bërë vetë, një pjesë i kishte miratuar duke u bërë mbështetje e tyre.

Në luftën midis të drejtës dhe të shtrembrës, që nga njeriu dhe profeti i parë, Hz. Ademi, gjer më sot, ajo që po e tregon forcën e fundit sot, janë humbjet e mëdha në frontin e së drejtës, në krye të të cilave qëndron familja Islame. Numri i familjeve të lidhura pas besimit Islam, pas traditës dhe zakoneve të tij, vjen duke u pakësuar e u përhumbur. Shkaku i kësaj është prishja e kritereve dhe vlerave të martesës. Vajzat e rritura në familjet muslimane hyjnë në mjediset vërtet me gjendje pasurore të favorshme, por që s’besojnë, ndërkaq, edhe meshkuj të kujdesshëm ndaj fesë, martohen me vajza që s’i kushtojnë rëndësi fesë. Kështu, në familjen Islame, shmangia vazhdon të dalë në shesh në dy drejtime. Aspekti i hidhur i kësaj pune është që edhe prindërit, në dukje besimtarë, tregohen të pakujdesshëm. Duke thënë "kërkojmë besimtar", dhëndër të pasur kërkojnë. Këta njerëz, me trup të kthyer nga Kiblja, por me zemrat nga malli, me thëniet e tyre hyjnë në të përgjithshmen e asaj që shpreh kjo porosi e të Dërguarit të Allahut: "Çdo bashkësi ka një ambicje dhe ambicja e bashkësisë sime është pasuria".

Një nga Pasuesit, Sehl b. Sa’d es-Saidi, tregon: "Një ditë, para të Dërguarit të Allahut kaloi një burrë. Atëherë ai e pyeti njerin nga ata që i rrinin pranë: "Ç’thua për këtë që kaloi?" Ai u përgjigj: "Është njeri nga aristokratët, vallahi është shumë i denjë t’i jepet vajzë po kërkoi dhe t’i dëgjohet fjala, po foli diçka". I Dërguari i Allahut nuk foli. Ca më pas kaloi një tjetër. Këtë herë përsëri pyeti: "Po për këtë, ç’thua?" Njeriu u përgjegj: "O i Dërguari i Allahut, ky është njëri nga të varfërit e muslimanëve. Eshtë i denjë të mos i jepet vajzë, po kërkoi, të mos i pranohet ndërmjetësimi, po e bëri, të mos i dëgjohet fjala, po foli". Në lidhje me këto dy përgjigje, i Dërguari i Allahut urdhëroi e foli kështu: "Ky është më e vlefshëm se ai tjetri, sa e gjithë bota!"

KERKIMI I VAJZES

Në kohën e Hz. Pejgamberit, për të kërkuar një vajzë, pothuajse veprohej lirisht. Hz. Aliu, nënën tonë Fatime, ia kishte kërkuar të Dërguarit të Allahut personalisht. Pasuesit e Profetit, vajzat ose motrat e tyre në moshë të martesës ua propozonin personave që u dukeshin të përshtatshëm dhe ata ose pranonin, ose e prapësonin propozimin. Nga gratë besimtare të vyera kishte dhe të tilla që personalisht propozonin për martesë. Kjo vinte nga zelli fetar, afërsia dhe thjeshtësia.

I Dërguari i Madh urdhëron e thotë: "Një person le të mos i bjerë në qafë vëllait besimtar duke kërkuar të njëjtën vajzë. Në se i pari ka hequr dorë ose i jep leje, nuk ka ndonjë pengesë".

Nuk është e lejueshme t’i propozohet haptaz për martesë një gruaje që ndodhet në periudhën e pritjes pas ndarjes ose vdekjes së të shoqit (iddet)

GARANCIA E KURORES (MEHIR)

DHE DHURATA

Garancia e kurorës në të drejtën Islame quhet sasia e caktuar e mallit që lind si e drejtë e gruas në aktin e lidhjes së kurorës. Kjo vlerë pasurore është e drejta pasurore personale e kandidates për martesë dhe jo e nënës, babait apo mbikqyrësit - "velî" (në se s’i ka prindërit). Kjo është një pagesë kompensimi që kryhet nga ana e mashkullit. Plotëson nevojat e femrës dhe i jep vlerë asaj. Mehiri, siç mund të jetë i parapaguar, -quhet pagesë e rëndë-, mund të jetë edhe i paspaguar (në shkurorëzim ose vdekje). Mehiri është i detyrueshëm në lidhjen e kurorës. Edhe në s’u përmendtë gjatë aktit të kurorëzmit, madje edhe në u kryeftë akti me kusht që të mos jepet mehir, dhënia e tij lind si detyrim te mashkulli pa e vënë femrën para një situate.

Nuk ka kufij maksimalë dhe minimalë për garancinë e kurorës. Vetëm se duhet bërë e qartë menjëherë që në Islam martesa nuk vihet para ndonjë shtrëngimi. Përkundrazi, përsosja e institucionit të martesës lehtëson shtimin e brezit dhe zhdukjen e prostitucionit. Në vartësi të kësaj, pëlqehet që, në pajtim me gjendjen pasurore të burrit, garancia e kurorës të mos jetë e tepërt. Hz. Pejgamber urdhëron e thotë: "Më e mira e mehirit është e pakta". Mehiri është e drejta personale ekskluzive e femrës. Ajo s’është e detyruar të bëjë pajë me të.

Prindërit e vajzës ose të afërmit e saj nuk mund të kërkojnë asnjë lloj pagese nga burri. Pagesat që bëhen në vendin tonë nga dhëndëri për nam në formën e bakshisheve (dhuratave) dhe të njohjes së parë, nuk kanë asnjë lidhje me Islamin. Eshtë më tepër një praktikë e mbetur nga fiset primitive. Në fenë Islame, një njeri i lirë nuk mund të shitet në asnjë formë. Qoftë kërkesa e tepruar në formën e shpenzimeve të mëdha si parapagesë për nusen, qoftë dhurata e njohjes së parë, diçka e palegalizuar, përbëjnë shtrëngime ndaj martesës. Dhe kjo po shton marrëdhëniet jolegale dhe rrëmbimet e vajzave. Dhe përfundim i kësaj janë armiqësitë, grindjet dhe vrasjet...

DASMA

Dasma është sunnet (traditë). I Dërguari i Allahut (S.A.V.) urdhëron e thotë: "Bëj dasmë, bëj gosti qoftë edhe me një dele". Dasma është edhe mundësia e lajmërimit të një pune të mirë, edhe e bashkimit të gëzimit me dëfrimin, edhe e ushqimit të vobegtëve. Ftesës së dasmës është e domosdoshme t’i përgjigjet. Hz. Pejgamber urdhëron kështu: "Haja më e keqe është ajo kur të varfërit e braktisin hajen e ftuar të të pasurve. Kush s’i përgjigjet ftesës, ka kundërshtuar Allahun dhe të Dërguarin e tij".

Nuk ka asnjë fshehtësi ndalese për dëfrimin normal në dasëm, sepse ajo është shkak e mundësi për hare, gëzim e dëfrim. Madje, kjo është urdhëruar. I Dërguari i Madh urdhëron kështu: "Dallimi midis lejimit (martesës) dhe ndalimit (zina-adulter) është lidhja e kurorës, dëfrimi dhe rënia e dajres".

Islami nuk u bëhet pengesë dëfrimeve normale në ditë gëzimi e festash, përkundrazi, u jep rëndësi atyre. Eshtë e domosdoshme për një shoqëri sendërtimi dhe vazhdimi i vetëdijës dhe botës emocionale karakteristike nacionale. Shoqëria që realizon kërkesat e saj me anë të çdo fronti të Islamit, është një bashkësi që çon përpara forcën e vet jetike. Duke ekzistuar fjala dhe veprimi i të Dërguarit të Allahut në formën e shumë porosive, të pengosh dasmën dhe dëfrimin në dasmë, mbi çdo gjë është në kundërshtim me sunnetin (traditën). Dhe, të përsërisim, dasma dhe dëfrimi të përshtatshme me moralin Islam, me kërkesat fetare Islame...

Një ditë kurban bajrami, Hz. Ebu Bekir shkon te vajza e tij, Aishe. Në shtëpi, i Dërguari i Madh, i mbuluar me veshjen e tij në përputhje me rregullat, ndiqte këngën me dajre të dy vajzave të reja. Ebu Bekri i hesht vajzat. Hz. Pejgamber i thotë: "Leri ato, Ebu Bekir, çdo njeri ka festë. Kjo është festa jonë!" Muavizi tregon për vajzën e tij, Rubej: "Kur po bëhej dasma, erdhi e u ul Hz. Pejgamber. Vajzat e reja i binin dajres dhe kujtonin me këngë babën dhe xhaxhallarët e mi të rënë dëshmorë në luftën e Bedrit. Një një çast, njëra nga vajzat këndon: "Mes nesh është Profeti që njeh të nesërmen..." Menjëherë Pejgamberi i nderuar i kthehet asaj: "Lere këtë fjalë! Vazhdo me këngën e parë". Hz. Aisheja kishte martuar një vajzë të afërmen e saj me një nga ensarët. Pejgamberi i nderuar i tha asaj: "Aishe, ndoshta në dasmën e tyre s’kishte dëfrim. Por ensarëve u pëlqen dëfrimi". Sipas një tregimi, Hz. Pejgamber i thotë kështu Aishesë: "A dërguat bashkë me nusen ndonjë vajzë t’i bjerë dajres dhe të këndojë?" Dhe Aisheja: "Po të dërgonim, çdo të thoshte?" I Dërguari i Allahut iu përgjigj me një vjershë tristrofëshe duke shtuar në fund: "Ja, kështu mund të thoshte!"

Një person i ftuar në dëfrimet e kurorës ose të ngjashme me to, po vërejti ndonjë gjë të palejueshme, duhet ta ndalojë. Po s’ia arriti, s’duhet të marrë pjesë në atë ftesë, s’duhet të marrë pjesë në gosti. Hz. Pejgamber ka urdhëruar kështu: "Kush nga ju sheh një të keqe, ta prapësojë me dorën e tij. Po s’pati forcë, ta pengojë me fjalë. Po s’e bëri edhe këtë, të paktën me zemër ta urrejë, gjë që është pika më e dobët e besimit". "Kush i beson Allahut dhe Ditës së Pasosur, të mos ulet në sofrën ku ka pije alkoolike".

V

NDALIMET MARTESORE

Në të drejtën e Iranit të Vjetër nuk u jepej rëndësi ndalimeve në martesë, madje martesa këshillohej edhe midis vëllait e motrës. E drejta e Iranit nuk i kishte ndaluar marrëdhëniet seksuale mes afërsisë gjinore. Gjendja ishte e njëjtë edhe në të drejtën e Egjiptit të Vjetër.

Sipas së drejtës së Kinës, ndërsa nuk lejohej martesa e personave me afërsi nga ana e atit, afërsisë nga nëna nuk i kushtohej rëndësi.

Në Kuranin e Madhnueshëm, në kaptinën Nisa (4/22-24) dhe në disa hadithe sqarohen personat midis të cileve është e ndaluar lidhja e kurorës. Këta mund të radhiten kështu:

1. Me lidhje atërore: nënat, vajzat, motrat, hallat, tezet, mbesat.

2. Me lidhje farefisnore: vjehrrat, thjeshtrat, nuset, njerkat.

3. Me lidhje qumështi: Te gjithë sa u përmendën më sipër, në se kanë lidhje qumështi. P. sh. nënëqumështi, motërqumështi, etj.

4. Në Islam, siç do ta shpjegojmë më tej, kur plotësohen disa kushte, është e lejuar martesa deri me katër gra. Por është e ndaluar martesa me më shumë se katër. Për pasojë, një i martuar me katër gra, nuk mund të martohet me të pestën.

5. Eshtë e ndaluar të bashkohen në një kurorë femra me lidhje gjaku. Në këtë çështje merret për bazë ky rregull: Në se dikush do të martohet me më shumë se një grua dhe njërën nga këto për një çast e supozojmë mashkull, në se ky mashkull do të martohej, pastaj, me njerën nga ato gratë me të cilat bie në lidhje afërsie sipas tri pikave të para, atëherë ai dikushi nuk mundet t’i mbledhë ato gra nën një kurorë. Për shembull, dy motra ose tezen me mbesën, etj.

6. Nuk lejohet martesa me të fejuarën e një tjetri ose me atë që ndodhet në periudhën e pritjes (iddet) pas ndarjes ose vdekjes së të shoqit.

7. Nuk lejohet martesa me një jomuslimane, përjashtuar çifute ose krishtere.

8. Pas përfundimit të plotë të ndarjes, gruaja e ndarë nuk mund të martohet sërish po me atë burrë. Veç në se gruaja e ndarë, pasi martohet me një burrë të dytë dhe është ndarë ose i ka vdekur burri, ështê e lirë të martohet përsëri me të parin.

AFERSIA E QUMESHTIT

Në Kuranin e Madhnueshëm, duke numëruar gratë me të cilat ndalohet martesa, urdhërohet: "...nënat tuaja të qumështit, dadot e qumështit..." Edhe Hz. Pejgamber urdhëron: "Siç ndalohen ato në afërsinë atërore, ndalohen edhe ato në afërsinë e qumështit". Edhe në identitetin e afërsisë farefisnore me afërsinë e qumështit, imamët e katër fraksioneve (mezhebeve) kanë rënë në një pikëpamje të përbashkët. Kësaj vetëm Ibn Tejmijje i del kundër.

Në Kuran nuk ka ndonjë shënim në lidhje me urtësinë e afërsisë së qumështit. Kurse në hadithet (porositë) janë shënuar disa urtësi.

Përsa i përket ndalimit të martesës së atyre që janë të afërt me lidhje atërore dhe farefisnore, qëndrojnë dy shkaqe të rëndësishme. I pari, është shkaku gjenetik: Te fëmija që do të lindë nga prindër me afërsi gjaku, (me rrugë trashëgimie, me kromozome dhe gene kalojnë cilësi të ndryshme dhe veçori shpirtërore), për shkak të ngjasimit të madh të tyre tek të dy prindërit, fëmija i lindur do të jetë i mangët nga ana mendore ose i marrë.

Shkaku i dytë është shpirtëror dhe moral. Nga pikëpamja e qënies të afërt, personat që duhet të tregojnë respekt ndaj njëri-tjetrit, pas martesës, ky respekt zhduket. Gjithashtu, kjo është në kundërshtim me konceptet njerëzore, natyrën e moralin njerëzor.

Të mendojmë tani, të njëjtat shkaqe për afërsinë e qumështit. Fëmija i periudhës së qumështit, duke thithur nënën, e ushqen trupin, i rrit eshtrat dhe mishin. Me këtë lëndë ushqyese të shkëlqyer që përmban lëndët ushqimore bazë, mos vallë kalojnë edhe veçori shpirtërore? Në këtë çështje ende nuk ka ndonjë mendim pozitiv ose negativ shkencor. Por dihet nga mjekësia se disa sëmundje imunitare ose të fituara të nënës kalojnë tek fëmija. Eshtë e mundur që një ditë, mjekësia të provojë kalimin tek fëmija edhe të veçorive shpirtërore me anë të qumështit.

Në hadithi sherif urdhërohet: "Një e dy thithje gjiri nuk lindin afërsi". Nga dy tregimet e ardhura nga Imami Shafii dhe Imami Ahmed, sipas njërit, për të krijuar afërsi të vazhdueshme me rrugë qumështi, fëmija duhet të thithë gjirin gjer në ngopje pesë herë nga pesë thithje. Sipas disa të tjerëve, është e mjaftueshme tri herë. Por Hanefitë, me që nuk është i lehtë kontrolli në dhënien e gjirit, duke u treguar të kujdesshëm, kanë thënë se, edhe sikur një herë të ndodhë, me një thithje gjiri absolute afërsia mbetet e përhershme. Në një hadith tjetër është urdhëruar kështu: "Afërsia e qumështit realizohet vetëm në periudhën e nevojës për qumësht. Pas periudhës së qumështit (dy-dy vjeç e gjysmë), dhënia e gjirit eventuale nuk mund të shkaktojë afërsi gjiri. Këto eventualitete të afërsisë së gjirit pohojnë se veçoritë fizike e shpirtërore që merr fëmia me anë të qumështit nga nëna, ndërtojnë bazën e atyre veçorive tek ai.

Kurse tek pengesat moralo-etike, si pengesa në martesën midis farefisit, futet edhe qumështi. Një grua që merr fëmijën në prehër dhe i jep gji, që i përcjell ushqim mishit, eshtrave dhe gjakut të tij, gjithsesi bëhet e denjë për t’u respektuar si nënë.

Shah Velijjullah ed-Dihlevi thotë: "Gruaja që bëhet shkak për zhvillimin dhe rritjen e një fëmije, për ngritjen e tij në këmbë, nga kjo pikëpamje i ngjan nënës së vërtetë. Aq sa nëna e ruan fëmijën në bark, edhe nëna e gjirit, pas lindjes, i siguron atij nevojën për qumësht. Pas nënës së vërtetë, ajo i bëhet një nënë e dytë. Dhe fëmijët e saj janë ashtu si motrat e vëllezërit e vërtetë të tij. Kur nëna e qumështit i hap prehërin atij, i ka treguar afërsi, prandaj, sidoqë të jetë, mbi fëmijën ka lindur si detyrim, për të mbetur e tillë gjithmonë, e drejta e nënës. Në vegjëli fëmija ka parë shumë të mira prej saj. Përkundër të gjitha këtyre, t’i dalësh për zot asaj duke i thënë bashkëshorte e të kryesh marrëdhënie seksuale me të, është diçka që s’do ta pranonte kurrë një njeri i vërtetë. Kur ka gjithato kafshë të pamend që nuk veprojnë kështu ndaj nënës ose nënës së qumështit, njerëzit si mund të veprojnë?

MARTESA ME NJE GRUA

TE PAMORALSHME

"Laviri nuk duhet të martohet me tjetër përveç me lavire ose politeiste, kurse lavirja të mos martohet me tjetër përveçse me lavir ose ndonjë politeist. Ajo është ndaluar për besimtarët".

Përmbi këtë ajet juristët kanë zhvilluar pikëpamje të ndryshme. A mund të martohet një musliman me një grua që bën zina (adulter, marrëdhënie jashtë kurore)? Shumica janë të opinionit se mund të lidhet kurorë me një grua që ka bërë zina. Kurse sipas një tregimi të ardhur nga Hz. Ali, Aisheja, Berai dhe Ibni Mesudi, kjo gjë s’është e lejueshme. Ibni Kajjimi mbron pikëpamjen e dytë. Ai thotë: "Në Kuranin e Madhnueshëm besimtari është urdhëruar të martohet me një grua të virtytshme dhe vetëm me këtë kusht martesa është konsideruar e rregullt. Dhe martesa që s’e përmban këtë kusht, është e pamundur. Ai që do të martohet, ose e pranon këtë kusht të Allahut, ose jo. Po s’e pranoi, është femohues, është politeist. Në se e pranon, por s’e praktikon, domethënë martohet me një grua që bën zina, këtë radhë edhe kurora nuk ka vlerë ligjore, gjithashtu edhe vetë konsiderohet se bën zina. Ja, pra, ky është edhe kuptimi i ajetit. Ibni Kajjimi për këtë çështje bën edhe parashtrime të tjera.

Çdo grua që bën zina, nuk qëndron në të njëjtin nivel të fajit. Dikush ka shprehur pendim, dikush është zvarritur në këtë fatkeqësi pa dashje, po të gjente ndonjë që ta shpëtonte, do të ishte shumë e kënaqur. Gjithsesi, të shpëtosh një të tillë, duhet të jetë një gjë e mirë. Dikush gjen prehje në prostitucion, edhe po u martua, syrin do ta ketë tek tjetri. Ja, pra, të martohesh me një të tillë, do të thotë të miratosh prostitucionin. Kjo do të thotë të jetosh me një qënie që në Kuran është cilësuar "habis -e fëlliqur", gjë që nuk i përshtatet një besimtari.

Sipas së drejtës romake, ishte e ndaluar martesa me një prostitutë, me një aktore dhe me një grua të dënuar. Ishte e ndaluar edhe martesa e klaseve të larta me libertë ose me fëmijtë e aktorëve të teatrove.

BIRESIMI

Ashtu si në të drejtën romake që përbën themelin e së drejtës moderne, edhe në periudhën e injorancës para Islamit, përfshihej birësimi i fëmijëve. Fëmija i ardhur nga atësia e një tjetri, merrej në familje dhe trajtohej si fëmijë i vërtetë, për pasojë, i ndalohej martesa me ndonjë nga pjesëtarët e tjerë. Thirrej si fëmija i asaj familjeje dhe mund t’i lihej si trashëgim atij që e kishte birësuar.

Edhe Hz. Pejgamber kishte birësuar Zejdin, të birin e Harisesë, të cilin ia kishte dhuruar gruaja e tij e parë, Hz. Hatixheja. Prandaj atë e thërrisnin Zejdi i biri i Muhammedit (Zejd b. Muhammed). Por më vonë ishte hequr zakoni i birësimit. "Allahu nuk krijoi dy zemra në gjoksin e asnjë njeriu e as nuk ua bëri djem tuaj të adoptuarit tuaj. Këto janë vetëm thënie tuaja që i shqiptoni me gojët tuaja e Allahu e thotë atë që është realitet dhe ai udhëzon në rrugën e drejtë. Ju thirrni ata në etërit e vërtetë të tyre kjo është më e drejtë tek Allahu e, në se nuk ua dini etërit e tyre, atëherë ata janë vëllezërit tuaj dhe të afërmit tuaj në fe". Pas këtyre ajeteve, Hz. Zejdi është quajtur Zejdi, i biri i Harisesë.

Duke u hequr instituti i birësimit, hiqet edhe afërsia e fëmijës së birësuar. Nuk ka ndonjë ndalesë për t’u martuar me të ose me të afërmit e tij. Madje, zbatimin e kësaj Providenca Hyjnore fillimisht e kishte bërë te Profeti i vet.

Thëniet "birëri ahireti" ose "vëllazëri ahireti" nuk përbëjnë pengesa për martesën. Në fakt, në të drejtën Islame, përveç afërsisë atërore, afërsisë fisnore dhe afërsisë së qumështit, nuk pranohet vëllazëria midis një mashkulli dhe një femre.

KURORA E PERKOHSHME

Lidhja e kurorës është akti që përfaqëson mbështetjen në prehje e kënaqësi, në dashuri e dhembshuri, që realizon qëllimin e krijimit të familjes dhe lindjes së fëmijëve. Qoftë edhe në prani të dëshmitarëve, nënshkrimi i një akti për lidhje të përkohshme me një grua, nuk pranohet si kurorë. Qoftë edhe për dhjetë ose njëzet vjet. I Dërguari i Allahut këtë veprim të quajtur "kurorë të huajsh" në gjuhën e popullit, e kishte ndaluar në mënyrë përfundimtare. Nuk është e drejtë thënia se Abdullah b. Abbasi e ruajti opinionin e tij sipas të cilit kurora e përkohshme është reale. Nga Pasuesit dhe bashkëkohësit (tabiin) nuk ka asnjë që ta ketë pranuar këtë lloj kurore.

PJESA E DYTE

GRUAJA NE FAMILJE

I. Gruaja në familjen Islame

II. Të drejtat dhe detyrat e gruas dhe

burrit ndaj njëri-tjetrit

III. Poligamia

IV. Shkurorëzimi

V. Rimartesa e penguar

VI. Gruaja në trashëgimi

HYRJE

Para lindjes se Islamit, në të njëjtën kohë në çdo vend të botës, femra zotëronte shumë pak të drejta si në vajzëri, si në martesë. Në periudhat më të shkëlqyera të qytetërimit të vjetër grek, në Romë gjer në shek. III e.r., në Kinë, në të drejtën indiane, në të drejtën izraelite... gruaja ndodhej nën tutelë dhe nuk mund të ushtronte në emër të saj asndonjë çfarëdo të drejte. Para martesës jetonte nën urdhërat e të atit, në martesë nën burrin dhe, pas vdekjes së tij, nën urdhërin e djalit të madh ose të një mashkulli të fisit. Edhe gjendja në Gadishullin Arabik nuk kishte ndonjë ndryshim nga kjo.

I

POZITA E GRUAS

NE FAMILJEN ISLAME

"Xhenneti ndodhet nën këmbët e nënave".

(Hadithi sherif)

MUNDESITE FIZIOLOGJIKE DHE PSIKOLOGJIKE

TE BURRIT DHE GRUAS

Eshtë një e vërtetë e pamohueshme fakti që femra dhe mashkulli ndryshojnë për nga ndërtimi trupor. Personat e mirinformuar që zhvillojnë pikëpamjet në çështjen e të drejtave të gruas, përpiqen të shqyrtojnë shkaqet e ndryshme të kësaj mosbarazie. Disa pretendojnë se me kohë ndryshimet fiziologjike do të zhduken dhe, për pasojë, edhe si psikologji, do të vijë një ditë që femra dhe mashkulli do të jenë të ngjashëm me njëri-tjetrin. Duke i lënë mënjanë këto diskutime, kur shohim gjendjen e sotme, sekset e kundërta që zotërojnë ndërtime trupore të ndryshme, në vartësi të ndërtimeve, kryejnë funksione të ndryshme. Ashtu si asnjë mashkull nuk mund të lindë fëmijë, ashtu edhe asnjë femër nuk mund të fekondojë. Nuk duhet minimizuar ky ndryshim midis dy sekseve. Sepse "instinkti seksual, pa qenë një vlerë psikofizike krejtësisht më vete, por duke qënë një element bazë i fiziologjisë së përgjithshme të trupit të njeriut, është i lidhur me sistemet e tij në mënyrë të pazgjidhshme ...Duhet të dimë mirë edhe këtë që analiza e instinktit seksual mund të na çojë në veçoritë fiziologjike të një njeriu".

Në vartësi të ndërtimit fiziologjik, edhe në fushën e psikologjisë, gjithsesi, do të ketë ndryshime të rëndësishme. Ndjenjat e holla të femrës, sjelljet me të cilat ajo u përshtatet kërkesave dhe ndryshimeve tek fëmija, nuk mund t’i gjeni tek një mashkull. Mashkulli zotëron aftësinë për të përballuar shfaqjet e ashpra dhe zemërthyerëse të natyrës si dhe vështirësitë e panumërta të jetës. Psikologët shpjegojnë ndryshimet shpirtërore midis mashkullit dhe femrës. Për mashkullin në shtëpi është esenciale t’i dalë për zot femrës, kurse për femrën esenciale është t’i nënshtrohet mashkullit, ta ruajë personalitetin e saj në një nivel të mundshëm dhe t’ia bëjë të pranueshëm burrit, ta mbajë burrin "të varur ndaj shpirtit dhe trupit të saj". "Për burrin familja është një rezidencë, për gruan, një istikam". Në organizmin e femrës ka disa veçori fiziologjike natyrore. Temperaturën e ka më të lartë, pulsin dhe frymëmarrjen më të shpeshtuar. Te mashkulli mbisundon forca muskulare. Eshtë thënë se kjo gjendje e ve gruan në një pozicion medis fëmijës dhe burrit".

Madam Xhina Lombrozo, që njihet për kërkimet e saj në fushë të psikologjisë së femrës, "me një mendësi akademike shumë të zgjuar dhe të paanshme", tek L’ame de la famme dhe La famme dans la societe actuelle bën shpjegime që të tërheqin vëmendjen: "Për shkak se femra ndien dashuri nga të tjerët, vazhdimisht është në vartësi të të tjerëve. Uni i mashkullit është një fener vezullues që i tregon atij rrugët drejt vetvetes. Nga ky shkak mashkulli nuk kërkon udhëzues dhe nuk mbështetet tek askush. Kurse altruizmi (vetmohimi) i gruas vazhdimisht e mbështet atë tek të tjerët dhe i bëhet pengesë për të ecur vetë pa udhëzues. Kjo gjendje s’ka lidhje vetëm me dashurinë dhe me të dashuruarit, ndoshta në të njëjtën kohë është e tillë edhe në jetën e përditshme. Gruaja është si një lianë (dredhkë), ashtu që, edhe sikur rrënja t’i jetë tharë, gjen një degë të thatë ose një mur për t’u mbështetur dhe vazhdon të jetojë. Fatkeqësia më e madhe për të është që të mbetet pa një mbështetje ose një përkrahje. Ka njerëz që këtë nevojë për mbështetje e këtë dobësi për t’iu kushtuar të tjerëve-gjë që, në të njëjtën kohë, përbën forcën e femrës, -ia veshin asaj si mungesë edukate. Porse edhe femra më e arsimuar dhe e edukuar ka nevojë për një mbështetje të tillë.

Specialisti Prof. Dr. Mazhar Osman, pasi prek çështjen e ndryshimeve organike e shpirtërore femër-mashkull, thotë: "Në kohët e vjetra, pretendimi i të rinjve feministë të sotmë në formën e konceptit të barazisë ligjore, nuk ekzistonte. Barazia ligjore nuk i bën të lumtur dy breza të krijuar jo në të njëjtën rrugë dhe që idealet dhe kënaqësitë në jetë i kanë të ndryshme, ndoshta, si diçka jo e natyrshme, që të dy i shtrëngon. Meshkujt e kafshëve sa të ashpër e vulgarë janë ndaj femrave! Me kohë femra shkëmbehej, blihej, vidhej, shitej. Si të thuash, s’ishte e zonja e vetvetes. Ajo ishte një gjë, një gjë që nevoitej për vazhdimin e brezit... Madje, akoma në vendet ku femra trajtohet si kurorë koke, martesa i jep një formë ekzistence tjetër, ia humb plotësisht ndjenjën e mëparshme të vetevetes. Nga zonjushë bëhet zonjë, bart emrin e të shoqit, njihet si mall i atij burri. Porse tek mashkulli martesa nuk shkakton ndonjë ndryshim. Martesa, sado e shkëlqyer që të bëhet, në fund të fundit, është akti që e vë gruan në shërbim të burrit. Në Angli, detyra e bashkëshortes është të dashurojë, të shërbejë, të jetë e bindur, shprehje këto që përsëriten vazhdimisht. Poeti Shelly thotë: "Bindja është detyra e gruas në botë". Përballë epërsisë së jashtme të burrit, gruaja zotëron një qëndresë të fshehtë. Për të nënshtruar burrin, gruaja përfiton nga delikatesa natyrore e saj dhe pasivitetin e ndjenjës e zbaton në formën që të dojë. Në këtë martesë të lumtur delikatesa e njërit këmben ashpërsinë e tjetrit. Njëra anë kërkon të bëjë presion, të urdhërojë, të lartësojë vullnetin gjer në dhunë. Kurse ana tjetër fiton me dobësi dhe nënshtrim të thellë, me bindje dhe dorëzim. Ja, pra, kjo është shija e martesës. Krijimi kaq i ndryshëm i dy sekseve nga njëri-tjetri lind respekt reciprok dhe dashuri".

NDARJA E DETYRAVE

Feja Islame në institucionin e martesës ka përcaktuar ndarjen e detyrave midis gruas e burrit në përputhje me mundësitë e tyre materiale e shpirtërore. Çdo seksi i ka dhënë punën që mund ta përballojë, "ka respektuar specialitetin". Gruas nuk i ka ofruar punën që s’mund të bëhet, nuk i ka ngarkuar përgjegjësinë që s’mund të bartet.

Në Kuranin e Madhnueshëm njerëzve, në përgjithësi, u është drejtuar në gjininë mashkullore, fjalët u përkasin meshkujve. Shkaku i kësaj është veçoria e gjuhës arabe. Në arabisht, për t’iu drejtuar një grupi njerëzish të përbërë prej meshkujsh e femrash, ose për të folur në adresë të tyre, përdoret gjinia mashkullore.

Para Islamit, ashtu si në vendet e tjera të botës, edhe në Arabi gruaja ndodhej në gjendje të keqe. Feja Islame i kish sjellë të drejtat gruas, e kishte ngritur atë në një nivel të lartë. Në kuadrin e lirisë që dha ky revolucion i papritur dhe i mrekullueshëm, gratë mund t’i shprehnin krejt hapur mendimet e tyre. Ashtu siç e bëmë të ditur edhe pak më parë, pavarësisht nga përdorimi i formës mashkullore të pohimeve të Kuranit të Madhnueshëm për shkak të veçorive gjuhësore, gratë kishin kërkuar zbritjen e ajeteve Kuranore që bënin fjalë posaçërisht për to. Një ditë, zonja Ummi Umare, nga muslimanet ensare, kishte shkuar pranë të Dërguarit të Allahut dhe i kishte thënë kështu: "O përfaqësues i Allahut, shoh se çdo gjë është për burrat, emri i grave nuk përmendet". Në lidhje me këtë, zbriti ky ajet: "Nuk ka dyshim se për muslimanët e muslimanet, besimtarët e besimtaret, adhuruesit e adhurueset, të sinqertit e të sinqertat, durimtarët e durimtaret, të përvuajturit e të përvuajturat, sadakadhënësit e sadakadhënëset, agjëruesit e agjërueset, ruajtësit e nderit e ruajtëset e nderit, shumë përmendësit e Allahut e shumëpërmendëset e Allahut, Allahu ka përgatitur falje dhe shpërblim të madh".

Nga pikëpamja e shpërblimit shpirtëror, vlera në lartësinë e Allahut mes gruas e burrit, është pikërisht barazia që kërkon gruaja muslimane! Bashkëshortja e Hz. Pejgamberit, nëna jonë Ummi Seleme, shpreh dëshirën: Ç’bëhej sikur edhe ne të bëheshim burra, të luftonim si ata dhe të fitonim shpërblimin e tyre!" Në lidhje me këtë, zbriti ky ajet: "Mos lakmoni në atë që Allahu gradoi disa nga ju mbi disa të tjerë. Burrave u takon hise nga ajo që fituan ata dhe grave gjithashtu u takon hise nga ajo që fituan ato. Allahut i kërkoni nga të mirat e Tij. Allahu është i dijshëm për çdo send".

Djali s’bëhet dot si vajzë

Nëna e Hz. Merjemes, Hanne, ndërsa ishte shtatzënë në Merjemen, duke e parashikuar djalë fëmijën ende në bark të saj, ia kushton atë shërbimit të Bejti Mukaddesit. Por, kur e lindi vajzë, e mbërtheu mërzitja dhe e shprehu atë duke thënë: "Zoti im, unë atë e linda vajzë!" Allahu që e dinte mirë ç’kishte lindur ajo, urdhëroi kështu: "Djali s’është si vajza". Si të thuash, djali që kërkove ti, nuk mund të bëhet si vajza që të dhashë unë. Në shërbim të Bejti Mukaddesit nuk mund të bëhet i suksesshëm si ajo.

SOVRANITETI I BURRIT

Pas këtij parashtrimi, themi se në institucionin e familjes "Grave u takon e drejta sikurse edhe përgjegjësia në bashkëshortësi e burrave u takon një përparësi ndaj tyre". Edhe ajeti që bën të ditur këtë epërsi, thotë kështu: "Burrat janë përgjegjës për gratë ngase Allahu ka graduar disa mbi disa të tjerë dhe ngase ata kanë shpenzuar nga pasuria e tyre". Ky është ajeti që diskutohet nga hulumtuesit jomuslimanë, të cilët mbrojnë pikëpamjen se e ka vënë gruan nën urdhërin dhe përdorimin absolut të burrit.

Për ta sqaruar më mirë çështjen, është e nevojshme të ndalemi tek fjala (e ajetit) "kavvamun" (drejtues dhe mbrojtës). Në arabisht kjo fjalë vjen nga rrënja "kijam". Detyrës "kijam" të burrit burimet i japin dy kuptime: 1. Të realizojë mjetet e jetesës dhe nevojat e tjera. 2. Ta mbikqyrë atë (gruan), domethënë ta ketë nën kujdes e mbrojtje. Në kuptimin e parë nuk ka diçka në dëm të gruas, përkundrazi, në dobi të saj. Në kuptimin e dytë, në lidhje me mbikqyrjen e gruas nga ana e burrit, për këtë në Islam ka kufinj të përcaktuar.

E para, në se gruaja është jomuslimane, (çifute ose kristiane), burri nuk mund të përzihet në fenë e saj. Gjithashtu, burri nuk mund të përzihet as në pasurinë vetiake të gruas. Në aktin e lidhjes së kurorës gruaja merr prej burrit garancinë e kurorës, pasuri, e cila, edhe kjo, është personalisht e vetja dhe burri nuk ka asnjë të drejtë mbi të, si dhe gruaja nuk është e detyruar të shpenzojë për pajë prej saj. Në fakt, gruaja, qoftë për martesë, qoftë pas martese, nuk bart ndonjë detyrim pagese.

Gruaja, po pati edhe titull tjetër pasurie përveç garancisë së kurorës, zotëron mbi të të drejtë pronësore dhe përdorimi të plotë, edhe në se burri është nevojtar. Gruaja ka kompetencë të plotë ta shtojë pasurinë me tregti, ta dhurojë, ta japë me qira dhe për këto s’është e detyruar të marrë lejë nga burri. Ndërsa burri s’është i autorizuar të japë sadaka nga pasuria e gruas për pëlqim të Allahut, gruaja e ka këtë autorizim edhe pa marrë leje nga burri.

Në Kuranin e Madhnueshëm, kur flitet për bashkëshortët burrë-grua, për gruan përdoren termat "e njohur", "ligjore", "e përshtatur ndaj zakoneve e traditave". Po qe se burri nuk siguron nevojat e domosdoshme të gruas dhe fëmijëve për shkak të kurnacërisë, gruaja, pa e njoftuar të shoqin, është e autorizuar të shpenzojë aq sa është e lejueshme dhe e zakonshme.

Madje, nga pikëpamja ligjore, gruaja s’është e shtrënguar të punojë në shtëpinë e burrit dhe të bëjë punët e shtëpisë. Por, gjithsesi, në martesën Islame të mbështetur në dashuri, ndihmë reciproke dhe dhimbshuri, përgjegjësisht, gruaja nuk mund të mbetet jashtë këtyre punëve.

Gratë e Pasuesve, ashtu siç bënin punët e shtëpisë, ashtu u ndihmonin edhe burrave në punët e tyre. Dimë se si i vriteshin duart në mullirin e dorës nënës sonë Hz. Fatime. Nëna jonë Esma, vajza e Ebu Bekrit dhe kunata e Hz. Pejgamberit, merrte pjesë në punët e të shoqit Zybejr, i bënte të gjitha shërbimet kalit, në largësinë 1 km. bartte në kokë bërthama hurmaje. Një ndihmë e tillë mes bashkëshortëve të dashuruar dhe të lidhur fort me njëri-tjetrin, nuk është ngarkesë, por kënaqësi. Njëri nga Pasuesit, Esved b. Jezid, kur i Dërguari i Allahut pat mbetur ca kohë në shtëpi, e pat pyetur Hz. Aishenë se me ç'merrej ai dhe ajo i ishte përgjigjur: "Ndihmon njerëzit e shtëpisë në punët e shtëpisë dhe, kur dëgjon ezanin, del në falje".

Pas këtij parashtrimi, mund të themi se burri nuk mund të vejë dorë mbi lirinë fetare, pronësore e juridike si dhe mbi autoritetin e gruas. Atëherë, sovraniteti i burrit ku mbeti? Le të përpiqemi ta sqarojmë fushën e këtij sovraniteti.

Në ajet tregohen dy lloj shkaqesh të sovranitetit të burrit. 1. Për nga krijimi, burri është më i fuqishëm se gruaja, i duron më shumë vështirësitë. Eshtë më i matur, më i kujdesshëm e këmbëngulës. Për pasojë, ka fituar të drejta të veçanta si në profetësi, udhëheqje shteti, dëshmi, luftë dhe në marrjen e një trashëgimie më të madhe. 2. Burri, qoftë me dhënien e garancisë së kurorës, qoftë me sigurimin e jetesës në institucionin e familjes, është nën ngarkesë pronësore. Sipas kësaj, sovraniteti i burrit lind nga përgjegjësitë e tij. Kjo mbështetet në parimin e pranuar nga të gjithë: "Pozita është në raport me përgjegjësinë".

Burri është udhëheqësi dhe përgjegjësi i familjes. Fëmijët janë të lidhur pas tij. Gjetja e shtëpisë dhe mbrojtja e saj është borxh për burrin. Autoriteti i shtëpisë është i tij. Ai është zot shtëpie. Për pasojë, kur burri ndodhet në shtëpi, nuk mund t’i japë lejë një të huaji për të hyrë në shtëpi. Në kërkesat e saj të njohura, gruaja i bindet udhëheqësit të shtëpisë. Gruaja nuk mund t’i tregohet e pabindur burrit që mban një detyrë dhe përgjegjësi të rëndë, që i ve gjoksin luftës së jetës. E drejta e burrit është e madhe. Hz. Pejgamber urdhëron: "Po qe se një njeri do ta urdhëroja t’i binte në sexhde një tjetri, përveç Allahut, do t’i urdhëroja gratë t’u binin në sexhde burrave, për shkak se Allahu realizoi të drejta të burrave mbi gratë". Kuptimi i një hadithi tjetër është kështu: "Mua m’u tregua Xhehennemi. Kur pashë, shumica ishin gra. Ato bien në femohim". Kur Pasuesit e pyetën: "O i Dërguar i Allahut, mos vallë ato mohojnë Allahun?", ai urdhëroi e foli: "Tregohen mosmirënjohëse ndaj burrave, tregohen mosmirënjohëse ndaj të mirave. Sikur ndonjërës prej tyre t’i bësh të mira me shekuj, pastaj, po pa diçka tek ty që s’i pëlqen, do të thotë: Se mos pashë unë ndonjë të mirë prej teje!"

Vatra familjare është si një shtet i vogël. Sigurisht, ky do të ketë udhëheqësin e vet. Burri është udhëheqës i domosdoshëm nga krijimi, detyrat dhe përgjegjësitë. Ja, pra, epërsia që u njeh Islami burrave ndaj grave.

Edhe sipas koncepteve të sotme juridike, në institucionin e familjes burri zotëron të drejta prioritare në raport me gruan. Burri është udhëheqësi i familjes. Atij i përket zgjedhja e vendosjes së shtëpisë. Bashkëshortja bart mbiemrin e burrit. Ajo është këshilltarja dhe ndihmësja e tij. Burri përfaqëson bashkësinë e martesës. Pa lejen e burrit gruaja nuk mund të merret me ndonjë punë ose art. Në të drejtën Islame, bashkëshortja, që nga akti i lidhjes së kurorës gjer në mbarimin e afatit të pritjes (iddet) pas divorcit, është nën kujdesin e burrit. Qoftë çfarëdo shpenzimesh të gruas, qoftë të fëmijëve, burri i ndjek dhe i plotëson. Gruaja nuk përzihet këtu. Përkundër kësaj, në të drejtën moderne gruaja merr pjesë në shpenzimet e domosdoshme të rritjes dhe edukimit të fëmijëve.

II

TE DREJTAT DHE DETYRAT

E GRUAS DHE BURRIT NDAJ NJERI-TJETRIT

"Siç keni ju të drejta mbi gratë, edhe ato kanë të drejta mbi ju".

(Nga "Ligjërata e Lamtumirës")

Në Kuranin e Madhnueshëm bashkësia e martesës emërtohet "hududullah" - kufijtë e vënë nga Allahu. Martesa nuk është vetëm një ngjarje midis dy njerëzish. Në të njëjtën kohë, martesa hedh themelet e familjes. Kurse familja është shtylla kryesore e shoqërisë. Martesa, përveç këtij aspekti të rëndësishëm njerëzor dhe juridik, ka edhe aspektin hyjnor dhe fetar, Për vazhdimin e saj në kënaqësi dhe lumturi, përbëjnë kusht "kufijtë e vënë nga Allahu". Vazhdimi i martesës bëhet duke mbrojtur këto kufinj. Kapërcimi i tyre është shembja e martesës. "Shkelësit e kufinjve të Allahut janë vetë mizorët".

I Dërguari i Madh (a.s.) përgjegjësitë burrë-grua në bashkësinë e martesës i përcakton kështu: "Dijeni mirë këtë që secili prej jush është një çoban dhe çdokush është përgjegjës në atë çka pritet prej tij. Udhëheqësi i shtetit është një kujdestar dhe në drejtimin e tij mban përgjegjësi para popullit. Burri është mbrojtës i njerëzve të shtëpisë edhe ai mban përgjegjësi para tyre. Gruaja është kujdestare e shtëpisë së burrit dhe e fëmijëve dhe përgjigjet për ta. Shërbëtori është rojë e mallit të zotërisë së tij dhe është përgjegjës para tij. Shkurt, secili prej jush eshtë një çoban dhe çdokush është përgjegjës në atë çka pritet prej tij".

TE DREJTAT E GRUAS MBI BURRIN

Një parashtrim i domosdoshëm

"Mos e diagnostiko të drejtën me anë të njerëzve, por njerëzit me kriteret e së drejtës". Nga pikëpamja e temës së bisedës, kjo thënie ka një rëndësi të madhe. Bazat e besimit të fesë Islame së bashku me adhurimin, etikën dhe të drejtën, përbëjnë një të tërë të vetme Eshtë Muhammedi (a.s) ai që me anë të revelacionit të vazhdueshëm të Kuranit të Madhnueshëm nga Allahu, mori urdhërat dhe këshillat rreth Islamit dhe ua bëri të njohura ato njerëzve. Në të vërtetë, Pejgamberi "i paarsimuar" që ishte vazhdimisht në lartësinë e revelacionit, ishte bërë zotëruesi i çdo dijeje të domosdoshme. Për pasojë, edhe fjalët e tij janë një burim në fe. "Dhe ai nuk flet nga mendja e tij. Ai (Kurani) nuk është tjetër, pos shpallje që i shpallet".

Veprat e të Dërguarit të Madh, veprimet dhe sjelljet e tij janë vetë drejtësia. Të drejtën e pati bërë të njohur me fjalë, e pati zbatuar në praktikë. Në Kuran është urdhëruar: "Ju e kishit shembullin më të lartë në të Dërguarin e Allahut..." Për pasojë, Islamin e kuptojmë nga Kur’ani, komentin e tij dhe urdhërat e Islamit nga sunneti i të Dërguarit të Allahut, që është plotësuesi i tyre. Duke dhënë konkluzione për fenë Islame, në radhë të parë duhet të lexojmë burimet e tij. Edhe mënyrat e veprimit të muslimanëve duhet të vlerësohen sipas këtij kriteri.

Gjatë gjithë historisë së Islamit, gruaja muslimane, në vende të ndryshme është përballur me trajtime të ndryshme. Kjo gjë mund të thuhet për të gjitha gratë e botës. Jam i opinionit se të thuash që gjatë gjithë historisë gruaja muslimane në raport me gratë e tjera ka jetuar një jetë shumë të prapambetur, është diçka e papranueshme. Në periudhën e Osmanëve, gruaja, ashtu siç u përball me vlerësime kohësh të ndryshme, në fshatra e qytete, në popujt e ndryshëm të perandorisë së madhe, kishte përshkuar një jetesë të larmishme. Në të vërtetë, kjo s’është tema e bisedës sonë. Duke përsëritur, le të themi se në disa periudha dhe në disa popuj të botës Islame, duke parë kah trajtimet e bëra, në çështjen e vlerësimit të gruas Islame nuk duhet të bëjmë konkluzione.

Të drejtat e bashkëshortes

Pyetjes se cilat janë të drejtat e gruas mbi burrin, i Dërguari i Allahut i është përgjigjur kështu: "Kur të ushqehesh ti, ta ushqesh edhe atë, kur të vishesh, ta veshësh edhe atë. Kurrë të mos i biesh në sy. Të mos i thuash "e shëmtuar" asaj ose punëve të saj. Të mos e lesh vetëm pas zemërimit, vetëm brenda në shtëpi (mund të rrish përkohësisht i zemëruar)". Në hadithe të tjera urdhëron kështu: "Ushqejini ato me ç’ushqeheni vetë, vishini me ç’visheni vetë, mos i rrihni, mos u thoni "e shëmtuar", mos përdorni fjalë të këqia".

1. Nevojat materiale dhe mjetet e jetesës së gruas i përkasin burrit. Kjo ndryshon sipas gjendjes ekonomike të tij. E rëndësishme është të jetë në nivelin e tij vetiak. Siç thamë edhe më lart, gruaja, nga pikëpamja ligjore, nuk është e detyruar të punojë në shtëpi. Sipas disa Pasuesve, tabiinëve (bashkëkohësve të Pasuesve) dhe Imami Malikut, po qe se burri është i varfër, gruaja duhet të punojë. Po qe se burri tregohet dorështrënguar dhe nuk bën shpenzimet e lejueshme e të zakonshme, gruaja, pa dijeninë e tij, mund të shpenzojë për vete dhe për fëmijët. Hz. Pejgamber e ka lejuar këtë gjë.

2. Gruas s’duhet t’i thuhet "e shëmtuar" qoftë për të, qoftë për punët e saj. Për sa mund ta pranojë ajo, e keqja më e madhe që mund t’i bëhet gruas, është t’i thuhet "e shëmtuar". Gruaja përpiqet që t’ia bëjë të pranueshme burrit bukurinë shpirtërore dhe qënien e vet. T’i thuhet asaj "e bukur", është mirësi e madhe dhe delikatesë.

3. Në hadith, pranë kësaj porosie, zë vend edhe ajo që gruas s’duhet t’i zëmërohesh dhe s’duhet ta lësh vetëm. Të shkuarit mirë me gruan është urdhëruar edhe në Kur’an: "...Çoni jetë të mirë me to. Në se i urreni ato, bëni durim, pse ndodh që Allahu të japë shumë të mira në një send që ju e urreni".

Në lidhje me këtë çështje, ka shumë porosi të Hz. Pejgamberit: "Këshilloni për mirë midis njeri-tjetrit" "Besimtari të mos i nervozohet e zemërohet besimtares. Në se një sjellje e saj s’i vjen për mbarë, nga tjetra mund të mbetet i kënaqur". Ç’është e vërteta, edhe mund të mos na pëlqejë çdo sjellje e një njeriu. Por njeriu i shkuar e me prirje të mira, tek tjetri, veçanërisht tek gruaja e tij, do të gjejë shumë sjellje të mira që do t’i vijnë për shtat. Duhet të jeni të kënaqur e të lumtur me to. Një tjetër porosi e të Dërguarit të Madh është kështu: "Në aspektin e besimit, më i përsosuri ndër besimtarët është ai më i miri moralisht. Më i dobishmi ndër ju është ai më i sjellshmi dhe delikati ndaj grave".

Të përsërisim se është e ndaluar të zemërohesh e të mos flasësh me gratë, t’i bojkotosh ato. Sepse gruaja kërkon që burri të merret vazhdimisht me të, sepse ndien nevojë shpirtërore që ai vazhdimisht të pranojë qënien dhe vlerat e saj vetiake. Duke mos e parë këtë interesim, ajo hidhërohet pa masë. Madje, nga anketat është kuptuar se ky është shkaku kryesor që i çon gratë në lidhje të palejueshme.

Në vendin tonë, në çdo dhjetë hapa, na vret syrin "e keqja e kokës së vet" e Lindjes, pamja e kafeneve, ku qindra e mijra vetë me orë të tëra përpiqen që, në indiferentizmin më të madh, të kalojnë kohën mirë me njëri-tjetrin. Dhe shumica e këtyre të martuar e të moshuar. A s’është më mirë që, në vend që të rrinë në ato vende të zhurmshme e të thithin atë atmosferë të helmuar, të jenë pranë fëmijëve e familjes? Edhe bashkëshortet i bëjnë të kënaqura, edhe merren vetë me edukimin e fëmijëve. I Dërguari i Madh urdhëron e thotë se, "edhe sikur të mos gjeni asnjë mundësi për të bërë diçka të mirë në shtëpi, mjafton që të flini me bashkëshortet tuaja, do të ishte një gjë e mirë për ju".

4. Një ndër të drejtat e gruas mbi burrin është që ai të argëtohet në shtëpi me të, ose të shkojnë bashkë për të ndjekur një dëfrim të lejueshëm. Nëna jonë, Aishe, bënte gara vrapimi në rrugë me të Dërguarin e Allahut, disa herë ajo ia kalonte, disa herë fitues dilte ai. Në xhaminë e Medines, ndërsa djelmoshat Habeshë bënin lojra luftarake me shigjeta, Hz. Pejgamber me Hz. Aishenë i ndiqnin nga dera. E mbulonte Aishenë me hirkën e vet e kështu ajo mund të shihte gjersa të mërzitej. Përcillet një thënie e tillë e Ibni Abbasit: "Ashtu siç dëshiroj që ime shoqe të zbukurohet për mua, më pëlqen që edhe unë të zbukurohem për të. Sepse Providenca Hyjnore urdhëron: "Ashtu siç kanë të drejta burrat mbi gratë, ashtu edhe gratë kanë të drejta mbi burrat". I Dërguari i Allahut në një hadith urdhëron kështu: "Të gjitha lojrat janë bosh, pa vend. Mbi çdo gjë është të gjuash me shigjetë, të stërvitësh kuaj dhe të luash me bashkëshorten. Këto janë të drejta e me vend".

5. Gratë nuk duhet të rrihen. Duke iu drejtuar grave, Hz. Pejgamber urdhëroi: "Mos i rrihni robëreshat e Allahut". Njëfarë kohe më vonë vjen Hz. Omeri dhe ankohet duke thënë: "Të gjitha gratë filluan t’i kundërshtojnë burrat". Mbi këtë ankesë, i Dërguari i Allahut dha lejë për t’i rrahur ato. Këtë radhë u shtua numri i grave që vinin për t’u ankuar ndaj burrave të tyre. Si përfundim, Pejgamberi ynë urdhëroi: "Shumë gra po parashtrojnë ankesat e tyre te familja e Muhammedit. Dijeni se ata që rrahin gratë, kurrë nuk janë të bekuarit ndër ju".

Në Islam burri është udhëheqësi i familjes. Udhëheqësi i familjes, për të vendosur disiplinën në shtëpi, a mund ta rrahë gruan pa i shkaktuar shumë dhimbje e pa plagë? Po qe se gruaja është "e fryrë", si të thuash, ka ngritur krye ndaj të shoqit dhe i është vënë shembjes së bashkësisë së martesës, burri mund ta rrahë atë. Te kjo rrahje ka edhe urtësi të tjera. Kjo temë do të diskutohet më tej më vete. Jashtë kësaj, burri nuk ka të drejtë ta rrahë gruan. Hz. Pejgamber urdhëron e thotë: "Askush të mos rrahë bashkëshorten sikur të rrihte shërbëtoren. Ndoshta edhe kthen e në fund të ditës mund të bjerë në marrëdhënie me të".

Burri dënohet po ta rrahë të shoqen me dhimbje, plagë dhe dëmtime të tjera. Zakonisht burri e rreh lehtë në formë të paralajmërimit dhe këshillës kur ajo i shmanget detyrës së bashkëshortes kur bie e ngrihet me njerëz të huaj, jo të gjakut, kur shëtit jo si zakonisht dhe pa lejen e të shoqit, kur pasurinë e tij e shpenzon me të tepërt dhe e shpërndan. Por, edhe në këto raste, qoftë edhe lehtë, nuk mund ta rrahë menjëherë. Në fillim do ta këshillojë, do t’i flasë ëmbël, pastaj do t’i drejtohet ashpër, do t’ia bëjë të qartë pakënaqësinë dhe zemërimin e tij. Po s’bënë efekt edhe këto, mund ta rrahë lehtë. Porse, po e parashikoi se edhe kështu nuk do të japë rezultat, përsëri nuk e rreh dot. Sepse qëllimi nuk është që të rrihet gruaja, por të paralajmërohet dhe bindet ajo. Po s’u arrit ky qëllim, rrahja konsiderohet goditje ndaj të drejtave të saj. Po qe se gabimi ose faji i gruas i ka kaluar një institucioni zyrtar përkatës, nuk bëhet fjalë më për ndonjë paralajmërim tjetër.

6. Burri, duke e trajtuar gruan nën dyshim, nuk mund t’i ushtrojë asaj presion, nuk mund ta mbajë fshehtas nën mbikqyrje. Vetëm po u gjetën fakte të forta dyshuese. Në hadith urdhërohet: "Po qe se dikush nga ju është larguar nga familja për një kohë të gjatë, në kthim të mos hyjë në shtëpi fshehtas".

Burri nuk mund të marrë vendim duke u bindur menjëherë tek thëniet e të tjerëve për gruan e tij. Në fakt, prishja e marrëdhënieve midis bashkëshortëve është një ndër mëkatet e rënda. Hz. Pejgamberi urdhëron e thotë: "Ai që i bën të njohur informacion të keq të shoqit për gruan, nuk është prej radhëve tona". Nuk duhet që burri t’i shkojë pranë befasisht gruas dhe gruaja nuk duhet të jetë aq e gatshme dhe e përgatitur sikur do t’i dilte ballëpërballë burrit. Disa rastësi të këqia mund të bëhen shkak për lindjen e pashkuarjes midis bashkëshortëve.

7. Përhapja e të fshehtave të jetës private midis bashkëshortëve, sipas pikëpamjes morale e etikës fetare, është parë plotësisht e palejueshme. I Dërguari i Madh e vlerëson kështu këtë veprim që thyen (prish) ndjenjat e turpit te gruaja, ndiestë e holla dhe të pastra të saj: "Në ditën e Kiametit, në Lartësinë e Allahut, në gjendjen më të keqe do të jetë ai që, ndërsa bën marrëdhënie me të shoqen, e përhap të fshehtën e saj". Sigurisht në këtë specifikë delikate edhe gruaja është para të njëjtit detyrim.

TE DREJTAT E BURRIT MBI GRUAN

1. Ashtu siç u tregua në diskutimet e kaluara, burri është i ngarkuar me sigurimin e ushqimit, banesës dhe nevojave të tjera të gruas dhe fëmijëve, mban mbi vete përgjegjësinë e familjes. Si reflektim i kësaj përgjegjësie, burri është udhëhëqësi i familjes. Ai është i zoti i shtëpisë. Në punët e zakonshme gruaja i bindet atij. Në veçoritë përkatëse të bashkësisë së familjes, përveç rolit udhëzues, pikëpamja e burrit fiton përparësi në kushtet kur nuk arrihet një pikëpamje e përbashkët. Të rikujtojmë domethënien e ajetit "Burrat janë drejtuesit e grave..."

Gruaja është shok jete i burrit, shkak prehjeje e qetësie, burim dashurie dhe dhimbshurie dhe, në të njëjtën kohë, burri është udhëzuesi i saj. Bashkëshortët plotësojnë njëri-tjetrin. Por kjo nuk do të thotë se burri bën çdo gjë që dëshiron gruaja ose ve në vend çdo gjë që t’i vijë ndër mend asaj. Bashkësia Islame mbështetet në përgjegjësinë e burrit. Sipas këtij elementi bazë, gruaja bindet, burri është ai të cilit i binden.

Tipi i familjes "moderne" europiane po përhapet që nga qytetet e mëdha gjer në qytetet e vogla, madje, gjer në fshatrat tona. Në këtë tip familjeje, në vend të nënës që e lindi djalin me një mijë e një kërkesa, përpjekje e vështirësi, që e zhvilloi dhe e rriti, për të cilën Pejgamberi i Lartë lajmëroi se "Xhenneti ndodhet nën këmbët e nënave", në vend të kësaj nëne të vyer, preferohet bashkëshortja. Nga froni i këndit më të zgjedhur të zemrës njerëzore zbritet nëna dhe ulet gruaja apo vjehrra. Këtu, ndërsa nuk u jepet vlerë gjërave të vyera e të shtrenjta, njeriu është i dënuari i ndjenjave vulgare dhe i dëfrimeve të ulta. Hz, Pejgamberi, pasi ka urdhëruar: "Pasi ka punuar pesëmbëdhjetë të këqia, bashkësisë sime mbi kokë i zbret belaja", shton edhe këto të këqia brenda tyre: "kur personi i bindet gruas dhe i kundërshton nënës, kur sheh në sy shokun e të atin nuk e dëgjon..." Në një tjetër hadith urdhëron kështu: "Kur drejtuesit t’u bëhen juve më të dobishmit dhe të pasurit-më bujarët, kur në punët tuaja të shkohet para vazhdimisht me drejtim, mbitoka është më dobiprurëse se nëntoka. Por, drejtuesit t’u bëhen më të këqinjtë dhe të pasurit më dorështrënguarit, kur punët t’ua lini urdhërit dhe mbikqyrjes së grave, atëherë nëntoka për ju do të jetë më e dobishme se mbitoka".

2. Gruaja është kujdestare dhe mbrojtëse e shtëpisë së burrit. Ashtu siç është e ngarkuar të mbrojë pasurinë e familjes dhe fëmijët, edhe nderin do ta mbrojë nga ndalimet. Hz. Pejgamber, në njërin nga hadithet, tërheq vëmendjen: "Shtratin tuaj nuk duhet ta marrin nëpër këmbë të huajt, nuk duhet të lejoni që në shtëpitë tuaja të hyjnë njerëz që s’ju pëlqejnë". Edhe në Kuranin e Madhnueshëm urdhërohet: "Prandaj, me atë që Allahu i bëri të mbrojtura, gratë e mira janë respektuese, janë besnike ndaj të fshehtës". Në termin "e fshehtë - gajb" përfshihen pasuria e familjes, sekretet e familjes, nderi, madje, edhe fëmija në barkun e gruas. Gruaja duhet t’i mbrojë këto dhe të mos e dështojë fëmijën. Me këto gruaja realizon një pjesë të detyrave fetare më të mëdha. Në hadith urdhërohet kështu: "Po qe se gruaja fal pesë kohë namaz, agjëron një muaj në vit, ruan virtytin e saj dhe tregon bindje ndaj burrit, le të hyjë nga cilado portë e Xhennetit që dëshiron".

3. Gruaja s’duhet të përpiqet të prishë harmoninë e familjes. Kur, nga njera anë, situatat të jenë të tilla që të mos favorizojnë vazhdimin e martesës, gruaja, nga ana tjetër, nuk duhet të bëjë kërkesë për ndarje nga i shoqi. Radha e ndarjes vjen ose për shkak të lidhjeve me ndonjë burrë tjetër, ose për shkak të një konkluzioni për parashikimin e një fundi jo të mirë. E para është imoraliteti, mashtrimi, kurse e dyta lind pendimin. I Dërguari i Madh urdhëron kështu: "Gruas që kërkon ndarje nga burri pa qënë e domosdoshme, i është ndaluar aroma e Xhennetit".

4. Në martesë, për vazhdimin e dashurisë dhe tërheqjes ndaj njëri-tjetrit, duhet t’u jepet rëndësi disa gjërave. Mbi gjithçka, martesa mbështetet në shijimin e kënaqësisë reciproke. Bashkëshortët bëjnë secili detyrën e tij për realizimin e kësaj. Në specifikën e potencës seksuale, kalimi mbi normalen ose rënia nën normalen, si gjendje të sëmura, pranohen si tek meshkujt, ashtu edhe tek shumë gra. Bota ndiesore e njeriut në dëshirën seksuale ndikohet nga përfytyrimet dhe iluzionet, kështu jeta seksuale e një çifti ndikon edhe tek çifti tjetër. Për këtë arsye, është e ndaluar përcjellja tek të tjerët e veprimeve seksuale që janë një fshehtësi e posaçme e martesës.

Bashkëshortët duhet ta njohin potencën seksuale të njëri-tjetrit dhe duhet të veprojnë sipas saj. Në një hadith urdhërohet kështu: "Burri e thërret gruan në shtrat dhe, në se ajo, pa ndonjë pretekst të dukshëm, nuk i përgjigjet pozitivisht, engjëjt atë e mallkojnë gjersa të vijë mëngjesi ose gjersa të kthehet sërish në shtrat". Një ditë pranë Pejgamberit vjen një grua dhe ankohet për të shoqin Safvani: "Kur fal namaz, më rreh, kur agjëroj, ma prish agjërimin". Atë kohë aty ndodhet edhe Safvani i cili, pyetjes së Profetit i përgjigjet: E vërteta është kështu: në namaz këndon dy sure, kurse unë ia ndalova këtë". Mbi këtë,i Dërguari i Allahut urdhëroi: "Për njerëzit do të ishte e mjaftueshme një sure". Pastaj Safvani i tha se ajo kërkon të agjërojë vazhdimisht. "Kurse unë jam i ri, nuk mund të duroj". Edhe për këtë, i Dërguari i Allahut urdhëroi kështu: "Pa lejen e të shoqit gruaja s’duhet të agjërojë nafile (agjërim që nuk është i detyruar)". Atëherë, pas plotësimit të farzeve (veprimeve të detyrueshme), adhurimet për përsosmëri fetare tek gruaja nuk duhet të bëhen pengesë për detyrën si bashkëshorte.

Kjo situatë diskutohet edhe për burrin. Edhe ai kryen detyrën e tij. Ibni Hazmi thotë se këto detyra reciproke të bashkëshortëve ndaj njëri-tjetrit përbëjnë për secilin farz (detyrim). Të rrish asnjanës në këtë çështje, nuk përbën një qëndrim fetar. Kundërshtimi i nefsit, si një nga mundësitë e bashkëlindura të njeriut, posaçërisht ndaj bashkëshortes, është padrejtësi dhe dhunë, është shkak që çon në marrëdhënie seksuale jashtëkurore dhe në marrëdhënie të palejueshme. Një ditë, tre nga Pasuesit ishin bërë bashkë dhe ishin marrë vesh kështu: I pari: "Unë, sa të jetoj, gjithë netët do t’i kaloj me namaz". I dyti: "Edhe unë, një jetë të tërë do të agjëroj, hiç nuk do ta ndërpres". I treti: "Do të rri larg nga gratë, asnjëherë nuk do të martohem". Kur e merr vesh Pejgamberi (a.s.) i takon ata dhe urdhëron kështu: "Ju jeni që keni thënë kështu e kështu? Betohem në Allahun se ndër ju, ai që e ka më shumë frikë Allahun dhe ai që druhet më shumë t’i dalë Atij përpara, jam unë. Duke qënë kështu, unë nganjëherë agjëroj, nganjëherë s’agjëroj, edhe falem, edhe fle. Dhe me gra martohem. Kush kthen kokën mënjanë nga tradita ime (sunnet), nuk është prej radhëve të mia".

Abdullah Ibni Amr Ibni'l-As ishte i njohur për asketizmin e tij dhe për respektimin gjer në fund të gjërave të ndaluara. I Dërguari i Allahut e pyeti atë: "A është e vërtetë se ti ditën agjëron dhe natën fal namaz?" Ai u përgjegj: "Po, o i Dërguari i Allahut". Atëherë Hz. Pejgamber urdhëroi kështu: "Mos vepro ashtu. Disa herë agjëro, disa herë, jo. Natën edhe fal namaz, edhe fli. Duhet të dish se trupi yt ka të drejtat e veta, edhe bashkëshortja jote ka të drejtat e veta". Pa dyshim, diskutimi i namazit dhe agjërimit këtu bëhet për pjesën jashtë farzeve (detyrimeve). Sigurisht, farzet do të kryhen.

DISA ÇESHTJE RRETH JETES SEKSUALE

Situatat e posaçme të gruas

Ka disa urdhëra të posaçme kushtuar të përmuajshmeve (hajz) dhe lehonisë (nifas) tek gratë. Një herë në kryemuaji, te gruaja që s’është shtatzënë, ndodh një gjakrjedhje me zgjatje 3-10 ditë. Lehoni quhet periudha pas lindjes gjer më 40 ditë, gjatë së cilës ndodh gjakrjedhje.

Gruaja me të përmuajshme ose lehonë, gjatë gjithë periudhës përkatëse, nuk mund të falë namaz, nuk mund të agjërojë, nuk mund të hyjë në xhami, nuk mund të kryejë adhurimin rreth Qabes, nuk mund të këndojë Kuran ose ta prekë atë. Posaçërisht në ato gjendje nuk mund të kryejë marrëdhënie seksuale.

Në kohën e Hz. Pejgamberit, çifutët që jetonin përreth Medines, nuk rrinin bashkë me gratë me të përmuajshme, nuk hanin bashkë, nuk flinin bashkë. Kurse Profeti Islam kishte pohuar çdo formë të bashkëjetesës me to përveç marrëdhënieve seksuale. Në këto kushte, ushqimi i gatuar nga gratë me të përmuajshme ose lehonë, hahet, me to rrihet, flihet. Vetëm se është i ndaluar afrimi seksual. Në Kuranin e Madhnueshëm urdhërohet kështu: "Të pyesin ty për menstruacionin. Thuaj: Ajo është një gjendje e neveritur, andaj largohuni prej grave gjatë menstruacionit dhe mos iu afroni atyre derisa të pastrohen. E, kur të pastrohen, afrohuniu atyre ashtu siç ka le juar Allahu". Në këtë çështje le të dëgjojmë shpjegimin e specialistit: "Në të përmuajshmet gruaja nuk duhet të afrohet me burrin. Gruaja që humb gjak, që kalon një shqetësim të madh, në këtë periudhë duhet pranuar si mjaft e paqetë dhe i duhet ndejtur larg çfarëdo afrie seksuale. Në të përmuajshmet, rrugët e organeve gjinore të riprodhimit janë plot gjak, vazat e mitrës të fryra dhe të acaruara. Madje edhe te gratë më të kujdesshme e të pastra ka miliona mikrobe që presin në fshehtësi gati për t’u zhvilluar. Në të përmuajshmet këto menjëherë prodhohen me shpejtësi, shumëzohen, fuqizohen kapen pas rastit dhe, me një shkak të vogël, menjëherë përhapen në organet e riprodhimit të acaruara, në mitër, në vezoret dhe, afrimi seksual eventual, në këtë rast, bëhet shkak për përhapjen e tyre në çdo anë. Kjo gjendje e godet gruan, e sëmur. Po ndodhi vazhdimisht, bëhet shkak për lindjen e shumë shqetësimeve serioze tipike të gruas si gjakrjedhjeve me sasi, dhimbjeve të belit dhe vitheve. Nga ana tjetër, gruaja me të përmuajshme ka një kundërmim të rëndë të posaçëm. Ky kundërmim pushton trupin dhe djersën e grave edhe më të pastra. Nga kjo edhe vetë gruaja neveritet. Ne rast të një afrimi seksual, ky kundërmim e neverit edhe burrin. Duke i ditur këto, në këtë periudhë gruaja duhet të tregojë më shumë kujdes dhe t’i rrijë larg të shoqit, të mos kryejë afërsi me të.

Edhe në lehoni është i ndaluar afrimi me burrin pa kaluar të dyzetat. Sepse në situatën e lindjes mitra fryhet e acarohet, shumë herë shfaqen çarje. Afria me gruan në këto kushte e dëmton mjaft keq atë, fillimi i menjëhershëm i veprimtarisë mikrobike bëhet shkak për shfaqjen e shqetësimeve të rëndësishme posaçërisht femërore. Prandaj në asnjë mënyrë nuk i duhet afruar gruas pa u zvogëluar mitra dhe organet e riprodhimit pa marrë formën e tyre normale. Tolstoi e bën për turp atë burrë që e shqetëson gruan në këto situata: "Kur një burrë përkëdhel gruan "e dashur" lehonë, në të njëjtën kohë s’duhet të harrojë se ajo është një nënë. Një grua nuk mund të përballojë në të njëjtën kohë të jetë edhe një e dashur, edhe një nënë e lodhur, edhe një njeri i sëmurë.

Po qe se burri nuk është shumë i zjarrtë e i padurueshëm, pa iu afruar plotësisht gruas, mund t’i plotësojë dëshirat e tij edhe duke e përkëdhelur atë. Për një burrë të respektueshëm, kjo kënaqësi është e mjaftueshme".

Duhet vepruar drejt në marrëdhëniet seksuale sipas ndalesave fetare në periudhën e të përmuajshmeve e të lehonisë. Veprimet e tjera jashtë këtyre (përkëdheljet, etj.), nuk janë të ndaluara. Vetëm me kusht që të jesh i sigurtë në vetvete dhe veprimin të mos e shmangësh drejt ndalimit.

Nga pikëpamja fetare, nuk ka ndonjë pengesë a shmangie për marrëdhëniet seksuale me gruan shtatzënë. Vetëm se mjekët flasin për shmangien e këtyre marrëdhënieve midis tre muajve të parë e të fundit të shtatzanisë. Në këto periudha ekziston mundësia e abortit (dështimit), e lindjes së parakohshme dhe e gjakrjedhjes. Në këtë çështje duhet vepruar me shumë kujdes, në përputhje me gjendjen shëndetësore të gruas.

Afrimi seksual

Në Kuranin e Madhnueshëm urdhërohet: "Gratë tuaja janë vendmbjellja juaj". Një nga synimet e martesës është edhe vazhdimi i brezit. Dhe kjo është e mundur me marrëdhënie në rrugën e caktuar. Në ajetin e cituar më lart, urdhërohet marrëdhënia me gratë e pastruara vetëm "në vendin e urdhëruar nga Allahu". Për pasojë, burri, përveç rrugës natyrore të riprodhimit, nuk mund t’i afrohet gruas nga pas. Kjo është një kënaqësi jonormale. Nuk është as morale dhe etike. Në hadith urdhërohet: "Eshtë i mallkuar ai që i afrohet gruas nga ana e pasme". Në një hadith tjetër thuhet kështu: "Allahu nuk e sheh me mëshirë atë që i afrohet një mashkulli ose nga pas një gruaje".

Pengimi i fekondimit

Në afrimin seksual, derdhjen e spermës jashtë me qëllim që të mos hyjë në mitër e të mos kryhet fekondimi, e quajmë "zhvendosje - azil". Në lidhje me çështjen në se kjo "zhvendosje" është apo jo e lejueshme, janë zhvilluar pikëpamje të ndryshme. Kur është pyetur për këtë çështje Hz. Pejgamberi, ka përdorur, në përgjithësi, pohime të buta. Në një hadith ai urdhëron kështu: "Nuk keni dëm po të mos e zbatoni zhvendosjen. Sepse, gjer në, ditën e Kiametit, sigurisht që do të krijohet një qënie që do të prezantojë ekzistencën e Allahut". Xhabir b. Abdullah thotë: Erdhi një person dhe e pyeti të Dërguarin e Allahut: "Unë kam një mantenutë, në marrëdhëniet me të cilën përdor zhvendosjen, ç’thoni për këtë?" Hz. Pejgamber u përgjegj: "Kjo nuk mund t’i bëhet pengesë një qëllimi të caktuar të Allahut". Dikur, më vonë, po ky person vjen e thotë: "O Përfaqësues i Allahut, gruaja për të cilën të fola, ka mbetur shtatzënë". Hz. Peygamberi urdhëroi e foli: "Unë jam robi dhe i Dërguari i Allahut!" (Për pasojë, çka them, është e vërtetë". Në të vërtetë, hyrja e spermës në mitër dhe fekondimi mund të bëhen edhe në forma të paparashikuara. Nga spermatozoidet e panumërt që ndodhen në spermën e mashkullit, ka të tillë që i afrohen shumë lehtë mitrës. Në fund të fundit, në afrinë seksuale, që është çast i një ndjeshmërie të lartë, kontrolli i spermës nuk është i lehtë.

Disa nga juristët Islamë, njëkohësisht, duke shfaqur mospëlqimin për zhvendosjen, kanë pohuar se ajo është e lejueshme. Eshtë i vërtetë tregimi i përcjellur se një nga Pasuesit ka thënë: "Në kohën e të Dërguarit të Allahut ne përdornim zhvendosjen, nuk na nxirrej pengesë për këtë. Disa janë të opinionit se lejohet vetëm në se gruaja e lejon këtë gjë. Sepse në marrëdhënien seksuale kënaqësia seksuale e gruas mundësohet me hedhjen e spermës drejt mitrës. Duke mos u realizuar kënaqësia seksuale, tek gruaja diskutohen disa pasoja negative shpirtërore e trupore.

Në të njëjtën kohë, zhvendosja është një mënyrë për të penguar shtimin e brezit. Dhe kjo është në kundërshtim me politikën e përhapjes së Islamit.

Si përfundim, "zhvendosja", apo "derdhja jashtë" domethënë derdhja e spermës jashtë kanalit përkatës në marrëdhënien seksuale, më qëllim që të pengohet shtatzania, nuk përbën një ndalim fetar. Por me që nuk bazohet në ndonjë objeksion, nuk është as e miratuar. Kushti për të marrë lejen e gruas mund të konsiderohet një mospëlqim pranë miratimit. Institucioni Vendimor (makamu'l-fetva) Egjiptian ka dhënë vendim miratimi për mbrojtjen nga shtatzania bazuar në kushtet e detyruara nga pasoja e lindjes së grindjeve në jetën e përditshme ose të dëmeve të shtatzanisë.

Aborti

Në Kuranin e Madhnueshëm dhe në disa hadithe, për fazat që kalon fekondimi i kryer nga sperma e mashkullit në mitër, shprehet kështu: "Dyzet ditët e para, 'një pikë e kthjellët uji njerëzor - nutfe', dyzet ditët e dyta, një copë gjaku e mpiksur dhe dyzet ditët e treta, një mish i grirë. Pas kësaj, domethënë pas katër muajsh, formohen organet e fëmijës dhe atij i fryhet jetë". Dijetarët e vjetër kishin mbrojtur pikëpamjen se është i lejuar aborti në këtë periudhë, por ende pa i ardhur shpirti. Porse, edhe para kësaj fëmija është i gjallë zotëron cilësitë e të gjallës. Spermatozoidet janë qënie të gjalla. Përveç kësaj, këtu ka edhe një gjë të rëndësishme: shëndeti i nënës. Aborti është mjaft i dëmshëm dhe i rrezikshëm nga aspekti i shëndetit të nënës. Për këtë çësht je lë të dëgjojmë shpjegimet e një mjeku:

"Eshtë veçanërisht i rrezikshëm ngacmimi i mitrës gjatë barrës. Ky veprim disa herë e trondit fëmijën, e vdes ose e aborton dhe, në shumë raste, para fëmijës, e çon nënën në varr. Në shtatzani mitra hollohet, për pasojë, ndërhyrja në të për abort ose për qëllime të tjera, është shumë e rrezikshme. Nga prania e vazave të mëdha të gjakut pranë hyrjes së mitrës dhe acarimit të tyre, mund të shkaktohet gjakrjedhje vdekjeprurëse për gruan ose, me acarimin e mitrës, acarohet edhe cipa e quajtur "periton", barku mbushet me mikrobe dhe papastërti. Sëmundja e quajtur Peritonit, e çon gruan drejt vdekjes. Gruaja mund të vdesë, në këto kushte, edhe nga helmimi i gjakut (septicemi, piemi).

Për këto shkaqe, ndalohet me forcë ndërhyrja në mitër me qëllim aborti, në çfarëdo formash qoftë. Kjo situatë përvijon një kuadër shumë të hidhur. Këto rreziqe nuk ndodhin vetëm në duart e njerëzve të paditur, por edhe në duart e obstretërve, madje edhe në duart e specialistëve përkatës duke bërë kyretazh (në rastet e abortit të detyruar).

Ashtu siç mund të vdesë gjatë abortit, gruaja mund të vuajë shumë edhe pak kohë pas tij.

Hz. Pejgamber i takonte dhe u merrte fjalën grave të kthyer rishmë si muslimane. Një nga çështjet për të cilën jepej fjala për t’i mbrojtur vetë ato, ishte "të mos vriten fëmijët". Në komentin e ajetit të Kuranit të Madhnueshëm ku flitet për një nga pikat e marrëveshjes së të Dërguarit të Allahut me gratë që hynin në Islam, të formuluar "mosvrasja e fëmijëve", Ibn Kethiri nënvizon se aborti përfshihet në vrasjen e fëmijëve. Gruaja muslimane Azza, vajza e Habilit, thotë: "Në marrëveshjen që bëra me të Dërguarin e Allahut, më vuri këtë kusht: "Nuk do të vrasësh fëmijën tënde hapur ose fshehur". Se ç’kuptim kishte fjala "hapur", këtë e dija (gjendja para Islamit). Për kuptimin e fjalës "fshehur", nuk e pyeta, as ai vetë nuk ma tha. Krijova mendimin se "fshehur" do të thoshte "abort". "Betohem në Allahun se sa të jem gjallë, kurrë nuk do të bëj abort". Në Kuranin e Madhnueshëm urdhërohet: "Gratë e mira janë respektuese, janë besnike ndaj të fshehtës". Këtu nënkuptohet besnikëria, mbrojtja e fëmijës në bark përkundër abortit.

Pa e përfunduar diskutimin "gruaja në familje", të përcjellim një fjalë që, nga pikëpamja e rëndësisë që i dha Islami gruas, e kuptimit të revolucionit të madh që realizoi të drejtat e gruas, mbart vlera. Abdullah b. Omer thotë kështu: "Në të gjallë të Hz. Pejgamberit, me drojtjen se mos zbret ajet për ne, kishim frikë t’u flisnim ashpër grave tona, t’u silleshim rreptë. Por, pas vdekjes së tij, më në fund, filluam t’u flisnim ashpër e t’u silleshim rreptë".

III

POLIGAMIA

"Kush ka dy gra me kurorë dhe ndaj njerës tregon më shumë interesim, në Kiamet do të vijë me njërën anë të trupit të paralizuar".

(Hadithi sherif)

POLIGAMIA NE SISTEMET FETARE

DHE JURIDIKE TE VJETRA

Në të drejtën e Egjiptit të Vjetër që në raport me të drejtën greke dhe romake, i njihte gruas të drejta prioritare, përjashtuar priftëreshat, burri mund të merrte më shumë se një grua nën disa kushte të caktuara.

Në të drejtën e Babilonisë, sipas ligjeve të Hamurabit, po qe se gruaja nuk lindte fëmijë ose e mbërthente ndonjë sëmundje e rëndë, burri mund të mbante mantenuta.

Kurse në të drejtën kineze, po qe se e lejonte pasuria, burri mund të merrte gra të rangut të dytë, të tilla që fëmijët e lindur prej tyre, konsideroheshin si fëmijë të gruas së parë të vërtetë.

Në brehmenasit e vjetër, sipas librit të Vichnout, burrat, sipas klasës shoqërore ku bënin pjesë, mund të martoheshin me një gjer më katër gra. Kurse në librin Apastamba vihen kufizime për këtë çështje: po qe se gruaja i kryente detyrat e saj dhe lindte një fëmijë mashkull, burri nuk mund të martohej me një grua të dytë. Në të kundërt, po. Në kodin Manu, burri ishte i detyruar ta zgjidhte gruan nga kasta e vet. Mund të merrte një grua të dytë nga një kastë më e ulët. Dhe, në përfundim, sipas instituteve Narada, përsëri, në vartësi të gjendjes klasore, një burrë mund të martohej me një, dy ose tre gra. Sipas disa prej këtyre instituteve, edhe gruaja mund të martohej me më shumë se një burrë.

Edhe në Iranin e Vjetër ishte e pranuar poligamia.

Në të drejtën romake përfshihej edhe bashkëjetesa me grua pa kurorë.

Në Dhjatën e Vjetër përmendet se Davudi (a.s.) ishte martuar me shumë gra. Gjithashtu, duke folur për bazat e rregullimit të ndarjes së pasurisë së babait midis djemve, flitet për dy gra si diçka normale, pa u quajtur turp. Për pasojë, tek feja e çifutve përfshihet martesa me shumë gra.

Në Dhjatën e Re nuk kishte ndonjë nen që të ndalonte martesën me më shumë se një grua. Vetëm se, në thëniet e profetit Polis, për një njeri që kishte hequr dorë nga bota, do të ishte e mirë të kënaqurit me një grua. Në botën kristiane, gjer në shek. XVI, ishte mormale martesa me më shumë se një grua. Westermarck flet për këtë gjë duke dhënë modele në historinë e tij. Dimë edhe se në botën kristiane praktikohej trajtimi i shërbëtoreve si mantenuta.

Në Gadishullin Arabik, që u bë arena e lindjes dhe e përhapjes së Islamit, për këtë çështje nuk kishte asnjë kodifikim. Ashtu siç një burrë mund të martohej me shumë gra, mund të bëhej edhe këmbimi i grave midis burrave. Përveç këtyre, kishte edhe prostituta që trajtoheshin si pronë e përbashkët.

POLIGAMIA NE ISLAM

Me anë të ajetit të shenjtë të kaptinës Nisa, feja Islame kishte lejuar martesën me më shumë se një grua. Kuptimi i këtij ajeti është kështu: "Në qoftë se frikoheni se nuk do të jeni të drejtë ndaj bonjakeve, atëherë martohuni me ato gra që ju pëlqejnë; me dy, tri e me katra. E nëse i frikoheni padrejtësisë (ndaj tyre), atëherë vetëm me një, ose (martohuni) me ato që i keni nën pushtetin tuaj (robëreshat). Ky (përkufizim) është më afër që të mos gaboni". Në këtë ajet flitet për "padrejtësi ndaj vajzave jetime". Në lidhje me këtë, Hz. Aishe bën këtë sqarim: Vajza jetime ndodhet nën mbrojtjen e kujdestarit të saj dhe kujdestari, duke dëshiruar mallin dhe bukurinë e saj, kërkon të martohet me të në këmbim të një garancie kurore mjaft të thjeshtë (të pavlerë). Ja, pra, të tillët u ndaluan që të martoheshin me vajzat jetime dhe, në mënyrë që të jepnin garancinë e plotë për kurorën duke u treguar të drejtë, u lejuan të martoheshin me gra të tjera përveç vajzave jetime. Ibn Xherir et-Taberi, në komentin e këtij ajeti, duke përmendur kuptime të diskutueshme, nënvizon edhe këtë: "Disa thonë se kuptimi i këtij ajeti është ky: "Ashtu siç do të frikësoheshit nga padrejtësia ndaj jetimeve, frikësohuni edhe nga marrëdhëniet jashtë kurore (adulter-zina) me gratë. Mos bëni zina, por, çka është e miratuar për ju, merrni dy, tre e katër gra me kurorë". Edhe Shevqaniu, në komentin e tij me titull Fethu’l-kadir, e përsërit këtë trajtim (IV, 155-160).

Duket qartë se detyrimi i nevojshëm për martesën me dy, tre, gjer në katër gra, nuk është një urdhër i nivelit të farzit ose vaxhibit, por një rrugëzgjidhje e varur nga domosdoshmëria për t’iu shmangur marrëdhënieve jashtëkurore (zina-adulter). Megjithatë, kjo rrugëzgjidhje është përcaktuar edhe me kushte ligjore. Me sqarimin e ajetit se martesa me një grua të vetme është më afër ruajtjes së drejtësisë, bëhet e ditur se baza e martesës është kënaqësia me një grua.

Revolucionin që kreu Islami në lindjen e tij në çështjen e martesës me shumë gra (poligaminë), pa asnjë lloj përcaktimi gjer atëherë, mund ta përmbledhim kështu:

1. Solli kufizimin e tij. Lejohet martesa vetëm gjer në katër gra. Duke u mbështetur në ajetin e mësipërm, do të ishte gabim të pohohej lejimi i martesës me më shumë se katër gra. Hz. Pejgamberi i martuar me më shumë se katër gra, në çastin e zbritjes së ajetit, kishte urdhëruar ndarjen e grave mbi numrin katër për muslimanët e kthyer rishmë.

2. Drejtësinë e kishte vënë si kusht.

3. Kishte urdhëruar mjaftimin me një grua po qe se nuk zbatohej drejtësia.

Do të ruhej midis bashkëshortëve drejtësia në ushqim, veshmbathje, marrëdhënie seksuale, dashuri e të tjera. Midis këtyre, dashuria bart një veçori më vete. Mirëpo, a është psikologjikisht e mundur të ushqehet e njëjta dashuri si ndaj të bukurës, të shëmtuarës, të resë dhe plakës në bashkësinë e grave? Po s’qe e mundur, do të thotë që s’ka drejtësi. E, po s’pati drejtësi, duhet mjaftuar me një grua. Në kushte padrejtësie nuk lejohet martesa me shumë gra.

Ka që thonë se, duke u nisur nga një gjykim i tillë, në Islam, ndërsa nga njëra anë lejohet poligamia, nga ana tjetër vendosen kushte të pamundura, do të thotë se ky lejim është revokuar. Porse ky është një opinion i gabuar. Sepse këtë nyje e ka zgjidhur ajeti i zbritur mbi urdhërin e ruajtjes së drejtësisë që po shqyrtojmë.

Më në fund, burri, i ndodhur nën detyrim me një deri katër gra nën kurorë, pasi të ketë arritur të veprojë plotësisht me barazi ndërmjet tyre në çështje materiale si ushqim, veshmbathje, madje të jetë pranë tyre edhe natën, çështjen ndiesore, që s’e ka në dorë, do ta realizojë sipas këtij ajeti: "Ju kurrsesi nuk do të mund ta mbani drejtësinë mes grave edhe në se përpiqeni, pra, mos anoni plotësisht nga ndonjera e të lini tjetrën si të varur". Hz. Pejgamberi sillej i drejtë midis grave dhe thoshte kështu: "Allahu im! Kjo është një drejtësi aq sa më vjen ndoresh mua. Mos më bëj përgjegjës për një drejtësi ku ti je zotërues, kurse unë nuk jam as kujdestar!"

Përjashtuar specifikat që s’janë në dorë të njeriut si dashuria, në të gjitha veprimet e tjera burri tregon kujdes për barazi ndaj grave të veta. Hz. Pejgamber urdhëron: "Kush ka dy gra me kurorë dhe ndaj njerës tregon më shumë interesim, në Kiamet do të vijë me njërën anë të trupit të paralizuar". Edhe në se njëra nga gratë është jomuslimane, edhe ndaj saj praktikohet e njëjta drejtësi.

A ESHTE E NEVOJSHME POLIGAMIA?

Siç dihet, martesa në Islam nuk është vetëm kënaqësi seksuale, por ka për qëllim edhe prehjen, dhembshurinë dhe lumturinë, virtytin dhe vazhdimin e brezit. Edhe Hz. Pejgamber, me urdhërin "Martohuni, por mos u ndani, sepse Allahu i Madhnueshëm nuk i do burrat e gratë të pasionuar në dëshira", e ka ndaluar shfrytëzimin e martesës për dëshira të ulta. Në këto kushte, duke hedhur vështrimin mbi lejimin e martesës me shumë gra sipas Islamit, nuk është i drejtë pretendimi se gratë bëhen rob të dëshirave dhe qejfeve të burrave. Po përsërisim se në Islam, martesa me shumë gra, duke mos qënë një urdhër i detyrueshëm i tipit farz ose vaxhib, është një mënyrë zgjidhjeje e pranueshme përballë disa rrethanave detyruese. Ashtu siç do ta parashtrojmë edhe më tej, nuk mund të mendohet që feja Islame, në njërën anë, duke zbatuar sanksione ligjore gjer në dënimin me vdekje për zina (adulter), në anën tjetër t’u lejë shteg shkaqeve për zina.

Dijetarët Islamë i kanë radhitur kështu disa shkaqe që do ta bënin të nevojshme martesën me shumë gra:

1. Mungesa e dëshirës dhe paaftësia seksuale si të meta të bashkëlindura të gruas.

2. Ndonjë sëmundje kronike që bëhet pengesë për të kryer detyrën si bashkëshorte.

3. Shterpësia e gruas.

Në këto kushte, nuk është zgjidhja më e mirë ndarja e gruas dhe martesa me një tjetër, sepse një gjë e tillë sjell më shumë dëm dhe fatkeqësi. Një grua e tillë e pafat e ndarë, po s’u martua me një tjetër, do të shkatërrohet.

4. Potenca seksuale e gruas përgjithësisht dobësohet, në krahasim me burrin, 10-20 vjet përpara. Porse mund të ndodhë që në këtë periudhë për familjen do të duhej lindja e një fëmije.

5. Prishja e ekuilibrit midis burrave e grave, kryesisht në luftë, por edhe në fatkeqësitë e mëdha si pasojë e zvogëlimit të numrit të burrave. Një nga shembujt më domethënës është Gjermania pas Luftës së Dytë Botërore. E dimë se në ç’gjendje të trishtuar ranë gratë gjermane ato vite, aq sa kërkuan edhe "import burrash". Edhe Faraoni i kohës së Musait (a.s.) i vriste fëmijët meshkuj të çifutëve, kurse vajzat i linte. Kur"ani i Madhnueshëm këtë mungesë ekuilibri e cilëson "torturë e trishtuar, torturë e madhe, disfatë".

Europa që sulmoi ashpër martesën me shumë gra të Islamit, të gjitha këto domosdoshmëri të radhitura më lart, deshi t’i fshinte vetëm me një gjë, duke mbyllur sytë ndaj zinasë (adulterit). U parapëlqye zinaja, prostituta, fëmija kopil ndaj kurorës së ligjshme, bashkëshortes së ligjshme, fëmijës së ligjshëm. Së bashku me këtë, filloi shkatërrimi i jetës dhe i pasurisë së meshkujve si pasojë e mosekuilibrit femra-meshkuj, shtimi i fëmijëve jashtëkurore dhe i krimeve, i abortit të tepruar. Ata që shihnin këtë gjendje dhe mendonin, kishin filluar të silleshin pozitivisht ndaj martesës me shumë gra.

Westermarck, në historinë e tij, thotë kështu: "Pasi në Perëndim u hoq martesa me shumë gra, kjo nuk do të thotë se nuk praktikohej. Pastaj, mos vallë mjaftimi me një grua pas sorollatjeve të njerëzimit, është rregullimi më i shkëlqyer të cilit i është drejtuar më së fundi?" Përgjigjja e kësaj është kontradiktore. Sipas H. Spenserit, rregullimi i fundit është ai me një grua. Sipas Le Bonit, ligjet europiane së afërmi do ta lejojnë martesën me shumë gra. Prof. Ehrenfel e sheh të domosdoshme martesën me shumë gra për ruajtjen e gjeneratës ariane. Në këtë çështje, shpjegimin më të mirë ta marrim nga libri i Prof. Muhammed Hamidullahut:

"Përballë martesës me dy gra, e parë si një faj i rrezikshëm dhe i rëndë, një mëkat, e parë si mungesë respekti ndaj gjërave të shenjta, martesa përkatësisht vetëm me një grua në kuadrin e së vërtetës është shumë e rrallë. Jashtë zhvillimeve relativisht të vonshme të kulturës moderne perëndimore, është e pamundur të gjesh, në lidhje me martesën, një pikëpamje të tillë ideale, të rreptë që s’bën lëshime. Madje, as në doktrinën kristiane nuk ka ndonjë pohim që do t’i hapte rrugë një pikëpamjeje të tillë. (Shih Encyclopaedia Britannica, termat "Mariage" dhe "Polygamy").

Askush nuk ka të drejtë të thotë se kristianizmi është ai që i detyroi botës qytetare perëndimore martesën vetëm me një grua. Përveç statusit të peshkopëve dhe dhjakëve, kristianizmi nuk e ka ndaluar haptas martesën me shumë gra. (Bibla - Dhjata e Vjetër dhe Dhjata e Re, 1 Timoteut, 3/2, 12)... Asnjeri nga Koncilet e shekujve të parë të krishterimit nuk i pat dalë kundër martesës me shumë gra, nuk i ishte bërë pengesë vazhdimit të martesës me shumë gra nga ana e mbretërve të atyre vendeve ku kjo gjë praktikohej që në kohë të idhujtarisë. Në mes të shekullit të gjashtë, mbreti i Irlandës Diarmaiti, kishte dy princesha dhe dy mantenuta të veçanta (D’Arbois de Jubainville, VI, 292). Martesa me shumë gra ka qënë praktikuar, pa hasur në ndonjë pengesë, nga mbretërit Merovingien. Sharlmanji kishte dy princesha dhe shumë mantenuta dhe në ligjet e tij nuk ishte diçka e panjohur poligamia midis murgjve (Thierry, Narratives of the Merovingian Era, faqe 17 etj.; Hellwald, Die Menschilche Familie, f. 558, nr. 1; Hallam, Europe During the Middle Ages, I, 420, nr. 2.) Më vonë, Philipe de Hesse dhe Frederic-Guillaume de Prusse, me miratimin e murgjve të juridiksionit të Luther-it, morën nga dy gra (Friedberg, Lehrbuch des kath., u. evang. Kirchenrecht, 436, nr. 2. paragraf 143). Luther'i personalisht e pa të përshtatshme që njeri nga të sipër përmendurit të merrte dy gra dhe Melantahon'i bëri të njejtën gjë (Koestlin, Martin Luther, II, 475 etj.). Në mjaft raste, vetë Luteri flet për martesën me shumë gra me mjaft tolerancë: Kjo gjë (martesa me shumë gra) nuk është e ndaluar nga Zoti... Pa dyshim, martesa me shumë gra parapëlqehet ndaj divorcit (e njëjta vepër, I, 347. II, 693 etj.). Pak më vonë nga marrëveshja e Vestfalisë, nisur nga pakësimi i meshkujve si pasojë e luftës tridhjetëvjeçare, parlamenti i luftës i Franconie-s (Kriegstag) mori vendim për lejimin e martesës së çdo burri me dy gra (Hellwald, faqe 559, etj.). Disa fraksione kristiane luftuan shumë për poligaminë. Më 1531 në Mynster, Anabaptistët u përpoqën ta përhapnin atë krejt haptas dhe thanë se një kristian i vërtetë duhet të ketë shumë gra (e njëjta vepër, nr. 1, 558) Dhe Mormon-ët siç dihet nga të gjithë, e panë martesën me shumë gra si një institucion hyjnor (Westermarck, III, 50-51).

Në instruksionin e dhënë nga princi gjerman Philipe de Hesse në lidhje me kërkesën drejtuar teologut Martin Bucer për të pyetur teologët Martin Luther dhe Philipe Melancheton, lexohet: "Paragrafi i dhjetë. E di se Luteri dhe Melancheton-i i këshilluan mbretit anglez martesën me një grua të dytë pa e ndarë gruan e parë" (J. P. Bossuet, Histoire desvariations des Eglises Protestantes, libri VI, 1537-1546: Oeuvres completes de Bossuet, nouvelle ed. Bar-le-duc 1877, III, 233-250, veçanërisht në f. 244). Shihni Dictionnaire de la Bible, F. Vigoureux, Paris, 1912, Tema "Poligamia", IV, 513).

Në martesën me shumë gra, gruaja e parë, nga martesa e burrit të saj me një grua tjetër, do të ndiejë zili dhe keqardhje, do t’i thyhet respekti për vetveten (izzetu'n-nefs). Por, përkundër kësaj, në marrëdhëniet e paligjshme, në jetën jashtë kurore me metresa, diskutohen këto dëme: asgjësimi i virtiytit të gruas dhe burrit që bëjnë zina; bashkëshortja e burrit që bën prostitucion, duke e ndjerë veten grua të një burri të pavirtytshëm, do të dëmtohet edhe ajo, dhe, për të marrë hak ndaj burrit, ekziston mundësia që të bjerë në rrugët e prostitucionit e, si përfundim, dëmi që do të pësojë burri. Nga ana tjetër, po qe se gruaja me të cilën shkon burri, do të jetë e martuar, tradhtia që do të bëjë burrit i saj, madje hakmarrja që do të kërkojë të marrë për burrin tjetër, do të jetë të shqetësojë gruan e tij e, kështu, kjo do të dëmtohet. Nga gjithë këto bashkime të paligjshme do të dalin në shesh krime fëmijësh, infeksione me sëmundje veneriane, hasmëri midis palëve... Shihet se po u pengua martesa me shumë gra në kushtet e nevojës dhe domosdoshmërisë së saj, ashtu siç shthuret një çorap, do të vijnë fatkeqësi një pas një.

Le të themi edhe se në të drejtën Islame gruaja, duke u përgatitur akti i martesës, mund të vejë si kusht që burri të mos martohet mbi të. Me mënyrën e formulimit të aktit, respektohet rregullimi kontraktual për moslejimin e martesës së burrit me grua të dytë ose, në se martohet, për të drejtën e gruas së parë për divorc. Në një hadith është urdhëruar: "Kushti më i denjë që do të zbatonit, do të ishte përftimi i bekuar i nderit të grave (duke lidhur kurorë me to). Në këtë rast, në martesën me shumë gra, gruaja do të ishte dëshmitare e gjithçkaje dhe dëmet morale që mund të pësonte, do të shuheshin. Si përfundim, mund të thuhet se feja Islame, e vënë përballë disa domosdoshmërive, e ka pranuar martesën me shumë gra. Në se njerëzimi që aktualisht i çmon përfitimet e saj, ende nuk e ka pranuar atë, kjo nuk do të thotë se pas një përvoje relative, një ditë nuk do ta pranojë.

IV

SHKUROREZIMI

"Martohuni, por mos u ndani. Sepse Allahu nuk i do burrat dhe gratë të pasionuar pas dëshirave".

(Hadithi sherif)

SHKUROREZIMI NE HISTORI

Në të drejtën e Egjiptit të Vjetër që njihet për respektin ndaj të drejtave të gruas, shkurorëzimi ndodhej nën autorizimin e burrit. Vetëm i duhej dhënë një sasi parash gruas që do të shkurorëzohej. Posaçërisht ngarkonte lënien si trashëgim fëmijëve të lindur nga ajo kurorë të pasurisë që zotëronte në çastin e shkurorëzimit dhe që do të zotëronte më vonë. Pas pushtimit të Egjiptit nga maqedonasit, si rezultat i ndryshimeve në fushë të së drejtës, i ishte dhënë edhe gruas e drejta e shkurorëzimit, duke iu afruar, kështu, të drejtës greke.

Sipas ligjeve të Hamurabit, e drejta e shkurorëzimit i përkiste burrit. Vetëm se gruaja, nga burri që e ndan, merrte një lloj pagese në monedhë ose në një formë tjetër. Kjo pagesë ndërronte në vartësi të asaj që gruaja e ndarë ishte me fëmijë apo jo. Po qe se gruaja bëhej vetë shkak ndarjeje, i shoqi, mbi bazën e mosdetyrimit për t’i dhënë diçka, e braktiste atë ose, edhe pa e shkurorëzuar, e përdorte në shtëpinë e tij si shërbëtore dhe mund të martohej me një grua tjetër.

Sipas të drejtës kineze, shkurorëzimi mund të realizohej me marrëveshje dhe pëlqim të dyanshëm. Vetëm në shtatë rrethana të përcaktuara burri mund ta shkurorëzojë gruan duke vendosur vetë. Ishte i detyruar shkurorëzimi në rrethana shkeljeje kurore. Burri mund ta shiste gruan që kishte shkelur kurorën dhe paratë t’i merrte vetë. Në të drejtën e hershme brahmane kishte forma të ndryshme shkurorëzimi. Burri mund ta ndante gruan për çdonjerin nga shkaqet e përcaktuara. Gruan e keqe, hileqare dhe zemërashpër burri mund ta ndante dhe ta hidhte nga shtëpia.

Në kodin romak të familjes, prishja e bashkësisë familjare fillimisht bëhej në dy mënyra:

1. Prishja e martesës për shkaqe të jashtëzakonshme të burrit ose gruas. Këto ishin vdekja ose rënia rob e burrit ose gruas, humbja ose dobësimi i statusit ligjor personal si humbja e të drejtës së qytetarisë.

2. Me kërkesën e gruas ose burrit për t’i dhënë fund martesës. Kjo ndarje, nuk ishte e lidhur me ndonjë vendim gjykate, siç ndodh në të drejtën moderne. Fillimin e martesës e mbështeste si akt të lindur drejtësisht dhe ndarjen e quante "contrius actus" - "kundërakt".

a. Në formën e martesës mbështetur sundimit të burrit, në se pas blerjes së vajzës ose bashkëjetesës me të për një vit, martesa realizohej, ndarja bëhej duke ia shitur gruan një personi tjetër, sikur të ishte vajza e familjes e jo gruaja. Natyrisht, shkurorëzimi bëhej vetëm nga ana e burrit, gruaja këtu s’luante asnjë rol. Më saktë, kjo ishte, më shumë se një ndarje, një refuzim i gruas nga ana e burrit. Po qe se martesa do të ishte bërë me një ceremoni fetare, procesi i shkurorëzimit ndiqej nga priftërinjtë. Në mungesë të ndonjë preteksti bazë të njohur nga tradita fetare dhe ligji, prifti i bëhej pengesë prishjes së martesës.

b. Në martesat e pambështetura sundimit të burrit, martesa mund të prishej me shkak ose pa shkak, me dëshirën e secilit prej bashkëshortëve ose me kërkesën e njërit prej tyre.

Në Romë, me kalimin e kohës, ishte pëlqyer martesa e pambështetur sundimit të burrit. Ndarjet përhapeshin pa kufi. Nuk kishte vendime ligjore që të pengonin shkurorëzimet e pashkak. Edhe në se më vonë ishin vënë detyrime pronësore, këto s’kishin patur ndonjë ndikim të madh.

Në Librat e Shenjtë

Sipas Dhjatës së Vjetër, burri, po pa diçka që nuk i pëlqen te njëra nga gratë me të cilat është i martuar, i bën shënim në letrën e bardhë, ia jep dhe e përze nga shtëpia. Dhe kjo grua, pasi të këtë dalë nga shtëpia e burrit të parë, mund t’i shkojë një mashkulli tjetër. Po qe se burri i dytë nuk e pëlqen, ia plotëson letrën e bardhë, ia jep në dorë dhe e largon nga shtëpia e vet. Në këtë rast, ose në se burri i dytë vdes, burri i parë nuk mund ta rimarrë si bashkëshorte "pasi ajo është ndotur".

Duke ardhur te Dhjata e Re, sipas Ungjillit të Shën Mateut, farisenjtë, me qëllim për të provuar Hz. Isanë, e kishin pyetur kështu: "Atëherë iu afruan disa farisenj për ta provokuar dhe i thanë: A është e lejueshme që burri ta ndajë gruan për një shkak çfarëdo? "Dhe ai, duke u përgjigjur u tha atyre: A nuk keni lexuar ju, se ai që i krijoi që në fillim, i krijoi mashkull dhe femër? Dhe tha: Për këtë arsye njeriu do ta lërë babanë dhe nënën e vet dhe do të bashkohet me gruan e vet; dhe të dy do të jenë një mish i vetëm. Dhe kështu ata nuk janë më dy, por një mish i vetëm; prandaj atë që Perëndia ka bashkuar, njeriu te mos e ndajë. Ata i thanë: Atëherë përse Moisiu urdhëroi të jepet letërndarja dhe të lëshohet? Ai u tha atyre: Moisiu ju lejoi t'i ndani gratë tuaja për shkak të ngurtësisë së zemrave tuaja, por në fillim nuk ka qenë kështu. Por unë ju them se kushdo që e lëshon gruan e vet, përveç rastit të kurvërisë, dhe martohet me një tjetër, shkel kurorën; edhe ai që martohet me gruan e ndarë, shkel kurorën". Sipas këtij kuadri, në kristianizëm shkurorëzimi është i ndaluar. Vetëm shumica e dijetarëve protestantë, po qe se burri e braktis të shoqen për një kohë të gjatë, mundësinë e lejimit të ndarjes midis bashkëshortëve e mbrojnë mbështetur si më poshtë: "Kurse të martuarve u urdhëroj, jo unë por Zoti, që gruaja të mos ndahet nga burri, dhe në qoftë se ndahet, të mbetet e pamartuar, ose të pajtohet me burrin e saj. Dhe burri të mos e lërë gruan"?

SHKUROREZIMI NE ISLAM

Në Kuranin e Madhnueshëm na është urdhëruar të shkuarit mirë me gratë, madje edhe në se ato disa herë nuk na vijnë për shtat. Sepse është e mundur që, po qe se ndonjë gjë nuk na vjen për shtat, në ato kushte, duke bërë durim, te qëndresa jonë Allahu ka vlerësuar shumë gjëra të dobishme për ne. Ashtu si ndërtimi fiziologjik i njerëzve nuk i ngjan plotësisht njëri-tjetrit, edhe bota shpirtërore e tyre, dëshirat dhe kërkesat janë pak a shumë të ndryshme midis tyre. Gruaja për burrin dhe burri për gruan nuk duhet të kërkojë që të mendojë e të ndiejë njëlloj si vetja. Marrëveshja dhe lumturia lindin në sakrifica reciproke dhe me to vazhdojnë më tej. Hz. Pejgamber ka urdhëruar: "Një burrë që ka besuar të mos i shfaqë mungesë dashurie gruas që ka besuar. Në se një sjellje e saj s’i pëlqen, nga një tjetër mbetet i kënaqur".

Për të shkuar mirë, bashkëshortët duhet të jenë të gatshëm në sakrificë dhe të respektojnë njëri-tjetrin. Vetëm se kjo në një pikë përbën momentin e të qënit kryengritës ndaj Krijuesit. Sakrifica dhe bindja reciproke nuk mund të realizohet po qe se kërkon braktisjen e njërit prej urdhrave të Allahut ose kryerjen e njërit prej gjërave të ndaluara prej Tij. Sepse fjalët e mëposhtme të Hz. Pejgamberit "Atje ku i bëhet kryengritje Allahut, nuk ka bindje ndaj krijesave". dhe "Nuk ka bindje në kryengritje, bindje ka në gjërat e ligjshme"., përbëjnë nga parimet e palëkundura të Islamit. Por kjo ka një përjashtim. Ndërsa në Islam gënjeshtra konsiderohet një gjë e shëmtuar, në tri raste është lejuar përdorimi i gënjeshtrës: në luftë, në mes të të zemëruarve për të gjetur pikën e pajtimit midis tyre dhe burri ndaj gruas e gruaja ndaj burrit për harmoninë e familjes. Ky rasti i tretë i lejimit të gënjeshtrës midis burrit e gruas nuk është për çështje të rëndësishme si p.sh. në çështjen e nderit ose në të drejtat e mëdha; ajo lejohet tek fjalët dhe thëniet që të bëjnë për vete kur përdoren për vazhdimin e harmonisë e të dashurisë dhe në premtimet e dashurisë.

Në fenë Islame është diçka shumë e keqe dhe e shëmtuar që të hysh ndërmjet bashkëshortëve dhe t’i hedhësh ata kundër njëri-tjetrit. Detyra e muslimanit është që të gjejë të përbashktën midis besimtarëve, veçanërisht të krijojë prehje midis bashkëshortëve. Hz. Pejgamber ka urdhëruar: "Ai që e çon në pozitë të keqe një grua duke e përfolur atë tek i shoqi, nuk është prej nesh".

E PASHKUARA MIDIS BASHKESHORTEVE

Sipas botëkuptimit Islam, kënaqësia psikologjike dhe fiziologjike e martesës mbështetet në elementët e prehjes e të kënaqësisë, të dashurisë e dhembshurisë. Këto elementë zotërojnë edhe në jetën e familjes. Ç’e do që çerdhja familjare, e ngrehur mbi qëllime dhe shpresa të mëdha, nuk mundet të ndjekë çdo herë të njëjtin vizatim. Në njerën anë problemet që lind lufta e një jete të vështirë, nga ana tjetër, tiparet e ndryshme trupore e shpirtërore të bashkëshortëve, kundërveprimi i të cilëve mund të nxjerrë në shesh pashkuarje në çerdhen familjare. Eshtë e vështirë të gjendet një familje ku kohë më kohë të mos nxjerrë krye një e pashkuar e lehtë ose tronditëse, gjer te familjet e profetëve.

Le të mbetet në diskutim çështja në se beqaria apo martesa është "mbretërim"; e vërtetë është kjo që çdo bashkim, çdo ortakëri njerëzore, mund të vazhdojë vetëm mbi një sakrificë dhe mirëkuptim reciprok. Nga ky këndvështrim, në çdo punë të përbashkët ka njëfarë humbje lirie. Ndërsa sytë që shohin me dashuri dhe mirësi, nuk venë re të metat, sytë e mbushur me neveri dhe urrejtje, mund të sajojnë edhe shëmti të paqena. Pa dyshim, familja është, ndër bashkësitë që historikisht ka krijuar njeriu, më e rëndësishmja, më e qëndrueshmja dhe më e pakontestueshmja. Themeli i kësaj bashkësie është kushti "të mos sajohen probleme". Po, secili nga bashkëshortët duhet ta dijë se është detyra e tij që të sakrifikojë e të mos nxjerrë probleme dhe këtë virtyt ta ruajë nga vetvetja. Kur njeriu nuk ka rënë nën stresin e pritjes së mirëkuptimit nga partneri, mirëkuptimi që do tregojë vetë, bëhet një veprim akoma më i thjeshtë.

E pashkuara e bashkëshortes

Palët që mund të nxjerrin të pashkuar në folenë familjare, janë njëri, gruaja, tjetri, burri. Po të hedhim sytë në të gjithë ajetet dhe hadithet lidhur me shkuarjen e çifteve, duket këshilla që i jepet burrit për të mos u sjellur ashpër dhe në mënyrë tarshanike dhe gruas për të mos u treguar e pabindur. Kur rastis të dalë në shesh ndonjë mosmarrëveshje në çfarëdo forme qoftë, shihet me përparësi zgjidhja e saj brenda familjes pa ia bërë të ditur, madje, as farefisit më të afërt. Në këtë zgjidhje, detyrë më e madhe i është ngarkuar burrit që ndodhet në statusin e udhëheqësit të familjes.

Në fillim të japim pjesën e ajetit në lidhje me çështjen në fjalë: "E ato që u keni dro kryelartësisë së tyre, këshilloni, madje largohuni nga shtrati (e, më në fund) edhe i rrihni (lehtë në se nuk ndikojnë këshillat as largimi), e në se ju respektojnë, atëherë mos u sillni keq ndaj tyre". Termi "kryelartësi" këtu shpreh një kundërshtim sistematik që ka kaluar në pashkuarje. Në këtë kuadër kuptimor nuk hyjnë mosmarrëveshjet e vogla kalimtare midis bashkëshortëve. Këto gjëra të pahijshme që mund të formësohen në fusha të ndryshme të jetës familjare, me një gjest të thjeshtë, me një fjalë të ngrohtë ose me një veprim delikatese mund të mënjanohen e harrohen. Veçse duhen marrë seriozisht sjelljet që bartin inicialet e një synimi të vazhdueshëm dhe të një kundërshtimi të vërtetë. Për shmangien e kësi pashkuarjesh, në ajet ka një plan tri pjesësh:

a. E para, këshillimi. Burri mund të bëjë shpjegime që do të shuanin lëkundjet e gruas; po pati keqkuptime, mund t’i kthjellojë ato. Po e pa veten në një veprim të gabuar, kërkon falje. Kujton ndjenjat e dashurisë dhe lidhjen midis tyre. Në kushtet kur gruaja e vazhdon pashkuarjen, duke folur për rreziqet që mund të dalin në shesh, burri e paralajmëron atë për të mos prishur lumturinë e çerdhes familjare.

b. Po qe se këshillimi nuk jep ndonjë rezultat, praktikohet masa e dytë. Ajo është ndërprerje e marrëdhënieve seksuale për një farë kohe, pra, jo ndarje shtrati e vërtetë. Kjo masë ushtron të njëjtin ndikim si tek mashkulli, ashtu edhe tek femra. Vetëm se duhet të kujtojmë që, sipas të drejtës Islame, në këtë pikë mashkulli ka disa përparësi. Islami, nga njera anë, duke ia afruar shërbëtoren dhe mantenutën nivelit të lirisë, nga ana tjetër kishte hedhur hapat e shkuljes me rrënjë të institucionit të shërbëtorit. Por edhe Islami, statusin e shërbëtorit dhe të mantenutës, që kishte marrë rëndësinë e elementit përgjegjës të sundimit për shumë shekuj në botë, e kishte mbartur në kuadrin e botëkuptimit të tij. Sipas kësaj, në pauzën e mosmarrëveshjes midis bashkëshortëve, burrit i ndodhet mantenuta. Veçanërisht, siç u diskutua më parë për martesën me shumë gra, burrit mund t’i ndodhet një grua e dytë. Në këto kushte, jashtë çdo diskutimi, forca e veprimit seksual do të ndikojë akoma më tepër mbi gruan. Por nuk është gjetur e drejtë zgjatja e këtij veprimi, sepse tek njëra nga palët ose tek të dy mund të lindin shqetësime të tjera dhe përfundime të rrezikshme.

c. E pashkuara që mund t’u afrohet përmasave të një revolte te gruaja, e cila përbën shtyllën kryesore të çerdhes familjare, po qe se nuk mënjanohet me këshilla dhe bojkot seksual, si duhet vepruar? Kurani i Madhnueshëm porosit këtu, së pari, një veprim të përhapur në të gjithë botën gjatë shekujve të jetës së njerëzimit: rrahjen. Shumë vetë që diskutojnë çështjen e gruas në Islam, këtë porosi për rrahje e analizojnë me një gjuhë të ashpër. Këtu ka një specifikë që tërheq vëmendjen: Hz. Pejgamber që ishte ngarkuar me detyrën për t’ua bërë të ditur dhe sqaruar njerëzve revelatën hyjnore, veprimin e rrahjes nuk e kishte praktikuar as në familjen e tij, as dhe Pasuesve nuk ua kishte këshilluar. Mirëpo edhe gratë e tij kohë më kohë kishin treguar pashkuarje dhe i kishin shkaktuar shqetësime atij. Ka ajete që flasin për këtë të vërtetë.

Dihet se Hz. Pejgamber u kishte dhënë mjaft këshilla Pasuesve për t’ua ndërruar zakonin e sjelljes së ashpër e trashanike ndaj grave, të trashëguar që nga periudha paraislamike. Ashtu që Pasuesit, nën ndikimin e atmosferës së re të krijuar, duke folur për faktin që gratë e tyre tani po vërshonin mbi ta, herë-herë ankoheshin për prishjen e kënaqësisë dhe lumturisë së tyre. Një ditë, një Pasues kishte ardhur pranë të Dërguarit të Allahut dhe i ishte ankuar posaçërisht për gjuhën e hidhur të gruas së tij. Dhe Hz. Pejgamberi, për të matur përmasat e pashkuarjes së tyre, i kishte thënë atij: "Me që ashtu, ndaje gruan!" Këtë radhë, Pasuesi ishte përgjigjur: "Ç’është e drejta, ajo është shok jete për mua, pa kemi edhe fëmijë". Në lidhje me këtë përgjigje, Hz. Pejgamberi kishte urdhëruar e folur kështu: "Këshilloje për mirë atë, në këshillë qëndro. Po pati ndonjë vlerë në vetvete, do ta zbatojë këshillën. Kujdes, në asnjë mënyrë të mos e poshtërosh gruan duke e rrahur si shërbëtore!" Në një hadith tjetër ai thotë kështu: "Askush prej jush të mos e rrahë gruan si të ishtë një shërbëtore. Ndoshta në mbarim të ditës bie në marrëdhënie me të".

A ka të drejtë burri ta rrahë gruan dhe cilat janë përmasat e rrahjes? Me qëllim që të shtrohet gruaja e cila bëhet e pashkueshme duke kundërshtuar, këshillimi dhe bojkoti seksual që porositen nga Kurani i Shenjtë, kuptohet që përbëjnë të drejta për burrin. Kurse rrahja, që përbën formën e tretë, a është një e drejtë, apo një rekomandim? Po të vërehet tradita gojore dhe veprimore e të Dërguarit të Madh, fiton peshë pikëpamja se ajo është një rekomandim. Vetëm se dijetarët Islamë, në kushtet kur burri mbetet i detyruar të zgjedhë rrahjen, kanë bërë të ditur në mënyrë të prerë kufizimet që ai duhet t’i mbajë parasysh. Mbi çdo gjë, së pari, është ndaluar goditja në fytyrë, kushdo që të jetë ajo. Krahas kësaj, janë të ndaluara edhe veprimet goditëse shumë të dhimbshme që shkaktojnë gërvishtje ose plagë të konsideruara-si një ndëshkim i posaçëm ndaj gruas. Një pjesë e dijetarëve janë shprehur se ajo mund të rrihet vetëm me një si top prej lecke që luajnë fëmijët, ose me misvakun me të cilin gruaja pastron gojën. Sipas këtyre konsideratave, që të shuhet mosmarrëveshja familjare e lindur nga kundërshtimi i gruas, forma e rrahjes që do të praktikojë burri, më shumë bart një vlerë simbolike se sa është një veprim real dhe një goditje dëmprurëse. Kjo formë, duke theksuar të vërtetën se përmasat e shqetësimit të familjes po shkojnë përpara, lajmëron se, po vazhdoi kështu, çerdhja do të prishet.

Nga koha kur Kurani i Madhnueshëm e përmend formën e të rrahurit të gruas - e përhapur në të gjithë botën - gjer më sot, kanë kaluar katërmbëdhjetë shekuj. Në kushtet e gjykimit me dashamirësi, do të pranohet se kjo formë u praktikua në këtë dhe atë shoqëri, në atë variant dhe në këtë variant dhe kështu do vazhdojë. Ashtu siç ndodhi në martesën me më shumë se një grua, a është më e dobishme që disa realitete të pandara kurrë nga shoqëritë njerëzore t’i rregullosh duke i marrë përsipër me një vështrim realist, t’ua minimizosh të këqiat e t’ua shumëzosh të mirat, apo t’i braktisësh në kaos duke mbyllur sytë apo duke iu kundërvënë plotësisht?

Në fund të ajetit që flet mbi pashkuarjen e gruas, me formulimin "e në se ju respektojnë, mos u sillni keq ndaj tyre" është pohuar se format e diskutuara që do të përdoreshin me qëllim për të mënjanuar mosmarrëveshjen familjare, janë veprime të përkohshme.

E pashkuara e bashkëshortit

Veprimet që mund të prishin lumturinë e familjes, mund të nxjerrin krye edhe tek burri. Edhe për këtë, Kurani i Madhnueshëm përdor termin "nushuz" dhe, për zgjidhjen e problemit midis bashkëshortëve, i jep rëndësi pajtimit sepse ai është forma më e dobishme. Nuk duhet të na shpëtojë nga syri edhe kjo që egoizmi është gati edhe për kopraci dhe zili.

Siç dihet, Kurani i Madhnueshëm burrin e ka pranuar si udhëheqës të familjes dhe në kushte normale, autorizimin e shkurorëzimit ia ka dhënë atij. E parë nga ky këndvështrim, gruaja nuk ka forcë ligjore vepruese që mund ta përdorë kundër burrit. Vetëm se ajetet përkatëse i japin rëndësi pajtimit dhe marrëveshjes, dhe për të dy i japin rëndësi sjelljes delikate duke patur frikë Allahun. Në të vërtetë, gruaja zotëron më shumë mundësi fiziologjike e psikologjike për të rindërtuar dhe mbrojtur lumturinë familjare në raport me burrin i cili, i nisur nga kundërshtimi, e merr në sy prishjen e asaj lumturie. Tërheqja seksuale e saj, durimi, natyra e butë, dashuria dhe delikatesa, të shumtën e herës veprojnë mbi burrin dhe e tërheqin atë drejt marrëveshjes.

Vendimi i arbitrave

Në kushtet kur mosmarrëveshja dhe pashkuarja eventuale e bashkëshortëve nuk mënjanohet midis tyre, sipas urdhërit të Kur’anit, zgjidhet nga një arbitër nga të dy palët e familjes. Sipas shumicës së dijetarëve, është në kompetencë të gjykatësit të zgjedhë nga në arbitër prej familjeve të gruas e burrit. Posaçërisht arbitrat dëgjojnë secilën palë dhe përpiqen t’i afrojnë. Në ajetin përkatës urdhërohet: "Nëse ata të dy (ndërmjetësuesit) kanë për qëllim pajtimin, Allahu ju mundëson afrimin mes tyre (burrit e gruas). Allahu është i dijshëm, është njohës i mirë". Arbitrat konsiderohen të përshtatshëm, kur janë zgjedhur nga të dy palët e familjes, kur nuk nxjerrin jashtë të fshehtat e familjes, kur njohin më mirë e në mënyrë të posaçme gjendjen e bashkëshortëve, kur mund të thonë hapur para tyre secila palë ankesat e veta.

Po qe se arbitrat, përkundër gjithë përpjekjeve për pajtim, nuk kanë sukses e po qe se e gjejnë të përshtatshme t’i ndajnë bashkëshortët, vendimi i tyre ka fuqi ligjore. Shumica e juristëve islamë janë të këtij mendimi.

NDARJA SI ZGJIDHJE E FUNDIT

Përkundër gjithë përpjekjeve dhe qëllimeve të mira, mosmarrëveshja dhe e pashkuara e shfaqur mes bashkëshortëve disa herë nuk kapërcehet. Në këto kushte, vatra familjare kthehet në një ferr. Ta bësh njeriun që të shijojë një vuajtje të tillë, është diçka që durimi nuk e nxë. Mundësia më e dobishme për të dalë nga kjo gjendje, është shkurorëzimi i çiftit. Në Kuranin e Madhnueshëm, pasi flitet për metodat e afrimit midis bashkëshortëve, për përpjekjet dhe vendimin e arbitrave, urdhërohet kështu: "Por, në se ndahen nga njëri-tjetri, Allahu begaton me mirësinë e Tij secilin prej tyre. Allahu është bujar i madh, i plotdijshëm".

Ashtu siç shpjeguam nën titullin "Shkurorëzimi në histori", në të drejtën e gjithë popujve të vjetër ka ndarje (shkurorëzim) dhe, përgjithësisht, kjo e drejtë i përket burrit. Vetëm në kristianizëm, duke pranuar parimin se "kështu ata nuk janë më dy, por një mish i vetëm; prandaj atë që Perëndia ka bashkuar, njeriu të mos e ndajë", për disa shekuj Kisha Katolike e kishte ndaluar ndarjen. Porse në veprën e famshme Hukuk Felsefesi (Filozofia e së Drejtës) të juristit të madh gjerman Kohler (f. 121), thuhet me plot të drejtë se "martesa midis burrit e gruas me pamundësi shkuarjeje nuk mbetet së qëni vetëm një burim vuajtjeje e torture, ajo mund të bëhet pengesë për zhvillimin shpirtëror dhe kapacitetet e mëdha mund t’i zhvlerësojë gjer në asgjësim". Ja, pra, në gjendjen që përshkruam, për shtrëngimin e vazhdimit të martesës asnjë mendim moral dhe shoqëror nuk vlen. Eshtë një nevojë sa shoqërore aq edhe kulturore dhënia fund e një martese të tillë në një mënyrë mundësisht të shpejtë. Në lidhje me këtë, pikëvështrimi i Kishës Katolike, nga çdo aspekt, është i tërhequr.

Megjithatë, populli ngadalë-ngadalë është përpjekur të shpëtojë nga ky rregull i kishës i papërshtatshëm ndaj realiteteve të jetës, ndaj nevojave dhe detyrimeve të tij. Edhe kisha, përballë kësaj kërkese dhe detyrimi të përgjithshëm, kishte mbetur e detyruar të pranonte disa gjykime lehtësuese. Këto rregulla të emërtuara "Rastet që përcaktojnë dëmtimin e martesës", esencialisht nuk ndryshonin shumë nga gjykimet në lidhje me ndarjen (shkurorëzimin). Në fund të fundit, protestanizmi bëri reformë në këtë çështje dhe pranoi shkurorëzimin për shkaqe të përcaktuara.

Drojtja nga ndalimi i shkurorëzimit është bërë shkak për pakësimin e martesave. Sepse, dikush që e di se, po iu desh të shkurorëzohet, nuk do të mundet, tutet nga martesa. Njeriu nuk hyn në një derë, për të cilën e di se do t’i mbyllet pas për jetë. Pakësimi i numrit të martesave çon, gjithashtu, në përhapjen e prostitucionit, shpërbërjen e familjes dhe në krim.

Kuadri ligjor i shkurorëzimit

Në të drejtën Islame shkurorëzimi është mundësia e fundit pasi nuk mbetet asnjë mundësi për vazhdimin e jetës martesore. Në Kuranin e Madhnueshëm, me urdhërin "Po iu bindën gratë, mos kërkoni një tjetër udhë për to", ndalohet shkurorëzimi pa shtrëngim. Edhe Hz. Pejgamber ka urdhëruar: "Martohuni, por mos u ndani. Sepse Allahu nuk i do burrat dhe gratë të pasionuar pas dëshirave". Një hadith tjetër thotë kështu: "Në Lartësinë e Allahut, veprimi ligjor më i papëlqyeshëm është praktika e ndarjes". Juristët Islamë janë bashkuar në mendimin për të mos miratuar shkurorëzimin pa kushte.

Sipas Hanefive, baza e shkurorëzimit përbën një "veprim të ndaluar - haram". Sepse në këtë drejtim ka shumë hadithe të rënda. Shkurorëzim, në të njëjtën kohë, do të thotë prishje e bashkësisë së familjes si gur themeli i shoqërisë, do të thotë refuzim i dobive të posaçme që shoqërojnë kurorën. Në lidhje me këtë, është ndaluar ndarja pa ndonjë shtrëngesë. Nga Pasuesit, ata që janë shkurorëzuar, kanë vepruar kështu përballë nevojës dhe shtrëngesës.

Në hadithin që bën fjalë për statusin e shkurorëzimit, disa dijetarë që pranojnë si pikënisje përcaktimin e këtij veprimi "si miratimi më i papëlqyeshëm ose ligjshmëria më e papëlqyeshme në Lartësinë e Allahut", janë shprehur për shkurorëzimin si veprimi më i neveritshëm (mekruh) i afërt me ndalesën (haram). Porse ndarja, në rrethana të ndryshme, ka vlerësime ligjore të ndryshme.

Shkaqet e shkurorëzimit

Eshtë e nevojshme t’i bëhet shkurorëzimi një burri i cili nuk është i aftë të kryejë detyrimin si mashkull ndaj të shoqes ose të sigurojë jetesën. Sepse, në të kundërt, mund të lindin probleme morale dhe etike. Në rastin kur është e sigurtë se personi do të bjerë në situata jomorale, shkurorëzimi i tij është i ndaluar.

Situatat që bëjnë të lejueshëm shkurorëzimin e gruas për burrin, janë "kufinjtë që përcaktoi Allahu". Në se midis bashkëshortëve urrejtja, pashkueshmëria e rëndë, impotenca seksuale e bëjnë të pamundur vazhdimin e martesës; edhe kur potencës seksuale nuk i jepet mundësi për shkak të urrejtjes; gjendje të tilla i përngjajnë një zinaje.

Në periudhën e Shejhu'l-Islamit Hajri Efendi, me rregullimet përkatëse sipas Hejeti Telifijes, të legalizuara me protokollin e datës 10 mars 1333 me anë të Kryesisë së Fetvasë, të pranuara zyrtarisht në po atë datë nga Dekreti Juridik i Familjes; në bazë të këtyre, në kushtet e poshtëshkruara, gruaja mund të kërkojë shkurorëzimin nga i shoqi.

1. E privuar nga afërsia seksuale për shkak të të metave që konstaton si sëmundje tek i shoqi, gruaja ka të drejtë të kërkojë ndarjen duke iu drejtuar gjykatësit (neni ll9). Në se sëmundja e burrit është e pamjekueshme, gjykatësi merr vendim të menjëhershëm për ndarje. Po qe e mjekueshme, njihet një vit kohë mjekimi. Në se brenda kësaj periudhe nuk shfaqet ndonjë përmirësim dhe gruaja ngulmon në kërkesën e saj, edhe po s’qe dakord i shoqi, gjykatësi vendos ndarjen (neni 121).

2. Në kushtet kur burri është i prekur nga infeksione kronike të lëkurës ose sëmundje veneriane të cilat është e pamundur të lejojnë një bashkëjetesë të padëmshme, gruaja mund të kërkojë ndarjen sapo të zbulojë njërën nga këto sëmundje tek i shoqi. Po pati shpresë mjekimi, njihet një vit kohë, në të kundërt, bëhet ndarje e menjëhershme (neni 122).

3. Pas aktit të kurorës, në se burri pëson çrregullime mendore dhe gruaja i paraqet gjykatësit kërkesën për ndarje, shtyhet një vit. Në se brenda kësaj periudhe çrregullimet nuk zhduken, vendoset ndarja (neni 123).

4. Përveç këtyre, kur burri humbet pa lënë gjurmë dhe të ardhurat e jetesës bëhen të pamundura, pas hetimeve të nevojshme, gjykatësi vendos ndarjen mbi bazën e kërkesës së gruas (neni 126).

5. Në se personi i humbur ka lënë pasuri që mundëson jetesën dhe gruaja bën kërkesë për ndarje, gjykatësi bën hetime në lidhje me atë person. Pas çastit kur humbasin shpresat për të marrë njoftim mbi vendndodhjen ose jetën a vdekjen e personit, caktohet afati i pritjes prej katër vjetësh. Brenda kësaj periudhe, në se nuk merret ndonjë lajm dhe gruaja ngulmon në kërkesën e saj, gjykatësi vendos ndarjen (neni 127) Kjo periudhë largimi midis burrit e gruas, konsiderohet ndarje.

6. Në se midis bashkëshortëve nxjerr krye e pashkuara dhe njëra nga palët i drejtohet gjykatësit, ky i fundit kërkon nga familjet e të dy palëve nga një përfaqësues si arbitër. Po qe e pamundur një gjë e tillë nga njëra apo të dyja palët, gjykatësi cakton një person nga të tjerët. Ky kuvend familjar, i sajuar në këtë mënyrë, dëgjon palët dhe përpiqet të gjejë pikat e bashkimit. Në pamundësi të kësaj, po qe fajtor burri, bëhet ndarja. Po qe fajtore gruaja, e gjithë sasia e garancisë së kurorës ose një pjesë e saj i kalohet burrit dhe vendoset ndarja.

Ne se këta arbitra nuk arrijnë në një marrëveshje unanime, gjykatësi komunikon një tjetër komision gjykues me cilësi të domosdoshme. Vendimi përfundimtar i gjykatësve është i parevokueshëm.

Shkurorëzimi për ndërrimin e fesë

Sipas të drejtës Islame, martesa, si akt i realizuar nga të dy palët muslimanë, bart edhe aspektin e saj fetar dhe të besimit. Ashtu siç del qartazi në Ligjëratën e Lamtumirës së Hz. Pejgamberit se bashkimi i dy muslimanëve duhet të bëhet në emër të Allahut dhe me lejën e Tij. Në lidhje me këtë, në se njëri nga bashkëshortët kthehet nga feja Islame, kurora e humbet vlerën menjëherë dhe bashkëshortët ndahen. Në se shfaqet pendimi, por një vdekje eventuale e pengon risimin e besimit e të kurorës, çështjet trashëgimore midis tyre nuk realizohen.

Në se njëra nga specifikat e njohura si detyrime fetare të patjetërsueshme në Islam, përshembull, Dita e Gjyqit, namazi, ose detyrime si agjërimi; refuzohet ose bëhet objekt talljeje, për pasojë, shkaktohet kufur (femohim), dhe është i domosdoshëm risimi i besimit dhe i kurorës. Përsëri, sipas librave të vendimeve fetare ligjore (fetva), poshtërimi i Musafit, Qabes, Sheriatit, mjediseve të namazit (mesxhid), të konsideruara si objekte të nderuara fetare, sharja e fesë dhe e besimit, quhen femohim. Sharja dhe tallja në adresë të Hz. Muhammedit, gjithashtu, janë ndër mëkatet që e asgjësojnë besimin dhe kurorën.

AUTORIZIMI I SHKUROREZIMIT

Në të drejtën Islame, martesa është një akt i përjetshëm. Për pasojë, kurora e përkohshme nuk është reale. Për vazhdimin e martesës, mes bashkëshortëve detyrimisht duhet dashuri dhe dhembshuri. Ky është themeli i jetës martesore.

Kur midis bashkëshortëve shuhet dashuria dhe dhembshuria, përkundër gjithë përpjekjeve, po s’u arrit një marrëveshje, ç’ndodh? Sipas shkaqeve të detyrueshme që shpjeguam deri tani, s’ka mundësi tjetër veç ndarjes. Por autorizimi i ndarjes kujt i përket? Le t’i analizojmë këtu një nga një katër rastet e mundshme:

1. Ndarja me pëlqim të dyanshëm

Në të drejtën romake, një kohë ishte pranuar dhënia fund e martesës me pëlqim të dyanshëm. Edhe në të drejtën kineze dhe gjermanike shihej si e mundur. E njëjta situatë ishte pranuar një kohë edhe në Francë. Ka edhe vende Europiane që pranojnë, krahas shkaqeve të tjera për ndarje, edhe pëlqimin e dyanshëm: Belgjika, Luksemburgu, Rumania, Estonia, Letonia, Skandinavia, shtetet latinoamerikane, Rusia.

Në të drejtën Islame, pëlqimi i dyanshëm, pa qenë një formë esenciale e shkurorëzimit, njëkohësisht, në kuadrin e disa kushteve të përgjithshme, është i mundur. Përshembull, burri që, si rregull, bart autorizimin e ndarjes, mund t’i njohë gruas të drejtën e ndarjes. Ky është një lloj pëlqimi i dyanshëm. Sepse, në pëlqimin e dyanshëm, përveç vullnetit të burrit, ekziston edhe vullneti i gruas. Kjo situatë nuk ka ndonjë aspekt antagonist ndaj Islamit nga pikëpamja ligjore.

Kritikë

Në pamje të parë, edhe sikur të duket si diçka pa rrezik, dhënia fund e martesës me pëlqim të dyanshëm nuk është një formë praktike. Ta lesh punën vetëm në dorën e dy palëve, gjatë zbatimit u hapet rrugë pengesave. Disa bashkëshortë nuk bien dakord të ndahen edhe kur është e nevojshme një gjë e tillë. Kurse disa të tjerë, si përfundim i një grindjeje, nervozohen dhe bien dakord, por pastaj pendohen.

2. Ndarja me gjyq

Sot ka marrë një përhapje të gjerë koncepti i ndarjes vetëm në bazë të vendimit gjyqësor mbi shkaqe të njohura. Kjo kahje është pranuar posaçërisht nga ana e të drejtës së Kishës Protestante dhe, përmes formave të ndryshme, ka kaluar në ligjet e shteteve të ndryshme. Në një pjesë të vendeve që kanë pranuar këtë mënyrë, ekziston institucioni i shkurorëzimit. Edhe Turqia bën pjesë në këtë grup.

Kritikë

Eshtë mjaft e vështirë që gjykatësi të futet në të fshehtat e martesës, pasi është e pamundur që një person i tretë të njohë mjetin misterioz të shërimit që garanton lidhjen reciproke të bashkëshortëve ose të masë nivelin e dashurisë ndërmjet tyre. Ndarja nëpërmjet gjykatës kërkon nga pala që paraqet kërkesën, të mbrojë shkaqet e saj, të tregojë rrethana dhe të sjellë prova. Por gjykatësi, po shfaqi një opinion të nisur nga ndërgjegjja lidhur me shkaqet që paraqesin faktet, nuk mund të japë një vendim shkurorëzimi. Në këtë çështje nuk merren në konsideratë as betimi ose prova që mund ta zëvendësojë atë. Për pasojë, gjykatësi, për të formuar një opinion, detyrohet të hulumtojë veçoritë e jetës së bashkëshortëve, të njohë, përmes pyetjeve, aspektet e fshehta dhe intime të jetës së tyre. Kurse kjo s’është e drejtë.

Në shkurorëzimin përmes gjykatës, nga nxjerrja në shesh e intimiteteve para trupit gjykues ose personave të tjerë të huaj, dëmtohet më tepër gruaja, lindin thashetheme, fyhet personaliteti i saj, për pasojë, një lidhje tjetër martesore e saj vështirësohet shumë. Jemi duke parë se si barten në gazeta apo mjetet e tjera të informacionit këto lloj thashethemesh.

Megjithatë, vënia përballë gjykatës, i bëhet pengesë bashkëshortit që kërkon të shembë bashkësinë e familjes si gur thmeli i shoqërisë, e çon në veprime më të matura e më të përpikta. Por, siç thotë Dr. Mazhar Osman, "ata që, të ndodhur në një pozicion shtazëror, kërkojnë të ndajnë bashkëshorten për ndonjë shkak të vogël ose pa shkak, edhe po s’u ndanë, me një mënyrë tjetër do ta braktisin bashkëshorten dhe familjen". Të gjithë e dimë se në këto lloj gjyqesh, me qëllim që të realizohet ndarja dhe palës tjetër t’i bëhet sa më shumë dëm, bëhen mashtrime me forma që s’ta kap përfytyrimi. Po s’u gjetën prova ligjore ose dëshmitarë sipas mendimit të gjykatës dhe gjykatësi nuk pranon shkakun e ndarjes, në praktikë, shumë herë, bashkëshortët, për të shpëtuar nga jeta plot tortura siç e paraqesin, përpiqen të kërkojnë hile të vështira për t’i nxjerrë në shesh, të bëjnë turli kombinacionesh, të gjejnë dëshmitarë të rremë. "Nga shtyrja e afatit të çështjes së shkurorëzimit në favor të grave nga gjykatat, nga vendimet për detyrime ekonomike të majme në favor të tyre, është shtuar numri i grave që edhe për të jetuar të lira pa u kujdesur për detyrat e tyre familjare, edhe për të marrë shpenzimet e nevojshme jetësore, hapin çështje shkurorëzimi ose, për të zgjatur çështjen e hapur ndaj tyre, sjellin dëshmitarë fqinjë ose të largët që s’kanë asnjë lloj dijenie për çështjen...

Praktikisht, ndaj fjalëve të palës që pretendon për pashkuarje me bashkëshortin (a bashkëshorten), s’mbetet shumë për të bërë, veçse të besosh. Po të mendojmë se çdo iniciativë për të ndarë çiftet e lumtur që duhen, që janë të lidhur në jetën martesore në interesa kënaqësie dhe raportesh materiale e shpirtërore, mbetet e pasuksesshme, atëherë, çiftet që do të ndaheshin pa ndonjë shkak, do të ishin një pakicë e pakonsiderueshme.

Pa dyshim që, edhe t’i dalësh përballë dikujt që kërkon t’i japë fund bashkësisë së martesës, me qëllim për ta ftuar që të mendohet dhe të sillet më i matur, për ta ftuar me fjalë pajtuese që të tregojë durim për vazhdimin e bashkësisë, është një punë e nevojshme dhe e dobishme. Këtë mund ta bëjë një kuvend familjar me nga një arbitër nga persona të afërt nga secila palë, me persona të padrojtur e të dobishëm, me autoritet, me përvojë dhe të respektuar në fjalët e tyre.

3. Shkurorëzimi vetëm me dëshirën e gruas

Një nga format e shkurorëzimit është edhe ajo e realizuar vetëm me dëshirën e njërit nga bashkëshortët. Kjo formë, më e lehtë, e zbatuar në Rusi, po u hap rrugë shumë kontradiktave, përzierjes së gjenealogjisë dhe lëkundjes së familjes nga themeli. Këtu do të analizojmë veç e veç format e dhënies fund të bashkësisë së martesës nga bashkëshortët me dëshirën e secilit prej tyre.

Te frankët e vjetër, e drejta e ndarjes në disa raste i ishte njohur edhe gruas. Te romakët, ndërsa në martesat patriarkale (të varura sundimit të burrit) e drejta e ndarjes i përkiste vetëm burrit, në martesat jopatriarkale, që me kohë morën një përhapje të gjerë, kjo e drejtë i ishte njohur edhe gruas.

Kritikë

Gruaja që zotëron të drejtën e fjalës në aktin e kurorëzimit, po qe e autorizuar edhe për ta prishur atë, në pamje të parë, kjo gjë, edhe po u duk logjike, për shkak se ajo zotëron një shpirt të lëkundshëm, duket sheshit që një gjë e tillë është e rrezikshme për bashkësinë e familjes. Dëshira seksuale e gruas është shumë më e ndryshme në raport me atë të burrit. Një grua, që, nisur nga një ndodhi e vogël, zemërohet dhe arrin në opinionin se jeta martesore i është bërë një vuajtje që s’shtyhet, do të parapëlqejë menjëherë rrugën e ndarjes. Mos vallë gruaja e sotme, brenda një konstrukti psikologjik të ndikuar nga dhënia përparësi veshjes e lidhur me dëshirat e ndryshimit të modës, a është e zonja të marrë vendim më vete për t’i dhënë fund institucionit të martesës?

Sipas të drejtës Islame, në martesë burri jep garanci pasurore (mehir). Bën edhe shpenzime të tjera. Ashtu siç parapaguan garancinë, ashtu bën pagesa edhe në ndarje ose në vdekje. Gruaja që do të ndahet, po qe shtatzënë, merr nga burri të ardhura gjersa të lindë. Po qe se do t’i japë gji vetë fëmijës, i paguhet rrogë për këtë gjë. Atëherë, ashtu si në martesë, edhe në ndarje, burri ndodhet para detyrimesh materiale. Nuk është e drejtë t’i ngarkohen burrit detyrime materiale kur gruaja ndahet në kokë të vet dhe për qejf (më sipër është sqaruar e drejta e gruas për ndarje në kushte detyruese).

4. Ndarja vetëm me dëshirën e burrit

Në të drejtën e vjetër turke dhe gjermanike së bashku me atë romake, në periudhat e para (në martesat patriarkale), e drejta e ndarjes i përkiste vetëm burrit. Në të drejtën e Egjiptit të Vjetër dhe të Babilonisë, ishte e njëjta gjendje.

Në të drejtën Islame, kjo është forma bazë e ndarjes. Në Kuranin e Madhnueshëm bëhet e qartë se lidhja e kurorës është në dorën e burrit. Përsëri në Kuran, në ajetet e ndarjes (talak), ndarja, praktika e ndarjes gjithmonë anon nga burrat.

Kritikë

Burri, nga krijimi, është më i matur se gruaja dhe më gjakftohtë ndaj ndodhive. Pasojat e veprimeve është në gjendje t’i mendojë më mirë.

Si në martesë, si në ndarje, sipas të drejtës Islame, burri ka detyrime materiale. Burri që ndan, edhe në ndarje edhe në martesën pasuese do të bëjë shumë shpenzime. Këto, e shtyjnë atë në veprime më të kujdesshme. Për pasojë, mashkulli, me ndarje të njëpasnjëshme, në të njëjtën kohë do të shembë folenë e tij, fëmijët dhe punët e shtëpisë do t’i përmbysen.

Njëkohësisht, burri mund të mbetet nën presion. Edhe pa nevojë dhe domosdoshmëri, me një vendim të çastit, mund të ndahet. Veçanërisht burri, duke parë pakësimin e dashurisë në lidhjen reciproke, e sheh të rrezikshëm vazhdimin e martesës dhe mund të përdorë autorizmin e ndarjes, Atëherë edhe gruaja, pse të mos zotërojë të njëjtën të drejtë në se kupton të njëjtat gjëra si burri? Kjo pyetje është me vend. Kësaj do t’i jepet përgjigje në kapitujt "Llojet e ndarjes" dhe "Ndarja e gruas pa pagesë garancie".

Duhet të kuptojmë edhe se individi në Islam nuk është i varur vetëm nga sanksione materiale. Sanksioni më i madh është vetëdija se një ditë, përballë Allahut, do të japë llogari për ato që ka bërë. Një nga parimet bazë të besimit është bindja se ajo ditë sigurisht do të ndodhë. Në të gjithë kompleksitetin e çështjeve, martesa, siç është një mënyrë trajtimi brenda rregullave të caktuara, ashtu është edhe një e drejtë hyjnore. Në Kuran martesa quhet "hududullah -kufinjtë që vuri Allahu". Ky formulim veçanërisht përsëritet në ajetet e ndarjes (talak), ku kërkohet që në asnjë mënyrë të mos merren nëpër këmbë këto kushte, të mos kapërcehen ato dhe qartësohet se ata që i kapërcejnë, quhen mizorë.

Në ajetet për ndarjen, disa nga pohimet që përsëriten më shpesh, janë këto: "Kinie frikë Allahun dhe dijeni që Allahu di për çdo gjë dhe sheh çdo gjë që bëni... kush frikësohet nga Allahu, fiton një lehtësi për vete në çdo punë". Përsëri në Kuran bëhet e ditur sjellja e mirë me gratë e ndara, këshillohet pajtimi me urdhërat e Allahut në këtë çështje për ata njerëz që besojnë në Ditën e Gjyqit dhe në Jetën e Pasosur.

Allahu i Madhnueshëm që, pa dyshim, është ai që njeh më mirë sjelljet më të bukura e më të përshtatshme të njerëzve në çdo punë, në lidhje me ndarjen, urdhëron kështu: "E kur t’i keni lëshuar gratë dhe ato i afrohen afatit të tyre, atëherë ose i mbani siç duhet, ose i leni siç duhet e mos i mbani sa për t’i dëmtuar e të bëheni të padrejtë. E kush bën atë, e ka dëmtuar vetveten. Dispozitat e Allahut mos i merrni për shaka".

Prof. M. Reßid Belgesay, pasi flet për autorizimin e ndarjes që i jep e drejta Islame burrit -në një formë të tepruar- thotë kështu: "Porse, duke patur parasysh se kodet morale fetare dhe shoqërore janë më të fuqishme se ligjet në rregullimin e marrëdhënive familjare, nga trajtimi si mëkat dhe turp i ndarjes së gruas nga burri pa ndonjë shkak serioz dhe, në kushtet e ekzistencës së shkaqeve të rëndësishme, nga detyrimi i burrit për të pranuar nga gruaja kërkesën për ndarje, ligji i vënë nga e drejta Islame në praktikë nuk u kishte dhënë shumë mundësi abuzimeve".

Për të penguar përdorimin e autorizimit të ndarjes të dhënë burrit në dëm të gruas, në të drejtën Islame janë marrë disa masa. Me pak fjalë, burri i ndodhur në shtratin e vdekjes, e ndan gruan me një vendim përfundimtar dhe po qe se vdes pa mbaruar periudha e pritjes (koha e pritjes së gruas së ndarë ose të mbetur e ve nga ky çast gjer në një rimartesë, që zgjat 8-9 muaj), në zgjatjen maksimale të mundshme vepron e drejta e gruas për trashigim ose për të marrë pagesë dhe, në parim, ajo i jepet. Në kundërshtim me këtë, brenda të njëjtës periudhë, në se nuk vdes burri që bëri ndarjen, por gruaja, burri nuk mund të bëhet trashëgimtar i saj pasi, duke përdorur autorizimin e ndarjes, e ka humbur të drejtën e trashëgimisë.

Me ç’kuptohet nga këto shqyrtime, individi që Islami e mësoi dhe e edukoi, është një njeri i pjekur, që njeh përgjegjësinë, i ndjeshëm, i drejtë dhe i dashur. Koha kur veproi plotësisht Islami, formonte njerëz të tillë me radhë dhe nënshtetas të rregullt. Porse, siç ndodh edhe në fusha të tjera, në popujt ku veprimet e individëve, nga pikëpamja fetare, janë dobësuar, kanë mbetur pas e në çdo drejtim janë prishur, nuk kemi të drejtë t’ia ngarkojmë Islamit të këqiat, abuzimet dhe përfitimet e tyre dhe, nga ky aspekt, s’kemi të drejtë ta qortojmë atë.

A MUND T’I JEPET GRUAS

AUTORIZIMI I SHKUROREZIMIT?

Juristët Islamë kanë pranuar mundësinë e dhënies së të drejtës së shkurorëzimit gruas. Vetëm se në hollësitë, midis tyre kanë lindur ndryshim pikëpamjesh.

Në aktin e kurorës, si rregull, burri, në dorën e të cilit ndodhet autorizimi i shkurorëzimit, mund t’i japë gruas të drejtën e shkurorëzimit me kërkesën e saj. Kësaj i thonë "abdikim (tefviz)". Burri këtë të drejtë mund ta japë edhe pas aktit të kurorës. Burri përcakton formën dhe kushtet e tjera të ndarjes. Gruaja vetëm brenda këtyre kushteve mund ta përdorë të drejtën e shkurorëzimit. Burri nuk mund ta marrë prapë autorizimin e dhënë gruas.

Veçse, edhe gruaja, ashtu si burri, nuk duhet ta shpërdorojë të drejtën e shkurorëzimit. Hz. Pejgamber urdhëron e thotë: "Cilado grua që kërkon të ndahet pa pasur rrethana detyruese, asaj i ndalohet aroma e Parajsës".

A MUND T’I JEPET AUTORIZIMI I SHKUROREZIMIT

NJE PERSONI TE TRETE?

Burri, që bart të drejtën e shkurorëzimit, përveç të shoqes, për këtë punë mund të caktojë si përfaqësues edhe një person tjetër. Përfaqësuesi vepron sipas udhëzimeve të aktit të përfaqësimit. Burri, ndërsa nuk mund të marrë prapë autorizimin e dhënë gruas, mundet ta shkarkojë personin e tretë të caktuar si përfaqësues.

A mund të zotërojë autorizimin e shkurorëzimit një person i tretë i paautorizuar nga burri? Më drejt, një arbitër a një gjykatës a bart vetvetiu autorizimin e shkurorëzimit? Në librat e së drejtës Islame, gjatë zbërthimit dhe sqarimit të konceptit të shkurorëzimit, në disa kushte, edhe ndarjes që realizon gjykatësi dhe arbitri ose anulimit të kurorës i thuhet shkurorëzim. Por paraqitja gjykatësit e kërkesës për ndarje nga ana e gruas nisur nga disa të meta të burrit ose largimi nga burri i gruas jomuslimane që ka pranuar Islamin, forma të tilla pranohen në kushte të veçanta e të detyruara.

Në situatën e vazhdimit të pashkuarjes midis bashkëshortëve, arbitrat e caktuar a janë të autorizuar për të bërë shkurorëzim? Megjithatë, me që arbitrat janë nga familjet e bashkëshortëve, dinë gjendjet e veçanta të secilës anë. Në këtë kuvend familjar, jo ashtu siç ndodh në gjykatat, nuk ekziston frika se mos përhapen të fshehtat martesore të bashkëshortëve. Gjithashtu, shumica e fraksioneve juridike janë të opinionit se arbitrat bëjnë vetëm pajtim, për atë janë të ngarkuar, nuk janë të autorizuar për shkurorëzim, sepse ky autorizim në ajete dhe hadithe qartësisht i është dhënë burrit. Porse Malikitë ua njohin arbitrave autorizimin e shkurorëzimit. Sepse, siç kuptohet nga Kurani, Nisa (35), kjo duhet t’u jetë caktuar arbitrave nga ana e gjykatësit. Po qe se arbitrat e shohin të pamundur pajtimin, vendosin për shkurorëzim dhe ky vendim hyn në fuqi. Në komentet e Taberiut, Ibni Kethirit dhe Shevqaniut, duke u dhënë të drejtë Malikive, parashtrohen prova të vërteta. Madje Ibni Kethir transmeton se edhe sikur bashkëshortët të mos caktojnë si përfaqësues arbitrat për çdo çështje, vendimi i tyre për shkurorëzim njihet si efektiv nga ana e shumicës së dijetarëve.

Këtu duhet të preket edhe një veçori tjetër. Udhëheqësi i shtetit Islam, për të tërhequr popullin drejt një dobie posaçërisht për të ose për të shmangur një të keqe të përhapur, ashtu siç mund ta shohë të nevojshme të pengojë disa praktika krejt të zakonshme, ashtu edhe të vejë në zbatim disa praktika të tjera. Mbështetur në këtë, a mund t’ia marrë burrit të drejtën e shkurorëzimit dhe a mund t’i japë shkurorëzimit një formë tjetër? Nga pikëpamja e të drejtës Islame, përgjigjja do të ishte "jo", sepse në Islam, udhëheqësi i shtetit zotëron kompetenca vetëm në specifikat që nuk përbëjnë dogmë. Heqja dikujt e një të drejtë të bazuar në argumente të formës së prerë (dogmë) do të thotë anulimi i atyre argumenteve, gjë që nuk është në kompetencë të askujt. "Atje ku ka kundërshtim ndaj Krijuesit, nuk ka bindje ndaj krijesave". Në Kuran është bërë e qartë se shkurorëzimi i takon burrit. Veçse, siç u përmend edhe më sipër, në disa situata të caktuara mund t’i ndërhyhet burrit në këtë autorizim.

LLOJET E SHKUROREZIMIT

Në të drejtën Islame, shkurorëzimi klasifikohet në disa aspekte. Duke i quajtur të gjitha nën emërtimin "shkurorëzim", si një e drejtë që i përket burrit, do të bëjmë fjalë për disa aspekte esenciale të tij.

Shkurorëzimi është ose "tradicional - sunni" ose "i ri - bid‘î". Shkurorëzim sunni quhet ai që i përputhet traditës fetare (sunnet). Kjo traditë fetare (sunnet), quhet rruga që duhet ndjekur në shkurorëzim e urdhëruar nga Allahu. Kjo nuk pason fitimin e një të mire (sevap), në atë kuptim të përhapur që ka marrë në praktikë fjala "sunnet". Sepse shkurorëzimi nuk është si një adhurim nga i cili njeriu fiton të mira, ai është vetëm një rrugëdalje e zgjedhur në kushte detyrimi.

Shkurorëzimi "i ri - bid‘î", i papërputhur me sunnetin, si të thuash, është shkurorëzim i sajuar, në antagonizëm me formën e urdhëruar fetarisht.

Shkurorëzimi i përputhur me sunnetin

Gruan që u mbyll në gjerdek me të dhe me të cilën nuk pati marrëdhënie seksuale në periudhën e pastërtisë midis dy të përmuajshmeve (menstruacioneve), burri e shkurorëzon me një komunikim ndarjeje. Ndarjen e dytë që përfshihet midis bashkëshortëve, e jep në periudhën e dytë të pastërtisë dhe të tretën (të fundit) e jep në periudhën e tretë të pastërtisë. Ja, pra, në një periudhë tremujore, komunikimi i tri ndarjeve "të prapsueshme" (rixh-i talak), secila në periudhën e vet. (Sipas dëshirës, komunikimi mund të prapësohet). Këtij i thonë shkurorëzim "i bukur ndaj sunnetit" (sunni hasen). Ka edhe një formë tjetër të këtij lloj shkurorëzimi: sunni ahsen. Pasi t’i jepet komunikimi i parë i ndarjes (me kusht që të mos ketë pasur marrëdhënie seksuale në periudhën e pastërtisë midis dy menstruacioneve), pritet pastrimi pas tri menstruacioneve dhe pastaj jepet komunikimi i dytë; përsëri pas tri menstruacioneve jepet komunikimi i tretë. Natyrisht, në këtë periudhë kohe nuk mund të bëhen marrëdhënie seksuale. Ky lloj shkurorëzimi zgjat afërsisht nëntë muaj.

Shkurorëzimi i papërputhur me sunnetin

Eshtë shkurorëzimi që bie në antagonizëm me atë sunni. Eshtë shkurorëzimi i dhënë gruas në periudhën e menstruacioneve ose me të cilën ka pasur marrëdhënie seksuale. Veçanërisht, qoftë i dhënë në periudhën e menstruacioneve, qoftë në kushtet kur me gruan janë kryer marrëdhënie seksuale, po qe se në një periudhë janë komunikuar më tepër se një ndarje, kësaj i thonë shkurorëzim "i ri" (bid‘î talak).

Tani le të ndalemi në këtë kategorizim.

Providenca Hyjnore i ka dhënë burrit autorizimin e shkurorëzimit dhe ia ka bërë të qartë mënyrën e përdorimit të tij. Kuptohet se në këtë çështje sunneti është në përputhje me urdhërat e Allahut. Nga Pasuesit, Abdullahu, i biri i Hz. Omerit, e kishte ndarë gruan në periudhën e menstruacioneve. Hz. Omer e kishte lajmëruar Pejgamberin dhe ai, nisur nga fakti që ky shkurorëzim (ndarje) nuk përputhej me sunnetin, kishte urdhëruar që Abdullahu të kthehej tek e shoqja dhe, në se do të ndahej, të vepronte në përputhje me sunnetin.

Në Islam, në shkurorëzimin sunni, si një ndarje normale, shkaku i ndalimit të ndarjes në periudhën e menstruacioneve lidhet me gjendjen e posaçme të papërshtatshme seksualisht të gruas. Në periudhën e menstruacioneve jeta emocionale midis bashkëshortëve dobësohet; në se para kësaj do të kishte ndodhur ndonjë ftohje eventuale, me këtë rast ajo përparon dhe mund të finalizohet me një shkurorëzim.

Kurse mosshkurorëzimi pas një marrëdhënieje seksuale në një periudhë pastrimi (midis dy menstruacionesh), merr shkak nga fakti që në një marrëdhënie të tillë "të re", burri mund të jetë mjaft i dëshiruar dhe, pas marrëdhënies ndihet i ledhatuar nga gruaja në vetvete dhe në këtë periudhë lehtësisht mund të hyjë në udhën e shkurorëzimit. Shihet qartë se për shkurorëzim është zgjedhur një periudhë kur burri të jetë sa më i dëshiruar për gruan psikologjikisht, në mënyrë që të mund të pengohet, sa të jetë e mundur më shumë hyrja në udhën e shkurorëzimit.

Shkurorëzimi i përputhur me sunnetin, në formën "më të bukur" (sunni ahsen), zgjat nëntë muaj, ndërsa në formën "e bukur" (sunni hasen) merr fund brenda tre muayje. Brenda kësaj periudhe (në të dy format) burri, po deshi, mund të ndryshojë mendim, të kthehet tek e shoqja dhe të vazhdojë bashkësinë martesore. Në një periudhë pastrimi burri mund të komunikojë jo më tepër se një ndarje. Ja, këtu realizohet e vetmja dobi që realizon rruga e shkurorëzimit me gjyq (mundësia e mendimit, e reflektimit). Këtu i jepet përgjigje edhe asaj çka u trajtua më lart si forma e katërt e varianteve të shkurorëzimit, "mundësia e shkurorëzimit të ngutshëm të burrit të ndodhur nën ndikim".

Imamët e fraksioneve kanë rënë në marrëveshje për ta konsideruar të ndaluar si formë mosbindjeje e kundërshtimi shkurorëzimin "bid’i talak", të papërputhur me sunnetin. Në lidhje me këtë, personi që ndan gruan me shkurorëzim të ri, sipas Hanefive dhe Malikive është i detyruar të kthehet te gruaja me urdhër të Profetit, ashtu siç u urdhërua Abdullah Ibn Omeri. Po qe se s’do të kthehet, sipas Malikive, gjykatësi e detyron burrin. Po s’u kthye, megjithatë, gjykatësi merr vendim "prapësimi" mbi burrin. (prapësim shkurorëzimi) Kështu, shkurorëzimi quhet i anuluar. Sipas Hanefive, edhe në se gjykatësi vendos një gjobë të domosdoshme ndaj burrit në mënyrë që ai të prapësohet, vendim "prapësimi" nuk mund të marrë.

Porse, edhe pse shkurorëzimi i ri (bid‘î) është i ndaluar, burri e ekzekuton atë; në këto kushte, edhe pas tri komunikimeve, mos vallë nga pikëpamja ligjore ky shkurorëzim është efektiv? Duhet që çeshtja të parashtrohet në një formë më të hapur. Pavarësisht në se është e ndaluar, në se burri e ndan gruan në periudhë menstruacionesh ose kur ka bërë marrëdhënie seksuale me të, kjo a përbën një fakt ligjor? Përsëri, edhe në se nuk ka bërë marrëdhënie seksuale dhe ndodhet në periudhën e pastërtisë, po qe se burri brenda një periudhe i ka komunikuar më tepër se një ndarje gruas, numri i komunikimeve a do t’i numërohet një apo aq sa ka bërë, dy apo tri?

Nga Pasuesit dhe praktika e tyre e zakonshme gjer në ditët e sotme, shumica e juristëve islamë janë të opinionit se, edhe pse është i ndaluar, shkurorëzimi i ri (bid‘î), ka gjetur zbatim. Kështu shohim që në mes sistemeve juridike, e drejta Islame, e posaçme për specifikat e personalitetit njerëzor, plotëson ndaj njeri-tjetrit sanksionet materiale me ato shpirtërore, shohim edhe një herë harmonizimin e të drejtave hyjnore me ato njerëzore. Nisur nga fakti që autorizimi i shkurorëzimit është në dorë të burrit, edhe kur shkurorëzimi është i formës "së re" (bid‘î), burri, në fakt, përdor një kompetencë të vetën. Vetëm se një formë praktikimi e mbivënë kësaj kompetence (shkurorëzimi i ri - bid‘î), mbipraktikë, në kufinjtë e kësaj bote nuk ia heq asaj fuqinë ligjore se është e ndaluar (haram). Kjo i ngjan faljes së namazit mbi një sipërfaqe toke të rrëmbyer një tjetri ose, pas ezanit të xhumasë, shitblerjes në kohën e namazit të xhumasë që përbën një detyrim (farz). Në këto dy situata edhe pse është i ndaluar (haram) rrëmbimi i tokës tjetrit, ose shitblerja pas ezanit të xhumasë, ashtu siç është efektiv namazi mbi tokën e rrëmbyer, ashtu është efektive nga ana ligjore shitblerja pas ezanit të xhumasë.

Disa dijetarë si Ibni Hazmi, Ibni Tejmije, Ibni Kajjimi e Shevqaniu, nga juristët e periudhës së fundit të Egjiptit, Ahmed Shakir Bej, dhe disa të tjerë juristë, mbrojnë pikëpamjen se nuk është efektiv dhe i zbatueshëm ligjërisht shkurorëzimi i ri (bid‘î). Nën ndikimin e kësaj rryme, do të ndodhte që në ligjin Nr. 29 datë 1929 të Qeverisë Egjiptiane, ligj i përfshirë në "Ahval-i Shahsije", sanksionohet që dy-tre komunikime për ndarje, të dhëna në të njëjtën periudhë, do të konsiderohen një (neni 3).

DISA ÇESHTJE TE RENDESISHME

Në Islam, për të njohur dhe kuptuar urdhërat dhe ndalimet fetare, njeriu duhet të ketë arritur periudhën e pjekurisë e të gjykimit të shëndoshë. Edhe një veçori e rëndësishme që kërkohet në fjalët dhe veprimet që shprehin obligim, është "nijeti" (qëllimi i paraformuluar). Porosia e nijetit, si një nga parimet e palëkundura të Islamit dhe nga porositë më kryesore të transmetuara nga i Dërguari i Allahut, fillon kështu: "Veprimi është i kushtëzuar vetëm nga qëllimi. Çdokujt do t’i jepet përgjegjësia e asaj çka bërë nijet". Pasi përmendëm këtë veçori, le të përqëndrohemi në disa çështje të rëndësishme:

1. Nuk është efektiv shkurorëzimi i fëmijës, i njeriut që fle, i të marrit, i njeriut të metë mendërisht. Veprimet e këtyre konsiderohen të paqena nga pikëpamja juridike e shkuroëzimit, sepse nuk zotërojnë mendjen ose aftësinë e paraformulimit të qëllimit - nijet (s’kanë logjikë dhe vullnet).

2. Shkurorëzimi i realizuar me shtrëngesë dhe detyrim. Hanefitë e marrin në konsideratë shkurorëzimin e shëmtuar (me shtrëngesë dhe detyrim) kur ai ka gjetur zbatim. Sipas Shafiive, Malikive dhe Hanbelive, nuk është i konsideruar. Sepse, si pasojë e shtrëngesës, në mungesë të dëshirës, prirjes, qëllimit dhe vullnetit, shkurorëzimi kryhet nga frika, prandaj nuk ka vlerë ligjore.

Në periudhat e para të Islamit, politeistët (mushrikët), kur i kapnin ose i rrëmbenin muslimanët, i torturonin, i kërcënonin me vdekje dhe i detyronin të shprehnin fjalë që i çonin ata në femohim. Nën ndikimin e këtyre torturave, Hz. Ammari, që po jepte shpirt në sytë e prindërve, për të shpëtuar jetën e vet, kishte zbatuar dëshirat e politeistëve. Por, që në rastin më të parë, kishte shkuar menjëherë te i Dërguari i Allahut dhe i kish shprehur hallin e vet. Pikërisht për këtë zbriti ajeti en-Nahl (16/106). Në atë ajet pohohej që personin që është i lidhur me besimin dhe e ka të palëkundur në zemër, edhe po u detyrua të shprehë fjalë mohuese, ato nuk e dëmtojnë. Ashtu, pra, siç nuk pëson dëm besimi nën shtrëngesë dhe detyrim, ashtu kërkohet që edhe shkurorëzimi të mos realizohet. Sipas Ligjit të Familjes në Turqi, "Shkurorëzimi i realizuar përmes shtrëngesës, nuk merret në konsideratë" (neni 105).

3. Shkurorëzimi i të dehurit. Shkurorëzimi i realizuar në gjendjen e dehjes në kushtet e pandaluara fetarisht, nuk merret në konsideratë. Edhe shkurorëzimi i personit të dehur nga pija e lëngjeve për të cilat s’ka njohuri se japin dehje ose i personit të dehur me detyrim, nuk është efektiv. Sepse një i dehur është një i marrë i përkohshëm. Posedimet e dikujt që nuk ka mendjen ose drejtpeshimin në vend, nuk mund të jenë ligjore. Por a mund të merret në konsideratë shkurorëzimi i një të dehuri që me dëshirë të vet përdor një kusht të ndaluar fetarisht?

Një grup nga bashkëkohësit e Pasuesve (tabiinët), Imami Ebu Hanife, Imami Malik sipas një tregimi të vërtetë, Shafiiu dhe në një tregim Imami Ahmedi, një shkurorëzim të tillë e kishin pranuar ligjërisht. Sado që të mos jetë në vend mendja e të obliguarit në fjalë, kjo situatë është prodhuar nga një gjendje jolegale (nga pirja e diçkaje të ndaluar). Për pasojë, fjala bëhet ligjërisht efektive dhe kurora privohet nga të mirat e veta. Në kundërshtim me këtë, me tregimet e Hz. Osmanit dhe Ibni Abasit, sipas Kerhit, Tahaviut, Imam Zuferit, Muhammed b. Selemeit nga Hanefitë, dhe, në një tregim, sipas Imami Ahmedit, shkurorëzimi i të dehurit nuk merret në konsideratë. Edhe neni 104 i Ligjit të Familjes në Turqi e pohon këtë. Edhe Ibni Hazmi, Ibni Tejmijje, Ibni Kajjimi dhe Shevqaniu e mbrojnë këtë pikëpamje.

4. Shkurorëzimi në zemërim e sipër. Shihet gjendja e njeriut të zemëruar me ose pa të drejtë. Me një zemërim të lehtë, në se nuk e ka humbur drejtpeshimin dhe e di kuptimin e fjalëve që thotë, dhe në se në veprimet e tij nuk vihet re ndonjë gjë anormale, shkurorëzimi i tij merret në konsideratë. Por shkurorëzimi i personit të zemëruar rëndë që flet poshtë e përpjetë si i dehur, nuk është efektiv ligjërisht. Sepse në atë çast vetëzotërimi dhe drejtpeshimi mendor i tij nuk konsiderohen të plotë.

I ndjeri Prof. Kamil Miras, në Tecrid Tercemesi të tij, pasi flet për shkurorëzimin në gjendjen e zemërimit, dehjes dhe shtrëngesës, thotë kështu: "Në një bisedë, duke pranuar faktin që pasi dikush, në krizën e nervozizmit, me një fjalë të vetme komunikon tri ndarje menjëherë, kur kjo fjalë i shpërthen nga goja me emocion, pa vetëdijë dhe vullnet, dhe përsa kohë gjendja e jashtme ia vërteton këtë gjë, nuk shkaktohet shkurorëzim dhe jeta familjare vazhdon, do të thotë se në këtë kuadër bëhet një veprim që i përket sferës së dijës për të mjekuar këtë plagë në botën Islame.

5. Shkurorëzimi përmes gabimit dhe shakasë. Gjithashtu, njëri nga kushtet e shkurorëzimit është që, nga ana e palës që bën ndarjen, fjala të jetë qëllimisht e përcaktuar. Atje ku duhej thënë diçka tjetër, gabimisht të përdoret një shprehje që bën të ditur ndarjen, shkurorëzimi nuk realizohet. Të thotë "ti bosh" në vend të "shtamba bosh", fjala bie poshtë nga ana e Sheriatit, fjala nuk ka bazë. Në ajete dhe hadithe bëhet e qartë se veprat e kryera gabimisht ose si pasojë e harresës, nuk e ngarkojnë personin me përgjegjësi.

Sipas Hanefive dhe Shafiive, ndarja e realizuar me shaka, merret në konsideratë. Sepse për një shkurorëzim të tillë nuk ka vend për kërkesë faljeje. Në çështje serioze si ndarja nuk mund të bëhet shaka dhe lojë. Imami Malik dhe Ahmed b. Hanbel kanë thënë se, duke u nisur nga mungesa e nijetit (paracaktimit të qëllimit), sjellje të tilla nuk merren në konsideratë.

SHKUROREZIMI

NE SHKEMBIM TE GARANCISE SE KURORES

Burri, si i autorizuari i të drejtës së shkurorëzimit, kur e sheh të pamundur vazhdimin e martesës, mundet t’i japë fund asaj, pra, përdor të drejtën e ndarjes. Po në se bashkëshortja e sheh një gjë të tillë, a e ka këtë lloj të drejte? Ja, këtu vihemi përballë me atë që quhet "muhalaa" -ndarje (veçim) zyrtare midis burrit dhe gruas në të drejtën Islame të familjes. Kundërshtimi dhe veçimi (hul ve muhalaa) janë ndarja e gruas nga burri në shkëmbim të një objekti. Kur gruaja e sheh të pamundur vazhdimin e martesës, duke ia kaluar në pronësi të shoqit një pjesë ose të tërën e garancisë së kurorës, të ndodhur në formën e pasurisë së saj, kërkon ndarjen dhe shkurorëzimin. Po u muar vesh me të shoqin në këtë çështje, shkurorëzimi është kryer. Sipas Malikive, po qe se gruaja i drejtohet gjykatësit për pashkuarjen me të shoqin dhe shkurorëzimin, gjykatësi merr vendim për shkurorëzim me kusht që gruaja një pjesë të garancisë së kurorës ose të tërën t’ia kthejë të shoqit.

Me ç’bëhet e qartë në Kuranin e Madhnueshëm, burrave nuk u miratohet (helal) të marrin prapë garancinë e kurorës që u dhanë grave. Vetëm në se bashkëshortët ta kenë prerë shpresën për zbatimin e të drejtës së martesës, në këtë situatë, nuk ka ndëshkim për gruan që heq dorë nga e drejta e ndarjes as mbi të dy bashkëshortët. Gruaja e Sabit b. Kajsit nga Pasuesit, vjen e i thotë kështu Hz. Pejgamberit: "O i Dërguar i Allahut, nuk kam asnjë ankesë për sjelljet dhe besimin e tim shoqi, por atë nuk munda ta dua. Si muslimane që jam, nuk dua të shpreh mosmirënjohje (kam frikë nga moskryerja e detyrave bashkëshortore për shkak se nuk e desha burrin). Hz. Pejgamberi i thotë asaj: "A dëshiron që ta kthesh prapë bahçen që të dha ai?" Pasi ajo u përgjegj "Po", Profeti e urdhëroi të shoqin: "Pranoje bahçen dhe ndaje atë".

Po qe se për ndarje bëhet shkak burri, duhet të bëhet shkurorëzimi pa i kthyer atij garancinë e kurorës. Po qe se për ndarje bëhet shkak gruaja, burri, duke i marrë gruas jo më shumë se sa i përcaktoi si garanci kurore në kohën e martesës, bën shkurorëzim.

Eshtë e ndaluar sjellja e keqe ndaj gruas ose detyrimi me qëllim që gruaja të kërkojë shkurorëzimin në shkëmbim të garancisë së kurorës. Sipas Hanbelive, një veprim i tillë nuk merret në konsideratë.

V

RIMARTESA E PENGUAR

(HULLE)

Ç’do të thotë rimartesë e penguar?

Po u këputën tri lidhjet e pranuara si të tilla midis bashkëshortëve, ndarja merr formë përfundimtare. Pas kësaj burri dhe gruaja janë të huaj ndaj njëri-tjetrit. Sipas të drejtës Islame, këta nuk mund të rimartohen.

Le të kujtojmë edhe një herë se martesa në Islam është ngritur mbi bazën e kënaqësisë, dashurisë dhe dhembshurisë reciproke. Kurora e përkohshme nuk mund të merret në konsideratë. Vazhdimi i kurorës, ngritja e bashkësisë familjare, rritja e fëmijëve janë çështje të posaçme të cilave Islami u ka dhënë rëndësi. Çiftet e ndarë, në të kundërt, duke zhvlerësuar në asgjë këto synime të larta, duke refuzuar të mirat e kurorës, ngulin këmbë në pamundësinë e bashkimit të jetëve të tyre. Përfundimi i natyrshëm i këtyre dy sekseve është që te mos bëhen bashkë edhe një herë tjetër më. Pas shkurorëzimit, rimartesa e të njëjtit çift pa hasur asnjë pengesë, shton rastet e ndarjeve. Duke menduar "po të pendohemi, martohemi përsëri", palët mund të ndahen me një shkak fare të thjeshtë. Në fakt, nuk ka kuptim që të martohen përsëri pa kaluar një përvojë dhe pa u maturuar edhe pak, sepse, në fund të fundit, janë ndarë duke marrë vendim të mos e vazhdojnë më tej folenë familjare, pasi e kanë ngritur atë, pasi e kanë provuar njëri-tjetrin.

Edhe në të drejtën moderne, gjykatësi mund të bëhet pengesë për rimartesën e palës fajtore dhe kjo periudhë pengese mund të zgjasë një-dy vjet.

Sigurisht, burri që përdor autorizimin e shkurorëzimit dhe ndahet nga gruaja, nuk mund të rimartohet me atë grua. Kurse gruaja, nga ana e saj, mund të shkojë tek një burrë tjetër e, në qoftë se një ditë ndahet nga ai ose burri i vdes, pas periudhës së pritjes (iddet), të domosdoshme, mund të rimartohet me burrin e parë. Në Kuranin e Madhnueshëm urdhërohet kështu: "E në qoftë se ai (burri) e lëshon atë, pas atij lëshimi nuk i lejohet më derisa të martohet ajo për një burrë tjetër. E në se ai (burri i dytë) e lëshon atë, atëherë për ata të dy, po qe se mendojnë se do t’i zbatojnë dispozitat e Allahut, nuk ka pengesë të rikthehen (në bashkëshortësi)".

Sipas këtij ajeti, gruas së ndarë përfundimisht nga burri me të cilin ishte në kurorë, i miratohet rimartesa me këtë burrë vetëm pasi të jetë martuar me një burrë tjetër dhe të jetë ndarë prej tij. Kjo quhet "rimartesa e penguar" ("tahlil" ose në gjuhën Turke "hulle").

PIKEPAMJET E JURISTEVE ISLAME NE ÇESHTJEN E RIMARTESES SE PENGUAR

Në ajetin e cituar më lart, bëhet e qartë se në të drejtën Islame, gruaja e ndarë nga burri i parë mund të kthehet tek ai vetëm pasi të jetë martuar me një burrë të dytë dhe të jetë ndarë nga ai. Vetëm se kjo nuk është e asaj forme që kuptohet ose kërkohet të interpretohet tek ne, në Turqi. Në radhë të parë, le të sjellim disa hadithe lidhur me këtë çështje. Nga Pasuesit, Abdullah b. Mes’ud thotë: "I Dërguari i Allahut (a.s.) e kishte mallkuar atë që bënte rimartesa ose rimartohej vetë. "A doni t’ju tregoj cili është "cjap me qira?" Po, i Dërguari i Allahut", i kanë thënë. "Eshtë ai që rimarton të tjerët ose rimartohet vetë. Allahu e mallkoftë atë!" Hz. Omer kishte thënë: "Po të më sillnin një njeri që ka rimartuar tjetërkënd ose është rimartuar vetë, do ta dënoja me vdekje me goditje gurësh". Abdullah b. Omerin e kanë pyetur: "Ç’bëhet sikur një burrë i penduar pse ka ndarë gruan, për t’u rimartuar me këtë lidh një kurorë të përkohshme?" Ai është përgjigjur: "Që të dy janë të ndaluar. Le të jetojnë njëzet vjet, pastaj". Përsëri e kanë pyetur për të njëjtën gjë dhe është përgjigjur kështu: "Jo! Gjëra të tilla artificiale si martesa formale e gruas me një burrë të dytë me qëllim për ta kthyer te burri i parë, në kohën e të Dërguarit të Allahut ne i konsideronim zina (adulter).

Siç kuptohet nga këto parashtrime, martesat e bëra formalisht dhe rimartesat janë të ndaluara (haram). Ç’mund të jetë më e shëmtuar se një punë që ka fituar mallkimin e të Dërguarit të Allahut? Le të shohim, tani, në këtë çështje, pikëpamjet e fraksioneve:

Të gjithë juristët kanë ardhur në një mendim që nuk duhet të rimartohet gruaja e ndarë nga burri i parë që ka bërë akt kurore me një burrë të dytë, por pa hyrë në gjerdek me të dhe pastaj është ndarë edhe nga ai; ose gruaja së cilës i ka vdekur burri i dytë pa hyrë në gjerdek me të. Edhe fraksionet kanë arritur në marrëveshje që të mos miratohet rimartesa e një gruaje mbi bazën e një kurore të dytë formale. Sepse ky është një mashtrim. Nuk ka ndonjë ndryshim nga kurora e përkohshme. Ndërkohë që kurora e përkohshme, sipas marrëveshjes së dijetarëve sunni, konsiderohet e shëmtuar.

Sipas fraksioneve Maliki dhe Hanbeli, në se gjatë aktit të kurorës, pa u pohuar kushti i rimartesës, ky ekziston në qëllimin e paramenduar (nijet) të njërës palë, kurora nuk është efektive.

Sipas një tregimi të ardhur nga Imami Shafii dhe Ebu Hanife, akti i kurorës është ligjërisht efektiv me kusht që qëllimi i paramenduar të mos shprehet. Kjo pikëpamje bazohet në parimin e dhënies së vendimit gjyqësor mbështetur në faktet e dukura, pa marrë në konsideratë qëllimin e paramenduar (nijet). Me një fjalë, gjykatësi i përballuar me një problem të tillë, gjatë aktit të kurorës mund të marrë vendim duke parë provat materiale me kusht që të mos pohohet rimartesa. Sepse gjykatësi nuk është i obliguar me njohjen e të fshehtave të zemrës së palëve. Kurse nga Hanefitë, Imami Muhammed dhe Ebu Jusufi, janë të opinionit se kurora e lidhur me qëllim të paramenduar për rimartesë është e pakonsideruar. Madje edhe një tjetër tregim i ardhur nga Ebu Hanife është për mosefektivitetin e një kurore të tillë. Sipas një tregimi të tretë, Imami Adhami është shprehur që, ndërsa kurora është efektive, kushti i rimartesës përbën një gjë të shëmtuar.

Përmbledhtaz, autorizimi i shkurorëzimit në të drejtën Islame është bartur tek burri. Por janë marrë masa që burri të mos mund ta përdorë pa qënë nevoja, për shkaqe të qëna e të paqëna. Njëri nga këto është edhe ligji i rimartesës me gruan e ndarë. Gruaja mund të rimartohet vetëm në kushtet kur të shkojë tek një burrë tjetër e, pastaj, një ditë, të ndahet nga ai ose burri i dytë t’i vdesë, në kushtet e kalimit të një përvoje të gjatë, të një maturie dhe "pasi të ketë formuar opinionin për të mbajtur të qëndrueshme bashkësinë e martesës". Por po qe se martesa e dytë e një gruaje të ndarë bëhet me një marrëveshje të qëllimshme dhe me një rimartesë të tillë, një burrë të tillë e kanë quajtur "cjap me qira", një njeri të denjë për mallkim. Hz. Omeri dhe i biri Abdullah, këtë rimartesë e patën konsideruar marrëdhënie jashtëkurore (zina - adulter) dhe patën thënë se do të praktikonin për të të njëjtin ndëshkim si për zinanë. Edhe fraksionet, kanë qenë të bindur që rimartesa përbën një veprim të ndaluar (haram), vetëm se, nga pikëpamja e provave materiale, kanë mbrojtur pikëpamje të ndryshme.

Në të drejtën Islame, një grua e shkurorëzuar, kushdoqoftë, për t’u martuar me një burrë tjetër pret "një periudhë pritjeje (iddet)" që zgjat mesatarisht 3 muaj (3 menstruacione ose 3 periudha pastërtie). Po qe shtatzënë, pret gjersa të lindë. Lidhur me këtë, kuptohet që edhe sikur, nisur nga qëllime të fshehta, të bëjë veprime mashtruese, gruaja e ndarë nga burri i parë do të presë tre muaj, pas martesës dhe ndarjes nga burri i dytë përsëri do të presë tre muaj ose më shumë dhe vetëm pastaj mund të rimartohet me burrin e parë. Kjo nuk është punë e një nate, siç mund t’u duket disave. Veçanërisht, nuk konsiderohet kurorë vetëm një akt i nënshkruar me burrin e dytë ose mbyllja me të vetëm për pak orë. Eshtë kusht që burri i dytë të mos jetë impotent, fëmijë, plak ose i sëmurë. Në kohën e tij, Hz. Pejgamberi nuk i ka dhënë lejë rikthimit tek burri i parë një gruaje që nuk ka gjetur kënaqësi seksuale tek burri i dytë. Në këtë veprim nuk ka hile nga gruaja, vetëm se nuk ka gjetur kënaqësi seksuale.

Shkëlqimin e asaj çka përbën specifikën turke, në kohën tonë, e ka mbuluar një lloj murtaje: armiqësia ndaj Islamit. Në mjediset tona turpërohen nga urdhërat më të bukura të Islamit, me vlerat e tij të pangjashme; pasi i shtrembërojnë dhe i veshin me veshjet më të shëmtuara, i nxjerrin në shesh. Në një vend që mbetet pas, edhe jeta fetare, në çdo aspekt, mbetet pas. Madje, duke u prishur jeta fetare, në vartësi të saj, gjithë jeta shoqërore dobësohet dhe prishet.

Në kohët e shkuara janë bërë shënime, janë shkruar vepra për rolin që ka luajtur në shoqëri rimartesa. Megjithëse u reflektua aq shumë kjo çështje në veprat e shkruara, megjithëse në shoqërinë e asaj kohe nuk u prish dhe nuk u shfrytëzua, përsëri, edhe pse është pohuar një e vërtetë e tillë nga autorët e atyre veprave, përsëri, një i sëmurë nga fama, pasi shprehet për Sheriatin (si një nga sinonimet e Islamit) "mendësi mesjetare e turpshme", u këshillon "budallenjve truvegjël të sheriatit", domethënë njerëzve të fesë, që të tregojnë "reputacionin e tyre duke pastruar fenë Islame nga përrallat e mesjetës".

Burimi i fesë Islame nuk është mendësia mesjetare, malli i kristianëve. Në të gjitha shfaqjet e saj feja Islame është hyjnore dhe qiellore. Këtu nuk ka ndonjë rol njeriu. Në se synimi i historianit do të ishte të fiksonte kohën e daljes në shesh të sistemeve juridike, e, mbi këtë bazë të bënte një vlerësim, le të kujtojmë se dy nga burimet e të drejtës së sotme moderne, njeri mbështetet në të drejtën e vjetër romake, tjetri në të drejtën e kishës kristiane, pra në kristianizëm, të dalë katër shekuj para mesjetës.

Siç kuptohet nga parashtrimet që u bënë më sipër, situata e përshkruar në pjesën Hulleci (Hullexhiu), nuk ka gjë të përbashkët me fenë Islame. Ky është një mashtrim që vihet re në çdo popull. Siç pohoi edhe autori, kjo është pjesërisht një situatë dhe praktikë e fshehtë. Në përfundim të shekullit të njëzetë, në një epokë të kompletuar me kushtetutë, ligje e rregulla që mbrojnë gruan në çështje të martesës dhe shkurorëzimit, po përballemi me situata e ngjarje akoma më të shëmtuara se rimartesa. Për njeriun nuk ekzistojnë kufinj për intriga interesi ose epshi dhe për mashtrime. Vite më parë, kur një shok avokat më pat treguar se si një person i martuar me një grua për paratë e saj, duke përdorur intriga i kishte marrë gjithë paratë dhe pasurinë e patundshme, se si me anë të dy avokatëve e kishte futur në gracka të ndryshme dhe e kishte shkatërruar krejt, kisha shtangur nga çudia. Ajo ndyrësi mashtrimesh, ai mjerim dhe shkatërrim i një gruaje të vetme pa mbështetje, më kish lënë një ndikim aq të madh, që vazhdoj ta përjetoj edhe sot.

Sot, për popullin tonë, a s’janë të turpshme ndodhi të tilla të hapura e të pangjashme që shtohen dita-ditës? Apo mos doni të thoni se u falet një gjë e tillë atyre që duhet të turpërohen se u mungon ndjenja e turpit, nderi dhe edukata?...

VI

GRUAJA NE TRASHEGIMI

"Meshkujve u takon pjesë nga pasuria që e lënë prindërit e të afërmit (pas vdekjes), edhe femrave u takon pjesë nga ajo që lënë prindërit e të afërmit, le të jetë pak ose shumë ajo që lënë, ju takon pjesë e caktuar (nga Zoti)".

(Kurani, Nisa, 4/7)

TRASHEGIMIA DHE GRUAJA PARA ISLAMIT

Në egjiptasit e vjetër, vajza dhe djali bëheshin trashëgimtarë përpjesimisht të barabartë të të atit, veçse djalit të madh i jepej një pjesë më shumë. Sipas ligjeve të Hamurabit, trashëgimia e atit ndahej përpjesimisht barabartë midis djemve, kurse vajzat s’mund të merrnin gjë prej saj. Në të drejtën kineze, në fillim vajzat nuk mund të bëheshin trashëgimtare, pastaj, pas ndryshimeve të bëra, vajzave u ish njohur kjo e drejtë në mungesë të një fëmije mashkull. Trashëgimia nuk mund t’u kalohej prindërve. Në japonët, djemtë merrnin nga një pjesë, vajzat nga gjysmë pjese. Në të drejtën e vjetër brehmene, djemtë bëheshin trashëgimtarë të të atit barazisht, djali i madh merrte shtesë. Vajza nuk mund të bëhej trashëgimtare. Në të drejtën e Iranit të Vjetër, djemtë dhe vajzat e pamartuara merrnin pjesë të barabarta trashëgimie pa testament. Paja e martesës e marrë nga vajzat e pamartuara prej mallit të të atit, ishte pranuar si formë trashëgimie.

Në të drejtën romake, po qe se nuk ka akt trashëgimie, pasuria ndahej midis trashëgimtarëve, përpjesimisht barabartë midis djemve dhe vajzave. E drejta e Izraelit të Vjetër i kishte lënë vajzat krejtësisht jashtë trashëgimie. Por, sipas urdhrave të Dhjatës e Vjetër, në se dikush vdes duke lënë meshkuj, vajzat s’mund të bëhen trashëgimtare. Po s’pati lënë meshkuj, trashëgimi i kalon vajzës. Vetëm se vajza trashëgimtare (e të atit) nuk mund të bashkohet me një burrë të një fisi tjetër veç atij të cilit i përket i ati. Sepse te çifutët s’duhet të kalonte pasuria nga një fis në një tjetër. Çdo fis do të zotëronte trashëgimin e gjyshërve të vet.

Në periudhën e injorancës para Islamit, te arabët, mashkulli që s’kishte prekur pushkë, djemtë e vegjël që s’mund të mbronin vendin si dhe femrat, nuk mund të bëheshin trashëgimtarë. Malli i të vdekurit u binte meshkujve më të afërt të moshës për luftë.

GRUAJA NE TE DREJTEN TRASHEGIMORE ISLAME

Feja Islame, me ajetin e kaptinës Nisa (4/7), i shpëtoi fëmijët e vegjël dhe femrën nga një padrejtësi e madhe siç ishte mohimi i të drejtës së trashëgimisë. Siç mund të bëhen trashëgimtarë meshkujt, në të njëjtën formë bëhen trashëgimtarë edhe femrat. Në kohën e Tij, i kishin shkuar Hz. Pejgamberit gruaja me të dy vajzat e Sad b. Rebi‘it të rënë dëshmor në luftën e Uhudit dhe i kishin thënë me ankesë: "O i Dërguar i Allahut, këto janë bijat e Sadit. ‹ ati u ra dëshmor në luftën e Uhudit, kurse tani xhaxhai i tyre ua mori të gjithë mallin pa u lënë asgjë për vete. Porse këto vajza jetime nuk mund të martohen pa pasuri". Pejgamberi i ishte përgjigjur: "Allahu do të bëjë të njohur vendimin e tij në këtë çështje". Pastaj zbriti ajeti i trashëgimisë.

Kur kishte zbritur ajeti i trashëgimisë, duke u bërë trashëgimtarë djemtë dhe vajzat, veçanërisht duke u njohur si të tillë edhe prindërit, atë kohë, muslimanët, qoftë duke parë traditën e vetë popullit të tyre, qoftë jetesën e popujve të afërt, ishin çuditur, madje ishin mërzitur. Si mund të bëhet që bashkëshortes t’i jepet një e katërta ose një e teta, vajzës t’i jepet gjysma dhe djali të njihet si trashëgimtar? Porse askush nga këta nuk lufton me armikun dhe nuk merr plaçkë lufte (ganimet). Kjo situatë tregon madhështinë e përmbysjes që realizoi Islami në çështjen e trashëgimisë.

Përpjestimi dy me një

Sipas ajeteve të trashëgimisë, nga pasuria e ardhur në linjat bazë të trashëgimisë (si nga prindërit ose nga burri a nga gruaja), i jepen dy pjesë mashkullit dhe një femrës. Ky përpjestim dy me një i Islamit kishte forcuar dyshimet e atyre që pandehnin se Islami e quante femrën "një gjysmë krijesë të parëndësishme". Para se të bëjmë të njohur shkakun e kësaj çështjeje të rëndësishme, është e nevojshme të përmendim një pikë që do të ndriçonte të gjitha problemet që na dalin përpara në kushtet e zbatimit praktik të një shumice të urdhrave të Islamit.

Dijetarët Islamë pohojnë se do të gënjeheshim po qe se një ose disa urdhëra të fesë Islame të sjella në fusha të ndryshme, të lidhura brenda një sistemi, do t’i merrnim të veçuara nga ai sistem dhe do t’i vlerësonim më vete. Ashtu siç nuk mund ta zëvendësonim një detal të prishur të orës së dorës me të njëjtin detal të orës së murit, ashtu edhe të gjitha çështjet e së drejtës Islame, si një e drejtë e llojit të vet, origjinale midis sistemit botëror të së drejtës, mund t’i vlerësojmë vetëm brenda sistemit të vet. Në se do të duhej të bënim krahasim, mund ta vemë përballë të tjerëve të tërë sistemin. Ky është një parim që do të vlente për çdo sistem të drejte tjetër. Lidhur me këtë, me mendësinë e një sistemi tjetër të drejte jashtë Islamit dhe pa e njohur në të gjitha aspektet institutin e familjes brenda të drejtës Islame, përcaktimi "mashkullit sa dy pjesë të femrës" nuk mund të shqyrtohet. Edhe çështje të tilla si shkurorëzimi, poligamia, masat ndëshkuese përkatëse ndaj zbulimit dhe zinasë (adulterit), janë si kjo. Duhet bërë e qartë edhe kjo që gjithashtu bazat e besimit, mënyrat e adhurimit, kuadri moral, etik dhe procedurial, duke mbetur thjeshtë një "tekst i shkruar" në popujt ku Islami nuk zbatohet, në se me çështjet e shkëputura dhe situatat e zgjidhjes të marra nga Islami nuk mund të shkohet vazhdimisht përpara, për këtë nuk mund të bëhet përgjegjës e të fajësohet Islami.

Shah Velijjullah ed-Dihlevi, në veprën e tij Huxhxhetull-llahi’l-bâliga (f. 671 etj.), duke numëruar bazat e sistemit Islam të trashëgimisë përmend edhe këtë: "Gjithë përpjekjet dhe puna e njeriut në këtë botë është për të përgatitur një pasues, një zëvendës, që do të vazhdonte emrin dhe gjenealogjinë e tij. Për njeriun kjo është një dëshirë e patjetërsueshme. Siç dihet, nuk është as vajza as motra as gruaja ajo që, duke ruajtur gjeneratën dhe mbiemrin e njeriut, i çon ato më tej, ky është vetëm biri ose vëllai. Bashkëshortja, ndoshta një kohë pas vdekjes së të shoqit do të shkojë tek një mashkull tjetër. Vajza dhe motra do të martohen dhe do të çojnë më tej gjeneratën e tjetërkujt. Eshtë mashkulli (djali) ai që do të vazhdojë atë harmoni të arritur vetëm me përpjekje, zell e me djersë nga i vdekuri, ai që do ta mbajë gjallë mbiemrin e tij. Për pasojë, është më me vend t’i japësh pjesë më tepër djalit, qëllimit të të vdekurit si zotërues i mallit, sendërtimit të së drejtës për të mos prishur harmoninë e krijuar.

Në Islam, përpjestimi trashëgimor midis personave përkatës është lidhur me nevojat dhe nivelin e përgjegjësisë së tyre. Parimi "mashkullit sa dyfishi i femrës" nga prindët tek fëmija ose midis burrit e gruas në trashëgim esencialisht zbatohet kështu:

a. Në se femra është një vajzë beqare, është një individ më vete. Mbi të nuk rëndon detyrimi për t’u kujdesur për ndonjë individ tjetër përveç vetes. Po qe e martuar, është detyra e burrit të plotësojë çfarëdo nevojash të saj ose të fëmijëve. Mbi të gjitha, kur të martohet, femra do të marrë garancinë e kurorës dhe, sipas zakonit, do të bëhet pronare e shumë dhuratave. Le të vijmë tek djali i cili do të marrë dyfishin e pjesës që e mori motra. Ky ose është i martuar, ose do të martohet. Në të dy rastet, më e pakta, është i obliguar të kujdeset për fëmijët dhe bashkëshorten. Kur të martohet, do të japë garanci kurore dhe do të bëjë shpenzime. Mbetet të shtojmë se motra, po s’qe në gjendje të përshkohet me atë pjesë që mori nga i ati, i vëllai është i detyruar që edhe atë ta ndihmojë.

b. Po qe se gruaja merr trashëgim nga i shoqi, gjendja është po ajo. Po mbeti e ve, është më vete, mund të përshkohet me trashëgimin që mori nga i shoqi ose, përgjithësisht, nga prindët. Po u martua prapë, kësaj radhe ushqimi dhe kujdesi i saj do t’i përkasin burrit të ri.

Këtu, jashtë rrugës që u muar në diskutim, ka edhe disa lloje (variante) trashëgimie, sipas të cilave mashkulli dhe femra bëhen pjesëtarë proporcionalisht. Edhe kjo vërteton atë që në të drejtën Islame femra nuk konsiderohet gjysmënjeriu. "...për prindërit, për secilin nga ata, u takon e gjashta nga ajo që ka lënë (i vdekuri)". "Në qoftë se (i vdekuri) është mashkull ose femër, e trashëgohet nga ndonjë ii largët (pse ska as prindër as fëmijë) po ka një vëlla ose një motër (nga nëna), atëherë secilit prej tyre u takon një e gjashta". Siç shihet, në këto dy variante trashëgimie, si midis nënës dhe babait, si midis motrës dhe vëllait, bëhet përpjestim i barabartë, pavarësisht nga qënia mashkull ose femër. Po qe se femra absolutisht do të konsiderohej gjysma e mashkullit, edhe këtu përpjestimi do të ishte një me dy.

Në Kuranin e Madhnueshëm ajetet e trashëgimisë mbyllen kështu: "Këto janë (dispozita) të caktuara prej Allahut. Kush i bindet Allahut dhe të Dërguarit të tij, atë e dërgon në xhenete nën të cilët burojnë lumenj. Aty do të jenë përgjithmonë. E ky është shpëtim i madh".

LIBRI I DYTE

GRUAJA DHE SHOQERIA

PJESA E PARE

MBULIMI - PROSTITUCIONI

I. Mbulimi

II. Prostitucioni

III. Masat që mori Islami për

parandalimin e prostitucionit

IV. Ndëshkimi i prostitucionit

I

MBULIMI

"Turpi buron nga besimi".

(Hadithi sherif)

NEVOJA E MBULIMIT

Nga Librat e Shenjtë, në Dhjatën e Vjetër ka pjesë që e quajnë turp zbulimin dhe urdhërojnë mbulimin.

Në Dhjatën e Re thuhet kështu: "Çdo burrë, kur lutet ose profetizon kokëmbuluar, turpëron kryet e tij. Edhe çdo grua, që lutet ose profetizon kokëzbuluar, turpëron kryet e saj, sepse është njëlloj sikur të ishte e rruar. Sepse në qoftë se gruaja nuk mbulohet, le t'ia presin flokët; por në qoftë se për gruan është turp të qethet a të rruhet, le të mbulojë kryet. Sepse burri nuk duhet të mbulojë kryet, sepse është shëmbëllimi dhe lavdia e Perëndisë, kurse gruaja është lavdia e burrit, sepse burri nuk është nga gruaja, por gruaja nga burri, edhe sepse burri nuk u krijua për gruan, por gruaja për burrin".

Sipas konceptit Islamik, gruaja nuk është një krijesë "djallëzore" e krijuar për të këqia. Përkundrazi, është një njeri i nderuar, njeriu i parë që i besoi Islamit, dëshmori i parë në synimin drejt Islamit. "Parajsa është ndër këmbët e nënave". Vetëm se femra, nisur nga bukuria trupore, nga delikatesa e ndjenjave, nga joshja e sjelljeve, nga pastërtia e zemrës, jep mundësi (lejon, është e përshtatshme) për ta shfrytëzuar, për ta gënjyer, dhe, për këtë shkak, për t’ia humbur vlerën dhe fisnikërinë.

Shprehjet e përdorura në ajetet e Kuranit të Madhnueshëm të cilat urdhërojnë që gratë e burrat jo të afërt të mos shihen me njëri-tjetrin, nga pikëpamja e epshit, që të mbrojnë nderin e tyre, që të respektojnë mbulimin, janë në shkallën më të lartë delikate dhe respektuese. Qoftë mashkull apo femër, asnjë njeri nuk është përshkruar si një qënie e frikshme, si një lugat-armik i nderit dhe i dinjitetit dhe nuk është pranuar si burim imoraliteti. Në lidhje me këtë çështje, në këshillimet është vështruar në parimin se vazhdimisht ka vepruar i kujdesshëm për të prerë ambicjen në "sëmundjen e prostitucionit" të mundshëm tek njerëzit. Në ajetin që urdhëron muslimanët të mos ia hedhin sytë një femre të huaj, thuhet: "Thuaju besimtarëve të ndalin shikimet, të ruajnë pjesët e turpshme të trupit të tyre, se kjo është më pastër për ta". Përsëri në një këshillë, thuhet "...kjo është më pastër për zemrat tuaja dhe të tyre". Kurse ajeti që urdhëron të mos hidhen sytë mbi mbulesën e grave muslimane kur dalin në rrugë,thotë: "...pse kjo është më afër që ato të njihen (se nuk janë rrugaçe) e të mos ofendohen".

Atëherë nuk mund të jetë e drejtë shprehja "duke urdhëruar mbulimin, feja Islame e ka pranuar femrën si një krijesë pa vlerë, i ka rrëmbyer nga duart asaj lirinë dhe të drejtat". Në të kundërt, feja Islame, me urdhërin e mbulimit ka dashur ta mbrojë atë, t’ia shtojë vlerën dhe të provojë se ajo është një njeri i denjë për respekt.

Disa pretendojnë se mbulimi është më tepër tërheqës ndaj epshit. Ky mendim është i gabuar. Jo mbulimi i pjesshëm për të fshehur të metat trupore dhe për të vënë në pah pjesët e bukura, por mbulimi i vërtetë e shmang ngacmimin epshor. Sido që të jetë, mbulimi nxjerr në shesh tek burri dëshirën për të parë trupin e një femre dhe kjo e çon njeriun në martesën e dëshiruar. Kurse zbulimi e çon vëzhgimin e burrit në lidhjet seksuale, në lidhje të vazhdueshme e të papërgjegjshme së cilave u thonë prostitucion.

Në se një grua nuk është e ndershme, nderi që mund të përftohet me forcë duke e mbuluar atë dhe duke mos e përzier me meshkuj, nuk quhet virtyt. Nderi duhet të jetë në zemër të gruas, përndryshe, me mbulim dhe për dukje nuk bëhet..." Edhe një kundërshtim i kësaj forme nuk është me vend. Sepse "virtyti formohet edhe pak me forcë". Në këtë thënie ka një të vërtetë të madhe. Nuk formohen shprehi pa kushte dhe pa vepruar një detyrim. Detyrimi bëhet shkak, e ruan personin, dhe kështu fitohet shprehi, formohet virtyti. Mbulimi mënjanon shkaqet e këqia, përgatit mjedisin. Të mendosh të kundërtën e kësaj, do të thotë të kundërshtosh krijimin dhe kapacitetin njerëzor.

Burri duhet të bëhet zotërues i shpirtit të gruas, përndryshe mbulimi ç’vlerë ka?

Së pari, çdo femër nuk ka një burrë. Pastaj, të zotërosh një zemër, nuk është e lehtë. "Femra jeton me emocione". Zemrat janë të lëvizshme, nuk qëndrojnë gjithmonë në të njëjtën pikë. Zemra e gruas është si një lumë që s'ka përpara asnjë pritë. Për ta zotëruar atë lumë, i duhet bërë një pirtë. E, ja, ky është mbulimi.

Sa shumë gra të mbuluara të pamoralshme ka, më të këqia se të mbuluarat". Kjo është një shprehje e tepruar. Le ta supozojmë të drejtë. Një grua e mbuluar e pamoralshme mund të kuptojë vetëm një burrë të pamoralshëm si veten dhe mund të krijojë lidhje me të. Por ama nuk ushtron ndikim mbi shumicën e të rinjve të padjallëzuar që s’marrin vesh asgjë. Ndërsa një grua e zbuluar, sido që ta ketë mendimin apo qëllimin, me paraqitjen dhe veshjen e saj i ngacmon njerëzit me fuqi seksuale, i shtyn ata në emocione seksuale. Çdo njeri është i ndershëm, po s’ekzistoi i pandershmi. Prandaj me veprimet dhe veshjen duhet të respektojmë ndjenjat e të tjerëve, s’duhet të ushtrojmë dhunë mbi ta.

Njeriu vjen në botë duke zotëruar mundësi dhe dëshira të ndryshme. Mes këtyre, ashtu siç ndodhen mjaft të tilla të vyera e të respektuara, ashtu ndodhen edhe të tilla të ndyra e të shëmtuara gjer në fund. Njerëzit që na rrethojnë, qoftë edhe më të afërmit, ndaj dëshirave tona trupore që shfaqen disa herë, edhe në na ndihmofshin, nuk na shohin njerëzisht. Perdja e hollë e delikate që mbulon dëshirat e shëmtuara të njeriut, quhet "perdja e turpit". Po u gris ajo perde, në shumicën e kohës njeriu duket si një kafshë e paturpshme. Turpi është stolia e njeriut, është njerëzorja tek personi. Kurse për gruan është pjesa më e vlerë e qënies së saj.

MBULIMI DHE LIRIA

Ka që thonë se mbulimi e kufizon lirinë. Po marr një artikull që besoj se do ta lehtësojë kuptimin e një koncepti shumë të gjerë siç është liria.

"Pse nuk çlirohemi nga kufizimet e ndryshme? Pse jetojmë brenda gjithë atyre lidhjeve, pse e pengojmë veten për t’u kënaqur nga jeta?

Virtyti, vlerat e larta; të mos poshtërohemi duke kënaqur dëshirat e ulta... Ç’vlerë kanë të gjitha këto? Ç’vlerë kanë gjithë këto në qoftë se në anën tjetër të peshores vemë atë vlerë të lartë me të cilën s’do të matej dot asgjë, lirinë?

Liria, të veprojë si të dojë, liria, të bëjë ç’të, dëshirojë, mendësi lirie, jetesë lirie, ...liri!

Vallë, a mund të gjendet në jetë diçka më e rëndësishme se liria? Që nga kohet e para historike e deri më sot, lufta e njeriut a nuk ka synuar drejt lirisë dhe pavarësisë, vallë? Njerëzit, njeri pas tjetrit, në botën e tyre materiale, mendore, ekonomike, dhe politike kanë këputur dhe hedhur të gjitha lidhjet. Tani kanë mbetur vetëm ato imitimet e vjetra të quajtura virtyt dhe moral. Edhe kjo është një mbeturinë e atyre lidhjeve të vjetra të copëtuara e të asgjësuara përballë inatit dhe këmbënguljes që tregoi njeriu në rrugën e realizimit të ekzistencës dhe unit të vet. Nuk ka asnjë dyshim se edhe kjo mbeturinë do të copëtohet dhe asgjësohet. Sepse njeriu do të vazhdojë me këmbëngulje atë luftë esenciale drejt fitimit të lirisë, përparimit, drejt zotërimit të plotë të të gjithë natyrës për t’u ulur këmbëkryq në fronin e qënies; kështu, do të shndërrohet në "forcën vepruese të botës ekzistente", gjë për të cilën është i denjë.

Ja, kjo është pamja e shekullit të njëzetë. Pamja e Europës dhe e botës mbi të cilën ajo zotëron. Në këtë çështje, lindje, perëndim, veri, jugë, ...çdo anë është e njëjtë Një pamje sipas Europës, posaçërisht një pamje logjike, në përshtatje me historinë e saj të tre shekujve të fundit.

Por, ashtu siç nuk është kjo një pamje e jetës, nuk është as edhe një konsideratë që ve shenjën e barazimit midis njeriut dhe ekzistencës së vërtetë. Kjo logjikë e shkëlqyer që vazhdon të përparojë, -logjikë e çlirimit nga çdo lloj kufizimesh e konvencionesh - me qëllim për të realizuar nivelet më të lartë që ndodhen në ekzistencën e njeriut... Por kjo nuk është logjika e logjikës së vërtetë.

Sot, Perëndimi që vrapon si i marrë, nuk qëndron as edhe një çast për të parë të vërtetën.

Njeriu ikën nga e vërteta, siç ikën ai që e ka rrëmbyer zjarri, ku të mundë, si i marrë. Gjithë shqetësimi i tij është që të largohet nga burimi i zjarrit.

Sidomos ai që vrapon sikur të ishte rrëmbyer vërtet nga zjarri, i sigurtë për këtë, duke e parë zjarrin përvëlues me sy, ai që bie në të... Ja, pra, i marri i vërtetë ky është, madje pa pasur asnjë shkak për marrëzi!

Lindja muslimane është sot vetë i marri që vrapon drejt atij zjarri përvëlues ndërsa Perëndimi është kah përpiqet të presë vrullin e vet.

Disa herë njeriu u ngjitet pas dëshirave të vrullshme e, kur ato fillojnë të bëjnë përpara, lëshon frerët dhe me këtë kujton se e çliroi veten nga vargonjtë. Me që nuk i nënshtrohet moralit, fesë, besimit, e pranon se është i lirë.

Unë s’dua të diskutoj këtu mitin e lirisë të shekullit të njëzetë. Të atij shekulli që është dëshmitari i diktaturës më të tmerrshme në histori në fushë të politikës dhe ekonomisë. Një shekull i tillë që në emër të shpëtimit nga uria dhe lufta e klasave e ka shndërruar individin në shërbëtor të shtetit. Gjithashtu nuk dua të polemizoj as mitin e lirisë për t’u siguruar nga frika, ndërsa njerëzimi jeton epokën më të frikshme të tmerrit dhe ankthit të vetmisë, epokën më të frikshme që nga periudha e parë historike e gjer më sot. Ndërsa njeriu, me raketat dhe bombat atomike është vënë vetë të shkatërrojë jetën e tij, unë në asnjë mënyrë nuk do të bëj fjalë për mitin e zotërimit të forcave të natyrës. Njeriu ende nuk ka mundur të jetë zotërues madje as i forcave të një ylli të shuar mbi të cilin jeton, mbeti të bëhet zotërues i një gjithësie pa anë e pa fund!

Po, unë s’do të bëj fjalë këtu për këto mite. Vetëm do të polemizoj për një mit tjetër: mitin e vetëdijës së lirisë së njeriut të çliruar nga prangat e moralit.

Vini re këtë të ri plot fuqi dhe hare dhe këtë vajzë të lëvizshme që lëshon klithma jete nga gjithë pamja e saj.

Djaloshi e dëshiron vajzën e re. Natyrisht, një dëshirë, një dëshirë jete! Edhe vajza nën të njëjtën ndjenjë. Secila dëshirë ka gjetur përgjigje në anën tjetër, i janë nënshtruar thirrjes së seksit dhe secili, i çliruar nga kufizimet, ka gjetur kënaqësi.

Ja dhe ky, një person tjetër. Nuk është përzier në "konceptin e lirisë" së atyre të parëve. Ndoshta si pasojë e besimit, ose "vetëm këtë çast", kjo lloj pauze, më që s’ka ndjerë dëshirë ose s’i vjen ndoresh. Por kjo gjë s’më duhet mua. E rëndësishme është kjo: ai është i lirë, ngjarjet që i kalojnë parasysh, vazhdon t’i ndjekë... Ç’sheh vallë?

Po sodit një tabllo të veçantë që s’e shohin ata dy të rinjtë. Sheh një pe që tërheq dy të rinjtë të lidhur në skajet e tij, perin e epshit. Një pe epshi azgan dhe të fuqishëm, që ka nënshtruar secilin nga të rinjtë të cilët s’kuptojnë gjë në këtë mes. Një pe i trashë i tillë, nga i cili askush nuk mund të shpëtojë. Sepse përballë tij, fuqia e tyre është mjaft e dobët ose s’tregon rezistencë.

Por këtë pe djaloshi i parë nuk e sheh. Sepse kjo është një forcë e fshehtë që e tërheq reciprokisht atë. Asaj i është dorëzuar me tërë qënien dhe në mënyrë të pavullnetshme, sepse vullneti i vërtetë është në dorën e saj. Po tjetri djalosh e sheh këtë pe në tërë madhësinë e tij. Sepse ndodhet larg fushës tërheqëse të tij. Ose është larguar.

Cila është reale nga këto dy tabllo?

Tani le të sodisim një fushëpamje tjetër.

Ja për ju një i ri që përballon nxitjet epshore me një zemër të vendosur dhe me një forcë zotëruese. Përball mësimet e epshit, por nuk tregon kujdes. Fuqinë e tij vërshuese e drejton diku tjetër. Ai e ndien se është i lirë, nga presioni i epshit, i lirë nga ai lloj dëfrimi si i kafshëve të tërhequr për hunde. Një njeri i lirë që mund të drejtohet nga të dojë vetë, me forcën e tij.

Dhe ky këtu, një tjetër person. Sheh nga larg, pa u futur në kuadrin e djaloshit të lirë. Ç’sheh vallë? Sheh një shfaqje tjetër të cilën nuk e dallon vetë djaloshi i lirë.

Ai sheh vartësinë nga kufizimet, sikur sheh mishërimin e diçkaje të lartë. Ai po sheh perin që ia ka lidhur duart kryq, që e ka kufizuar nga lëvizjet, ia ka penguar veprimet. Por këtë pe i riu vetë nuk e sheh dot, pasi mendon se veten e vuri vetë brenda kufizimeve. Këtë e ka kërkuar vetë. Në të vërtetë, nuk është peri ai që e pengoi t’i përgjigjej thirrjes së seksit, vetë ai po qëndron larg, sepse s’e do atë.

Tani, nga këto dy fushëpamje, cila është e vërtetë?

Unë s’kam ndërmend ta le lexuesin të habitur brenda këtyre dy pamjeve të kundërta; ta themi menjëherë: secila nga të dy pamjet është e vërtetë.

Vartësi dhe liri... Dy të vërteta pranë njëra-tjetrës. Madje, një e vërtetë e vetme me dy fytyra.

Ai i riu shpërthyes që i është përgjigjur thirrjes së seksit, jashtë çdo diskutimi, ka vepruar i lirë. Ai është çliruar nga kufizimet morale, fetare e shoqërore, çdo gjë që e mbërthen njeriun e ka zgjidhur e thyer. Në të njëjtën kohë, si kalë i hazdisur, që i kanë vënë mëgojzën, u është nënshtruar dëshirave të vrullshme. Sepse ka fituar përvojë praktike nga që nuk mundi të tregojë rezistencë ndaj nxitjeve të epshit. Ai që do, le ta provojë prapë.

Kurse i riu i lidhur me një kufizim mjaft të fuqishëm, nuk do që ta prishë premtimin që realizoi me Zotin mbi nefsin (dëshirat trupore) e tij. Duke valëzuar besimi në unin e tij, e bën premtimin të pashkatërrueshëm. Në të njëjtën kohë ky i ri ka shpëtuar edhe nga presioni i ndjenjave të ulta. Përballë dëshirave nxitëse në nefsin e tij, duke ndjerë një liri të vërtetë, me fuqinë e tij ecën përpara drejt horizonteve të shndritshme.

Një liri e varur nga kufizime dhe një vartësi, në vlerën e së cilës ndodhet liria. Ja, pra, e vërteta e njerëzve...

Nuk është vartësia në një pjatë të peshores dhe liria në pjatën tjetër. Jashtë çdo diskutimi, çdo liri ka vartësitë e veta dhe çdo vartësi ka liritë e veta. Kështu që në çdo pjatë të peshores ka liri dhe vartësi.

Nuk është ashtu siç e mendon bota Europën në lartësinë e së vërtetës dhe zotëruese të së vërtetës. Sepse virtyti nuk ndodhet midis lirisë dhe vartësisë, mund të diskutohet midis dy vartësive ose dy lirive.

Në të vërtetë, virtyti është epërsi e konceptuar midis lirisë së njeriut dhe lirisë së kafshës, të vëna përballë asaj që të jesh i kufizuar me kufizime njerëzore, ose i lidhur si kafshët.

Kufizimeve njerëzore u thuhet virtyt, moral ose u thuhet besim.

Kurse kufizimeve kafshërore u thuhet ndjenja të ulta, epsh ose, më trashë, u jepet emri "kënaqësi".

E, së fundi, individi është i lirë të zgjedhë midis të qënit njeri a të rënit në nivelin e kafshës.

Mbulimi është pranimi i urdhërit të Allahut, Krijuesit të të gjithë neve dhe të çdo gjëje tjetër. Të vijmë tek zbulimi; do të thotë të bëhesh kurban i disa lloj skllavërive drejt synimit të përdorimit të një lirie të pavlerë. Para çdo gjëje tjetër, është kundërshtim ndaj uniformës (veshjes) kombëtare të rikrijuar pas shkrirjes me Islamin. Do të thotë imitim i Perëndimit. Do të thotë, nga një pamje, të bëhesh rob i atyre që dikur i kishim nën mbrojtjen tonë, të bëhesh shërbëtor i shërbëtorëve tanë. Pastaj, pas ecjes zbuluar, nganjëherë mund të fshihen edhe qëllime të tjera të fshehta. Ndoshta është shumë naivitet të thuash se zbulimi është vetëm identiteti i përdorimit të së drejtës së lirisë. Sepse femra në këtë çështje shkon shumë më përpara se burri që është zotëruesi i lirisë, hap vendet që s’duhen hapur. Atëherë shtrohet për diskutim zotërimi i nefsit, epshit dhe modës.

Nuk mund të mohojmë se femra, e përdor në një përpjestim të gjerë trupin për të ndikuar seksin tjetër. Atëherë, edhe nga ana tjetër, meshkujt janë të dënuar. Shihet se pas përdorimit të një lirie të pavlerë diskutohet dalja në shesh e robërimeve të panumërta dhe e dënimeve.

VENDET QE DUHEN MBULUAR

Para Islamit, femrat arabe nuk e respektonin mbulimin. Gjendja e femrës atë kohë, lart-poshtë, ishte e njëjta gjendje që sot të vret sytë në qytetet tona: "Gratë shëtisnin mes meshkujve me gjoksin zbuluar. Përgjithësisht nxirrnin në pah qafën, gërshetat dhe vëthët".

Te meshkujt

Në Kuranin e Madhnueshëm ka urdhëra të veçanta për femrat dhe meshkujt që të mos shohin njëri-tjetrin kur janë të huaj dhe të mbulojnë pjesët e turpshme të trupit: "Thuaju besimtarëve të ndalin shikimet (prej haramit), të ruajnë pjesët e turpshme të trupit të tyre se kjo është më pastër për ta. Allahu është i njohur hollësisht për atë që bëjnë ata".

Hz. Pejgamber urdhëron: "Pjesa e turpshme e mashkullit është ndërmjet kërthizës dhe gjunjëve". Për këtë zonë ka pasur mosmarrëveshje. Sipas Hanefive, kupa e gjurit është vend i turpshëm, kërthiza jo.

Te femrat

Në Kuranin e Madhnueshëm ka disa ajete përkatëse për mbulimin e grave. Ajetet që u janë drejtuar bashkëshorteve të Profetit, pranohen si të tilla që përfshijnë të gjitha gratë muslimane: "E kur të kërkoni prej tyre (grave të Pejgamberit) ndonjë send, atë kërkonie pas perdes, kjo është më pastër për zemrat tuaja dhe të tyre" dhe "O ti Pejgamber, thuaju grave tua, bijave tua dhe grave të besimtarëve le të vejnë shamitë (mbulojë) e veta mbi trupin e tyre, pse kjo është më afër që ato të njihen (se nuk janë rrugaçe) e të mos ofendohen. Allahu fal gabimet e kaluara, Ai është mëshirues". Ajeti i dytë sqaron për mbulimin e grave kur dalin në rrugë.

Ajeti i tretë që i përket posaçërisht mbulimit, është ajeti 31 i kaptinës Nur. Pasi te ajeti paraardhës u jepen urdhëra muslimanëve meshkuj për këtë çështje, vazhdohet: "Thuaju edhe besimtarëve të ndalin shikimet e tyre, të ruajnë pjesët e turpshme të trupit të tyre, të mos zbulojnë stolitë e tyre përveç atyre që janë të dukshme, le të vejnë shamitë mbi kraharorin e tyre dhe të mos ua tregojnë bukuritë e tyre askujt përveç burrave të vet, baballarëve të vet ose baballarëve të burrave të vet, djemve të vet ose djemve të burrave të vet, vëllezërve të vet ose djemve të vëllezërve të vet, apo djemve të motrave të veta, ose grave të tyre (që u përmendën) dhe robëreshave të cilat i kanë në pronësinë e tyre, ose shërbëtorëve nga meshkujt të cilët nuk ndiejnë nevojë për femra dhe fëmijët që nuk kanë arritur pjekurinë për gra. Le të mos kërcasin me këmbët e tyre për të zbuluar fshehtësinë nga stolitë e tyre. Pendohuni të gjithë te Allahu, o besimtarë, në mënyrë që të gjeni shpëtim!"

Siç shihet, në këtë ajet u kujtohet femrave të mos shohin meshkujt e huaj, të ruajnë nderin dhe copat e mbulesës së kryes t’i vënë mbi jakat duke i mbuluar ato. Kjo ka për qëllim mbulimin e kokës, veshëve, gjoksit dhe gjerdanëve. "Të mos i zbulojnë stolitë e tyre..." Nga këto, veçohen si" përjashtim" ato pjesë të trupit që mund të zbulohen, për të cilat, shumica, që nga Pasuesit e gjer më sot, janë bashkuar në mendimin se janë fytyra dhe duart. Formë e stolisë dhe stoli natyrore është fytyra. Ose përdoret termi "zonë stolie". Nga kjo zonë, çka mund të hapet, janë fytyra dhe duart. Ka pasur mosmarrëveshje për zbulimin ose jo të këmbëve, shumica kanë dalë me opinionin se duhet të mbeten të zbuluara.

Forma e lejueshme e zbulimit të fytyrës dhe duarve është, për duart, gjer në byzylyk, dhe për fytyrën aq sa ç’duhet për të marrë abdes.

Në një hadith thuhet: "Allahu nuk e pranon namazin pa mbulesë koke të një femre që ka arritur pjekurinë". Esmaja, vajza e Ebu Bekrit dhe kunata e Profetit, i kish dalë përpara një ditë Profetit me një veshje të hollë. Profeti, duke kthyer kokën, kishte urdhëruar: "Esma! Pasi femra të vijë në moshën e pjekurisë, nuk është e lejueshme t’i duken pjesë të tjera të trupit përveç të... (bën shenjë fytyrën dhe duart e veta)".

Mbulim quhet mbyllja e vendeve të turpshme që të mos duken. Lidhur me këtë, një veshje e tejdukshme që tregon trupin, nuk quhet mbulim. Kjo i shfaq organet më joshëse. Duke folur për gratë që kurrë s’do të ndiejnë aromën e parajsës, Profeti, me shprehjen "të veshura, por në fakt të zhveshura", me siguri ka shënuar këto gra.

Në ajetin e kaptinës Nur (31), përkthimin e të cilit e dhamë më lart, lejohet të shohin stolitë e femrave personat e afërt ("mahrem" - me të cilët s’mund të martohen). Komentatorët, duke parë hadithet e ndryshme dhe praktikimin në kohën e Hz. Pejgamberit, kanë thënë se pjesët e trupit që mund të shihen, janë krahu, flokët dhe veshët, gusha dhe qafa jo deri në shpinë ose në bark, këmbët nga kupa e gjurit gjer poshtë. Këtu futen edhe të afërtit e gjirit që s’përmenden në ajet.

Ajeti sqaron edhe se nuk ka ndonjë të keqe shikimi i femrës me një plak të kaluar nga aftësia seksuale ose me fëmijë që akoma nuk kanë marrë njohuri për fshehtësitë seksuale femërore ose me meshkuj të lindur impotentë. Në kohën e Hz. Pejgamberit, një burrë që njihej nga opinioni si mashkull me ndjenja seksuale të pazhvilluara, mund të hynte nëpër shtëpi, të bisedonte me gratë, të hante. Një ditë i Dërguari i Allahut e kish parë një njeri të tillë në shtëpinë e vet. Ai po i përshkruante kunatit të Profetit cilësitë e gruas. Për pasojë, i Dërguari e kishte ndaluar hyrjen e këtij burri te gratë.

Enesi, që i shërbeu njëzet vjet Hz. Pejgamberit, atëherë kur ende nuk kish zbritur ajeti i mbulimit, si një pjesëtar i njerëzve të shtëpisë, hynte e dilte pa drojtje në mjediset intime të të Dërguarit të Allahut. Pas zbritjes së ajetit, hyrje-dalja e tij te gratë e Profetit bëhej sipas rregullave.

Në esencë, femra muslimane është e detyruar të mbulojë trupin, përjashtuar fytyrën duart gjer në byzylyk, dhe, po të duhet, edhe këmbët. Nuk është i detyruar mbulimi me çarçaf. Mjafton të jetë e pastër dhe e thjeshtë, e kujdesshme dhe e bukur. Ja, kjo është gruaja që nuk bëhet shembull për epsh, por për respekt. Kjo është gruaja që lartësoi Islami, gruaja për të cilën Islami lajmëroi se nën këmbët e saj ndodhet Parajsa.

* * *

Hz. Aishe tregon këtu për gratë e kohës së vet se si, duke braktisur veset e vjetra, zakonet dhe modën, iu lidhën Allahut: "Për Zotin, unë nuk pashë më të virtytshme se gratë ensare nga pikëpamja e vërtetimit të Librit të Allahut (Kur’anit ) dhe të besimit mbi zbritjen e tij. Me zbritjen e ajetit të kaptinës Nur për mbulimin, i morën pranë burrat dhe u kërkuan leximin e ajeteve të Allahut. Secilli burrë ua lexonte këto urdhëra gruas, vajzës, motrës dhe gjithë të afërmeve. Secila, pa përjashtim, duke iu përshtatur urdhërave të Allahut në Kur’an, endën mbulesa prej leshi ose pambuku dhe, në namazin e mëngjesit u ndodhën pas Profetit, të mbuluara". Një tjetër pohim i saj është kështu: "Gratë muhaxhire - u dhëntë shpëtim grave nga ana e Allahut - pas zbritjes së ajetit të mbulimit, ishin mbuluar pas mbulesave më të trasha".

II

PROSTITUCIONI

"Dhe mos iu afroni amoralitetit (zinasë), sepse vërtet ai është vepër e shëmtuar dhe është rrugë shumë e keqe".

(Kurani, Isra, 17/32)

HYRJE

Me që prostitucioni e prish bashkësinë, e shkatërron familjen dhe e shformon gjeneratën, që nga popullsi të vjetra gjer më sot, është ndaluar, praktikimit të saj i janë dhënë ndëshkimet më të rënda. Para Islamit, te arabët ishte përhapur mundësia e marrjes së një prostitute. Disa gra e bënin këtë punë në vende të caktuara. Në dyert e shtëpive, në vend të tabelave, varnin flamurë të posaçëm të shënuar.

Kurse kristianizmi, pas të cilit ishin lidhur popujt që zotëronin Perëndimin dhe një pjesë të madhe të botës, e kishte ndaluar prostitucionin. Por krahas iluzionit të lirisë që kishte mbështjellë të njëjtën botë që nuk njihte vlera të tjera përveç epshit dhe parasë, ndër ata popuj përjetohej edhe mungesa e respektit për këto urdhëra të fesë së tyre. Në veprën e Max Kemerich'it Tarihte Garip Vakalar (të përkthyera në turqisht nga Behçet Necati), zenë vend ngjarje rrëqethëse të dëgjuara. Madje, disa mbretërve dhe suitave të tyre, tek vizitonin qytetet dhe krahinat e tyre, u ishte treguar mikpritje (!) nga ana e sunduesve të qyteteve gjer duke u hapur dyert e shtëpive publike.

Ashtu siç u bë e njohur në Kuranin e Madhnueshëm, kristianët i shpikën vetë priftërinjtë, jo se ua dërgoi Zoti, megjithëse ndaj tyre, me të drejtë, nuk kanë treguar respekt. Priftërinjtë dhe priftëreshat na qënkëshin, me fjalë, "mohues të botës" (braktisës së të mirave dhe shijeve të kësaj bote). Nuk martohen dhe nuk bëjnë fëmijë. Në fakt, ky parim që nuk i përshtatet krijimit dhe psikologjisë së njeriut, në realitet, është marrë nëpër këmbë, disa priftërinj dhe priftëresha, përmes intrigave të ndryshme, kanë ushtruar lloje prostitucioni.

"Në shekullin e trembëdhjetë, në manastiret e murgeshave ishte zhvilluar lesbitizmi. Në shekullin e njëmbëdhjetë, në Angli, pederastia ishte bërë një çështje e rëndësishme. Veçanërisht në manastire ky lloj argëtimi praktikohej shumë, madje dënimi me djegie përsëgjalli nuk zbatohej këtu.

Nuk mbaron me të shkruar imoraliteti i priftërinjve të mesjetës. Një shëmbull: Në qytetin Nördingen, më 1472, kuvendi i qytetit, duke mos guxuar të ndalonte hyrjen e priftërinjve në shtëpitë publike, ishte mjaftuar me ndalimin vetëm të kalimit të të gjithë natës në ato shtëpi.

Në shekullin e gjashtëmbëdhjetë, çdo prift kishte nga një mantenutë. Ligji u kishte njohur priftërinjve detyrën për të ruajtur gratë e ndershme.

Baroni Zimemrn, në veprën e tij Chronik, shkruan se shumë kohë manastiret e murgeshave nuk ndryshonin nga shtëpitë publike. Edhe në shekullin e gjashtëmbëdhjetë gjendja ishte po kjo. Ky prostitucion i fshehtë kohë më kohë dilte edhe hapur. Përveç kësaj, në Strasburg, një natë, pas rënies së rrufesë në një manastir grash, kishte rënë zjarr dhe populli, duke thyer dyert, kishte hyrë brenda ku ishte përballur me skandale të ndryshme. Kishin parë shumë murgesha në krahë të djemve të rinj. Ato kohë nëpër manastire, në kuvli të posaçme mbaheshin fëmijë ilegalë që rriteshin nga murgeshat. Me ngjarjen e zjarrit, u kuptua se këta djem të shndërruar në mjet për të kënaqur epshet e murgeshave, ishin fëmijë ilegalë që rriteshin nga murgeshat. Këta fëmijë, kur vinin në moshën e pjekurisë mashkullore, mbylleshin me murgeshat plaka që kundërmonin myk dhe papastërti. Në manastire të tilla kishte hauze të veçuara, ujrat e të cilave kurrë nuk zbrazeshin. Sepse në këto ujra murgeshat mbysnin frytet e marrëdhënieve të tyre të paligjshme".

Një shkak i përhapjes së prostitucionit në Europë qe edhe detyrimi për t’u martuar me një grua dhe, veçanërisht, ndalimi ose vështirësimi i skajshëm i shkurorëzimit nga katolicizmi. Në të njëjtën kohë, kristianizmi kishte ndaluar edhe marrëdhëniet jashtë kurore (adulter) si dhe kishte prapësuar fëmijët e lindur jashtë martese. Ata i kishte shpallur fëmijë djalli, mëkati dhe turpi. Prof. Dr. Andreas B. Schwarz, që kritikon me forcë këtë mohim kategorik të fëmijëve ilegalë nga kisha, pasi bën të njohur se në fund të shekullit të tetëmbëdhjetë - shekull i një lëvizjeje të gjerë të quajtur "Epoka e dritës" - u shtua menjëherë numri i fëmijëve jashtë martese, bën historikun e kësaj çështjeje, mbron domosdoshmërinë e trajtimit të fëmijëve ilegalë si fëmijë të vërtetë (legalë). Kisha, ndërsa në njërën anë detyronte mjaftimin me një grua dhe ndalonte divorcin, duke i hapur rrugë, për pasojë, zinasë (adulterit), në anën tjetër dëmtonte fëmijët e lindur nga zinaja. Duhej zgjidhur njëri nga këto dy probleme.

Profesori në fjalë kishte zgjedhur rrugën e trajtimit të fëmijëve ilegalë si legalë. Europa po e bën këtë trajtim në formën që e dëshiroi ai. Në rast mosmjaftimi seksual me një grua ose kur gruaja është impotente, martesa e burrit me një grua tjetër dhe jetesa ligjore është një punë mjaft e turpshme dhe e prapambetur. Por nuk paska ndonjë të keqe që i njëjti burrë të jetoka me disa metresa. Gjatë një bashkëjetese të tillë, në se fëmijët e zënë arrijnë të lindin pa u mbytur me anë të kyretazhit ose metodave të tjera, do të njihen si legalë. Duke kaluar te shkurorëzimi, në të drejtën katolike turpi i zinasë (adulterit) është shkak ndarjeje. Porse, bashkëshortët e ndarë për këtë shkak, përsëri, sipas të njëjtës drejtësi, gjer në fund të jetës nuk mund të martohen me të tjerë.

Sëmundja e imitimit

Përkundër një trashëgimie stërgjyshore mjaft të pastër e të thjeshtë, edhe tek ne ka që e konsiderojnë prostitucionin një mënyrë brenda prirjes së Europës. Prostitucioni na qenka një domosdoshmëri e jetës moderne. Në këtë çështje, Dr. Xhemal Zeki thotë kështu: "Mashtrimi reciprok midis burrit dhe gruas gjen sendërtimin e vet në vendet e fshehta publike, në hotelet e caktuara, në shtëpitë e takimeve, në këto fole të tradhtisë bashkëshortore. Kjo ndodh përgjithësisht në jetën moderne. Familje të tilla të mbërthyera në dëfrime, me koncepte familjare të humbura, sikur të kishin degjeneruar, në lojrat në koktejet, luajnë sy ndër sy lojra amorale. Gjërave të tilla të shëmtuara u thonë zbavitje.

"Skandali në kolegjin amerikan të vajzave: katër vajza që kishin fshehur një djalë që kish hyrë disa herë në dhomën e gjumit nga dritarja, u dëbuan nga shkolla". "Vazhdon hetimi i hapur në kolegjin amerikan të vajzave për vajzën që kishte fshehur në dhomën e gjumit të dashurin e saj dhe për shoqet që e kishin ndihmuar". Këto lajme janë shumë hidhëruese. Ato tregojnë për humbjen e identitetit të konceptit të moralit dhe edukatës. Quhet i keq ai që shkel në shtëpitë e takimeve, quhet katil ai që shkel nderin e një vajze dhe e vret atë. Po vajzës që fut djalin në dhomën e gjumit të shkollës, si mund t’i thuhet? Po s’qe marrëzi, kjo është poshtërsi.

Në Amerikë, në çdo katër minuta lind një fëmijë ilegal. Dr. Schauffer këtë gjë të hidhur e tregon me këtë gjuhë: "Nga dita në ditë shtohen gratë e gënjyera, shkatërrohen vajza që ende nuk e kanë njohur botën. Më parë gjuheshin ato pa kulturë. Sot, për fat të keq, janë vajza të familjeve të mira dhe shumica nyënëse të kolegjeve dhe universiteteve. Psikologu amerikan Greonwold thotë: "Shkaku më i madh i rënies së vajzave në prostitucion është pashkuarja burrë-grua dhe mosinteresimi për fëmijët".

Sipas Vjetarit Statistikor të emetuar nga Instituti Statistikor Shtetëror i Kryeministrisë, numri i çështjeve në Turqi lidhur me prostitucionin që shkojnë gjer në gjykatë, është mjaft i fryrë.

Në të vërtetë, shifrat e dhëna në lidhje me prostitucionin, në raport me të vërtetën, tregojnë një numër mjaft të vogël. Sepse, përgjithësisht, prostitucioni bëhet me marrëveshje të dyanshme, ata që shkojnë në gjykatë, janë mjaft pak. Në kushtet kur nuk kalojnë në gjykatë ose kalojnë dhe për shkak të mungesës së provave materiale nuk iu nënshtrohen dënimeve dhe në vështrimin ligjor nuk konsiderohen faj; gjithashtu, po qe se do të mendonim se ndodhitë përkatëse përbëjnë faj nga pikëpamja fetare e morale, nuk vonojmë të kuptojmë frikën e kësaj pune. Porse ne -siç tha edhe një poeti ynë- jemi nipërit e një gjenerate që tregon zell në rregjistrimet e popullsisë kur pyetet emri i gruas, që njeh nderin, fenë dhe gjëra të tilla të shtrenjta e të nderuara dhe që e bën shpirtin fli për to.

Presioni shoqëror

Sot si një komb Islam që jemi, po heqim hidhërimin e një humbjeje të madhe. Një kohë në çdo qytet, në çdo fshat, madje edhe në çdo mëhallë kishte "një presion shoqëror" që vepronte i nisur nga koncepte dhe praktika Islame. Po qe se diku kryhej një veprim në kundërshtim me moralin Islam dhe traditën kombëtare, muslimanët e atyshëm nuk mbyllnin sytë para kësaj, protestonin ndaj veprimit, ose sillnin në udhë atë, ose ndëshkonin me një farë mënyre. Kjo ndjenjë e lartë dhe një sanksion me vlerë, ishte roja më e madhe e moralit dhe e gjërave të shenjta. Në një vënd të tillë, një amoral, një armik, çdo kohë e ndiente veten të vetmuar dhe pa të drejtë. Ky presion shoqëror bëhej një edukator i madh për të.

Kjo ndjenjë e lartë, për fat të keq, në kohën tonë ja është atrofizuar, ja është humbur krejt. Profeti ka thënë kështu: "Kush sheh një të keqe mes jush, ta pengojë me dorë, po s’i mjaftoi forca, ta ndalojë me gojë, po s’i mjaftoi forca as për këtë, të paktën me zemër të mos e shohë për mirë. Eshtë pakësuar mjaft numri i atyre që i përshtaten kësaj porosie të tij. Cilat janë shkaqet e kësaj?

Së pari, tek ne është dobësuar shumë, ka mbetur prapa shumë jeta fetare dhe vetëdija shoqërore. Po qe se para syve na kryhet një veprim në kundërshtim me fenë dhe moralin dhe në vetvete s’gjejmë dot guxim për të kundërshtuar dhe ndërhyrë, do të thotë se kemi rënë në nivelin më të ultë të besimit. I dyti shkak dhe me rëndësi është ky: Tek ne, duke nisur nga qytetet e mëdha drejt qyteteve të vogla, në botëkuptim, në nocionin e jetës dhe në urdhëra të tjera fetare, në krahasim me të kaluarën, kanë dalë në shesh ndryshime.

Sot, nëpër rrugët, bulevardet dhe parqet të bien në sy sjellje e veprime cilësisht amorale: prostitucioni i beqarëve, prostitucioni i të fejuarve dhe mungesa e edukatës tek të martuarit. Këto a nuk janë pamjet e një gjenerate që ka humbur nderin dhe cipën e syve? Profeti urdhëron kështu: "Njerëzit, qysh nga profetët e parë e gjer më sot, janë bërë prezentë të kësaj fjale profetike: "Po s’pate turp, mund të bësh ç’të duash!".

Eshtë jashtë çdo diskutimi që edhe nefsi ynë, forcat e këqia të fshehta në qënien tonë trupore e shpirtërore, shpesh herë, duke i dhënë prarim punës më të keqe, na shtyjnë drejt kryerjes së saj. Helmin vdekjeprurës e fusim brenda një gjelle të shijshme. Po qe se në një vend i dilet për zot jetës fetare dhe logjikës me mendësi djallëzore, me dëshira trupore dhe me epsh, atje ndodhin shmangiet seksuale që e shfaqin, në radhë të parë, veten, përmes ndjenjave të këqia kafshërore tek njeriu. Sepse kjo është tek njeriu forca më e madhe shtytëse e fshehtë. Ata që i janë dorëzuar kësaj force, mund të kryeynë çdo ndyrësi.

PROSTITUCIONI

NGA PIKEPAMJA E ISLAMIT

Në çdo formë që të paraqitet, prostitucioni është një veprim i shëmtuar e i ndaluar nga Islami. Në Kuran zinaja (adulteri) cilësohet si "një paturpësi e madhe, një rrugë e keqe dhe e shëmtuar". Prostitucioni është mungesë respekti ndaj njeriut si një krijesë tepër e nderuar, e vyer gjer në atë shkallë sa do të bëhej shkak për të merituar sexhden e engjëjve, ndaj njeriut si mëkëmbësi i Allahut në tokë, mungesë respekti ndaj Allahut të tij dhe Profetit. Eshtë tradhti ndaj amanetit hyjnor. Hz. Pejgamberi, në haxhin e Lamtumirës, në ligjëratën që ua drejto i më se njëqindmijë muslimanëve, urdhëron kështu: "O njerëz! Ashtu siç ju respektohen si gjëra me vlerë kjo ditë vigjiljeje, ky muaj pelegrinazhi dhe ky qyteti juaj, Meka, po kaq janë të respektuar edhe shpirti, malli dhe nderi juaj që janë të mbrojtur nga çdo lloj dhunimi". Në Kuranin e Madhnueshëm, duke u bërë të qarta detyrat e atyre që ia arritën shpëtimit, përmenden ata që "mbrojtën nderin dhe vendet e turpshme".

Hz. Pejgamber urdhëron: "Një njeri duke qënë besimtar, nuk kryen zina. Hajduti, duke qënë besimtar, nuk vjedh më dhe njeriu që pi, duke qënë besimtar, nuk pi". Kuptimi i zbërthyer i kësaj porosie është që kur njerëzit kryejnë veprime të tilla, do të thotë se kanë dalë nga besimi (iman). Por edhe pse, duke qenë një ndër mëkatet e mëdha, zinaja dhe veprimet e ngjashme me të, ndërkohë që nuk pranohen si të miratuara, ekziston edhe pikëpamja se ato, megjithatë, nuk e nxjerrin njeriun nga besimi (iman). Dijetarët, nocionin e besimit të shprehur në këtë hadith, e kanë quajtur "besimi i përsosur" (iman-i qâmil). Kështu, kuptimi i hadithit vjen në formën: "Kush zotëron besim të plotë, nuk bën zina, nuk vjedh dhe nuk pi". Por, çfarëdo kuptimi që t’i jepet hadithit, kuptohet se ç’e keqe e frikshme është zinaja në Islam.

Prostitucioni u sjell të këqia të panumërta individëve dhe shoqërisë. Nga këto, janë sëmundjet gonorrhea dhe sifilizi. Si dje, ashtu edhe sot, nga tmerri statistikor që përvijojnë shembjet, të ngrihen flokët, tmerret nuk tregohen me gojë e me shkrim. Vetëm në një qoshe të Evropës vdekja e pesëqindmijë fëmijëve në vit nga sifilizi, gjysma e të verbuarve të Europës dhe Amerikës vetëm nga gonorrhea, janë një tregues i vogël i fatalitetit që pason këto. Kësaj duhet t’i bashkohet edhe sëmundja më e frikshme e shekullit XX e ndoshta edhe të atij XXI, AIDS-i. Prostitucioni, në të njëjtën kohë, të çon edhe në krim.

III

MASAT QE MORI ISLAMI

PER TE PARANDALUAR PROSTITUCIONIN

Siç u bë e ditur, në të drejtën Islame ka dy lloje sanksionesh. Njëri është material dhe që i përket kësaj bote, ashtu siç ndodh edhe në sisemet e tjera juridike; kurse tjetri, si sanksion shpirtëror, ka lidhje me botën e Përjetshme. Personi i obliguar që bëri gabim, ngarkohet me dënim edhe në planin material, edhe me mëkat në planin shpirtëror. Në këtë këndvështrim, ndërsa ndaj personit tregohet kujdes që të ruhet nga kryerja e ndonjë faji ose, e thënë ndryshe, nga rënia në mëkat, feja Islame na paraqitet si një prind i dhemshur ose si një mjek i mëshirshëm. E drejta Islame nuk është një rregull që s’e përfill njeriun, madje që ia lehtëson rrugët për të kryer faj, por që pastaj pas fajit, e dënon pa u ngopur. Eshtë për këto arsye që feja Islame e pengon individin nga çdo veprim që do ta çonte në prostitucion, që do të përbënte një shkallare për të drejt prostitucionit.

Seksi është një ndjenjë e fuqishme e zgjatur dhe e strehuar gjer në thellësitë më të thella të qënies së njeriut. Eshtë e natyrshme kënaqja e kësaj ndjenje. Po s’u realizua në rrugë të rregullta, do të kërkojë rrugë të parregullta. Nga ky këndvështrim, feja Islame e lehtëson kurorën si një rrugë të rregullt të kënaqjes seksuale, në raste të nevojshme poligaminë e konsideron normale dhe asnjanëse - mubah (as mëkat, as e mirë). Në rastet kur bashkëshortët nuk mund të kënaqin njëri-tjetrin, në pashkuarjet e rënda, lejon ndarjen dhe shkurorëzimin. Kështu, lumturinë e secilës palë e kërkon në rrugë të tjera të rregullta.

RRUGET QE TE ÇOJNE NE PROSTITUCION

Shikimi

Feja Islame e pengon zbulimin që kamxhikon epshin midis dy sekseve, shikimin e qëllimshëm seksual, prekjen, qëndrimin bashkë. Sepse syri, veshi, dora janë dritare të hapura drejt zemrës. Zemrën e pambrojtur nga entuziazmi seksual, e mbajnë vazhdimisht nën veprim. Kurse bota e brendshme psikologjike e mbetur në vazhdim nën presionin e ndjenjave seksuale, ja ia prish shëndetin shpirtëror, ja i hapet si shtrojë një parregullsie.

Lidhja midis sekseve përgjithësisht fillon me të parë. Ndikimin e shqisës së të parit në jetën seksuale seksologët e shpjegojinë gjerë e gjatë. Në Kuranin e Madhnueshëm urdhërohen muslimanët meshkuj e femra të ruajnë sytë nga shikimi i ndaluar. Hz. Pejgamber ka urdhëruar: "Ali, pas shikimit të parë s’duhet të shohësh përsëri. Sepse ndërsa shikimi i parë për ty është i lejuar, i dyti, jo".

Nuk mund të mohohet prania e ndikimit të shqisës së të parit në jetën seksuale. I rëndësishëm është parapëlqimi i njeriut dhe këndvështrimi i të parit. Në këto veprime nuk duhet të harrohen as mbivëniet pozitive e negative të vullnetit, afërsisht të mjedisit dhe të të gjitha drejtimeve. Përgjithësisht, sakrificat e vogla e të përkohshme, nënshtrimet, e zvarrisin njeriun drejt pasojave të rënda. Tek njeriu ka një ndjenjë respekti dhe drojtjeje ndaj Krijuesit dhe krijesave. Kjo cipë delikate, edhe një herë po u gris e ra, atëherë është e vështirë të pengohen shëmtitë që do të zenë dritën e syrit.

Ruajtja e syrit ia mundëson shijimin e besimit e të adhurimit. Ashtu siç pohohet edhe përmes parimit "ndëshkimi dhe shpërblimi rjedhin nga lloji i aktit", po qe se njeriu përfiton kënaqësi nga diçka jo e rregullt dhe pastaj heq dorë, Allahu i Madhnueshëm i dhuron atij një kënaqësi hyjnore dhe shpirtërore. Këtë të vërtetë i Dërguari i Madh (a.s.) e shpreh kështu: "Kur një musliman i hedh një shikim bukurive të një femre dhe pastaj i mbyll sytë, Allahu i Madhnueshëm ia mundëson atij një adhurim nga i cili do të ndiejë kënaqësi".

Ibni Kajjim el-Xhevzijje thotë kështu: "Njeriu është i prirur të shohë forma të bukura trupore. Syri është dorëzanësi i zemrës; ai lëshohet të shohë atë çka është veç trupit. Po qe se syri gjen një gjë që i vjen për shtat dhe i jep njoftim zemrës, ajo hidhet përpjetë nga kënaqësia. Shumë herë, edhe zemra vetë, edhe dorëzanësi i saj bien në vështirësi, sepse, siç thotë edhe poeti, syri të tilla bukuri lajmëron sa, qoftë për t’i shtënë në dorë të gjitha, qoftë për të zgjedhur edhe një pjesë të tyre, nuk mjafton forca e përballimit të mundimit. Porse zemra, po e pengoi dorëzanësin e saj nga hulumtimi dhe zbulimi, edhe vetë shpëton nga vështirësia e kërkesës dhe dëshirës. Ai që s’pushon së hedhuri vështrime, do të jetë përherë i përmalluar. Sepse shikimi lind dashurinë. Kështu zemra bëhet zotëruese e një lidhjeje. Pastaj kjo lidhje fuqizohet, bëhet një dashuri e thekshme, e pushton zemrën. Përsëri merr forcë dhe bëhet një dashuri e pandarë nga zemra. Forcohet më shumë dhe bëhet një dashuri e vrullshme, e rrëmbyeshme, pra, kthehet në pasion. Fuqizohet prapë dhe kthehet në marrëzi. Si përfundim, zemra kthehet në një shërbëtore. E kështu, zemra i bëhet rob diçkaje të padenjë. Ja, të gjitha këto janë krimet e shikimit. Më në fund, zemra ka rënë në robëri. Duke pasë qenë një zot, tani është bërë një rob, duke qënë një i lirë, tani është bërë një i pranguar, nga sytë mjerimi digjet e ankohet pa pra. Kurse syri thotë: "unë isha dorëzanësi yt, nëpunësi yt, ti më dërgove mua". E gjitha kjo është belaja e zemrave të mbetura zbrazur nga mungesa e lidhjeve me Allahun, me dashurinë për Të. Po qe zemër, pa tjetër do t’i lidhet një dashurie. Për kë s’qe Allahu e vetmja dashuri, i vetmi Zot dhe i vetmi tempull, zemra e tij pa tjetër do t’i robërohet një tjetri. Ashtu siç kishte rënë në ato aventurat e njohura Zelihaja, e shoqja e Azizit egjiptas, një grua e martuar, sepse ishte mosbesimtare; kurse Jusufi, i ri, beqar dhe tërheqës, por me zemër të mbushur plot çiltërsi për Allahun, kishte shpëtuar, kishte mbetur krejt i pastër...

Duhet të bëjmë të ditur edhe këtë që mashkulli me parapëlqim të sinqertë për martesë ka të drejtë të natyrshme të shohë në se është, sipas kërkesave të tij, e bukur e e përshtatshme shoqja e ardhshme e jetës. Madje, kjo gjë është e këshilluar. Veçse kjo këshillë ka të bëjë vetëm me shikimin. Lidhur me këtë, nuk miratohet që një mashkull, ende pa vënë kurorë me një vajzë, të shëtisë e të bredhë me të, të mbetet vetëm për vetëm me të. Sepse mes tyre nuk ka një lidhje ligjore. Shihet vazhdimisht se disa të rinj të lidhur me fjalë ose të fejuar, pas një farë kohe kthehen e bëhen shokë.

Profeti e ka shprehur kështu një kufizim edukate e mirësjelljeje lidhur me jetën seksuale: "Asnjë grua të mos ia rrëfejë burrit duke ia përshkruar veçoritë seksuale të një gruaje tjetër. Kjo është sikur burri ta kishte parë atë grua". Sepse përshkrimi dhe propagandimi mund të bëhen më nxitës se shikimi me sy.

Prekja

Nuk është e rregullt prekja, takimi dhe kontakti midis mashkullit e femrës që nuk kanë afërsi me njëri-tjetrin. Hz. Aishe thotë: "Dora e të Dërguarit të Allahut nuk ka prekur dorën e një femre të huaj". Hz. Pejgamber urdhëron: "Sikur kokën ta godasë një shufër hekuri, është më mirë për të se sa kontakti me një grua të huaj!"

Mund të ngulet këmbë që ndalimi absolut i dhënies së dorës një femre të huaj është një element fanatizmi, por edhe po të themi se ajo nuk le asnjë ndikim në vetëdijën ose nënvetëdijën seksuale të njeriut me ndërtim të posaçëm fiziologjik e psikologjik, do të ishte një gjë fare naive.

Veçanërisht, edhe në mos mungofshin puthjet që vijnë si pasojë e shkaqeve të tjera përveç afrimeve seksuale, numri i këtyre është akoma më i paktë tek zemrat e shpëtuara ose që duken të shpëtuara, sepse ndijimet seksuale janë ndërthurur në jetën e përditshme me një intensitet më të madh se sa mund të pranohet nga ca parashikime të përcipta ose disa mendime të guximshme.

Dëgjimi

Një nga nxitësi e tjerë të ndijimeve seksuale, është edhe dëgjimi. "Ngjyra e zërit (timbri), tingulli që formon melodi gjatë shqiptimit të fjalëve, ndoshta edhe pa qenë një eveniment i rëndësishëm, në fakt, ushtron ndikime të pabesueshme mbi emocionet dashurore". "Ka edhe fetishe (epshe të fuqishme frymëprerëse) për tingullin. Bie fjala, disave u pëlqejnë shumë gratë me zë të trashë. Ka gra që duke u shtënë gjer në harrim pas zërit të mashkullit, braktisin fëmijët dhe e shuajnë vatrën familjare".

Zinaja (mëkati) i veshit është dëgjimi i zërit, nxitës i epshit. Në Kuranin e Madhnueshëm u është ndaluar grave të Hz. Pejgamberit biseda me zë tërheqës me burra të huaj. Sepse, në këto kushte, njerëzit me zemër të sëmurë mund të rrëmbehen nga iluzione. Për pasojë, fjalën duhet ta thonë me seriozitet. Kjo porosi përfshin edhe gratë e tjera.

Sipas tregimeve të specialistëve të sëmundjeve psikike, ndër gjërat e çuditshme është edhe zgjimi i emocioneve seksuale nga zhurma e këmbëve. Në Kuranin e Madhnueshëm urdhërohet që "s’duhet të përplasin këmbët për të tërhequr vemendjen për stolitë e fshehta", domethënë nuk duhet të shfrytëzojnë zhurmën e këmbëve për joshje seksuale.

Kënga dhe veglat muzikore

A është e lejueshme fetarisht kënga dhe dëgjimi i veglave muzikore? Për këtë çështje janë zhvilluar pikëpamje të ndryshme.

E para, nuk është mëkat që në ditët e dasmave ose të festave t’i bihet defit (dajres) të argëtohet, të këndohen gjëra të përshtatshme. Ky është argëtimi, gëzimi dhe emocioni i muslimanëve. Pas kthimit nga një luftë e shenjtë, një mantenutë (grua zezake) i kishte ardhur pranë Profetit dhe i kishte thënë: "O zëvendësi i Allahut, me që Allahu të ktheu ty gjallë e shëndoshë nga një luftë e shenjtë e unë këndoj e i bie defit duke i përkushtuar kësaj një këngë, ç’thua?" Dhe i Dërguari i Allahut kishte urdhëruar: "Po qe se me të vërtetë i je përkushtuar kësaj, këndo, përndryshe, s’bëhet!" Dhe mantenuta kishte kënduar. Siç kuptohet edhe nga kjo ndodhi, në luftë dhe evenimente të tjera të ngjashme është e rregullt rënia e veglave muzikore, këndimi i marsheve dhe i këngëve.

Lidhur me çështjen, ka edhe një hadith të tillë: "Nga bashkësia ime (ummet) do të dalin edhe njerëz të tillë që do t’i miratojnë zinanë, mëndafshin (për burrat), pijet dehëse dhe veglat muzikore". Edhe në pastë hadithe të tjera përveç këtij në lidhje me këngën dhe veglat muzikore, ato janë pranuar si hadithe të dobëta.

Disa kanë pranuar se dëfrimi muzikor me të ftuar është i ndaluar. Edhe Birgiviu, në librin e tij Tarikati Muhammedijje e përmend këtë. Por ky është një gabim. Nuk është i paktë as numri i atyre nga Pasuesit, nga bashkëkohësit e Pasuesve (tabiinët) dhe nga imamët e fraksioneve, që nuk e quajnë të ndaluar këtë gjë. Përveç kësaj, Shejhul Islami bashkëkohës Ebu Suud Efendi, në një letër drejtuar Birgiviut, ia kish bërë të ditur se nuk është i drejtë se në këtë çështje ka ixhma‘ (konsenzus). Sepse ka edhe nga Pasuesit, bashkëkohësit të Pasuesve (tabiinët) dhe imamët që kësaj i thonë diçka e zakonshme (mubah) ose e papëlqyeshme (mekruh). Shevqaniu, në librin e tij Nejlu’l-evtâr përkatësisht me këtë çështje pasi analizon dhe sqaron gjerë e gjatë pikëpamjet dhe argumentet e secilës palë, nënvizon se kjo, edhe në mos qoftë e ndaluar (haram), nuk shpëton nga të qënit"e dyshimtë", për pasojë, nënvizon se është e domosdoshme të ruhemi veçanërisht nga dëgjimi i këngëve me temë femrën dhe dashurinë (VIII, 109).

Pasi që në të njëjtën kohë është marrë edhe misticizmi me çështjen e këndimit të këngëve me zë të bukur dhe me recitimin e poezive, mistiku, i pyetur për këtë, është menduar gjatë dhe çështjen e ka diskutuar mjaft në një auditor dijetarësh të ftuar. Imam Suhreverdiu, në librin e tij Avarifu’l-maarif, i ka veçuar një diskutim të gjatë dëgjimit.

Gazzaliu, në veprën e tij Ihjâu ulûmi’d-dîn, në një kapitull të gjatë kushtuar dëgjimit, pas nënvizimit të pikëpamjeve të dijetarëve, shpreh se nuk gjendet ndonjë argument ose provë që dëgjimi të jetë i ndaluar (haram), përkundrazi, dogma dhe analogjia provojnë se dëgjimi është diçka e zakonshme-mubah (as e ndaluar, as e lejuar). Vetëm përmend se është i ndaluar përdorimi i veglave muzikore për të nxitur pirjen e pijeve alkoolike, si gjë e ndaluar. Sipas Gazzaliut, në pesë raste kënga dhe veglat muzikore janë të ndaluara:

a) Dëgjimi i zërit të gruas apo i një personi tjetër të huaj, zë, i cili do të nxiste entuziazëm seksual.

b) Përdorimi i veglave muzikore që do të bëheshin shkak për përkëdhelje, për shpenzime ose për ndonjë punë të ndaluar.

c) Poezitë dhe këngët përkatëse për prostitucionin, ato që i ngarkojnë Allahut, të Dërguarit të tij dhe Pasuesve gjëra të pavërteta, ato që bëjnë përshkrime tërheqëse të femrës.

d) Eshtë i ndaluar edhe dëgjimi kur dëgjuesi është mjaft i ri, kur çka dëgjoi, do t’ia pushtonte zemrën dhe epshet dhe do ta hidhte në gjëra të palejueshme.

e) Përsëri është e ndaluar që një njeri i popullit (i thjeshtë) që, megjithëse çka dëgjon, nuk vepron pozitivisht ose negativisht mbi të, ta çojë kohën kot duke dëgjuar vazhdimisht muzikë.

Përfundim:

Nuk është e drejtë që, me opinionin tonë të japim vendime të formës "absolutisht e lejuar" ose "absolutisht e ndaluar" lidhur me përcaktimet "lejuar" (hallall), "asnjanëse" (mubah), "e papëlqyer" (mekruh) dhe "e ndaluar" (haram) për këngën dhe veglat muzikore.

Eshtë e nevojshme ta ndajmë çështjen në pjesë kështu:

a. Nuk kanë ndonjë të keqe argëtimet në dasma ose në festa, në përcjelljet për në luftë ose pelegrinazh (haxh), si evenimente kombëtare, si dhe në kohë gëzimesh të lejueshme.

b. Eshtë i ndaluar dëgjimi i tingujve që prodhojnë nxitje seksuale, janë të ndaluara këngët dhe veglat muzikore që bëhen shkak për pije alkoolike dhe bixhoz e për gjëra të veçanta që dihet se janë të palejueshme, shkurt, që bëhen shkak për amoralitet, për veprime të këqia, për humbjen e vlerave.

c. Në raste të tjera nuk janë të ndaluara.

Jeta e përbashkët meshkuj-femra

"Jeta shoqërore e ditës, lumturia, fatkeqësia, pasioni pas stolive, veçanërisht jeta e qyteteve, mbledhjet dhe argëtimet, pijet që të sjellin në qejf, gruaja me kryet vërdallë në tavolinat e kumarit, në këtë rrugë ndjen dobësi..." Ky është një fragment nën titullin "Tradhtia", i librit të një mjeku në lidhje me seksin dhe martesën.

Shoqëria Islame nuk është një shoqëri ku nuk mund të rastiset asnjë grua në rrugë e në treg. Gjithsesi, gruaja del në rrugë e shkon në pazar për punë, për ndonjë nevojë, për allishverish. Por Islami s’është as dhe një shoqëri ku gjenden pranë e pranë meshkuj e femra, ku përzihen pa drojtje pa qenë kjo e nevojshme dhe pa iu lidhur asnjë kushti.

Madje, edhe shkrimtarët dhe dijetarët seksologë që nuk u japin rëndësi parimeve shpirtërore e rregullave morale e fetare, e shohin të domosdoshme që në përzierjen e dy sekseve me njëri-tjetrin, të zbatohen disa kushte. Të marrim flirtin. Në fjalorët shpjegohet në këtë formë: "Përkëdhelja përgjegjëse e mashkullit dhe femrës pa shkuar më tej". Në librat e seksologjisë pohohet se flirti i një femre dhe mashkulli që pandehin se e duan njëri-tjetrin, që përjetojnë emocione nga njëri-tjetri, është brenda kufijve të edukatës, një marrëveshje afërsie (intimiteti) për të provuar vazhdimin ose jo të këtij emocioni. Në këto shpjegime dhe pohime, po pati afërsi, në mendje të vjen menjëherë një pyetje: Mes dy të rinjve që e duan njeri-tjetrin, që ndiejnë emocion nga njeri-tjetri, që flirtojnë, kush do të sigurojë se ata nuk do të shkojnë më tej, se nuk do të kapërcejnë kufinjtë e njohur dhe se nuk do të tejkalojnë afërsinë? A mos ata vetë që janë braktisur në vuajtjet e epshit pa ndonjë pengesë apo detyrim? Këtë e përgënjeshtron krijimi i njeriut, realiteti, jeta e përditshme. Në se në mendimet e mbrojtura nga përkrahësit e flirtit, ka sinqeritet, Islami nuk e lejon një naivitet të tillë, në mos hipokrizi ose mashtrim.

Përzierja e femrave me meshkujt mund të ketë edhe disa të mira. Në çfarëdo sistemi qoftë, nuk mund të thuhet se gjërat e ndaluara nuk kanë asgjë të mirë. Dobia dhe dëmi i një diçkaje janë të matshëm, cila të rëndojë më shumë, ajo urdhërohet. Sipas vjedhësit, edhe vjedhja ka të mirat e saj.

Mbrohen dy dobi të jetës së përbashkët mashkull-femër:

1. Gruaja fiton njohuri, etiketë dhe përvojë. Dija e jetës nuk merret nga shkolla, merret nga jeta e përbashkët femra-meshkuj. Kurse mashkulli mëson delikatesën dhe edukatën e respektin.

2. Jeta e përzier e lehtëson kërshërinë midis dy sekseve, për pasojë, e lehtëson dëshirën, kështu jepet edhe edukatë seksuale.

E para, jeta e përbashkët femra-meshkuj nuk i siguron femrës aq njohuri sa ç’pandehet. Detyra më e madhe e femrës në shoqëri është amësia e kjo nuk mësohet nga meshkujt. Përparimi i Perëndimit në planin material nuk duhet të na i errësojë sytë. Sepse edhe ky përparim nuk ka ardhur si pasojë e kësaj jete të përzier.

Gjithashtu, nuk është e prerë se, duke u hequr kuresht ja për të hetuar, në kushtet e jetës së përzier, për pasojë, zhduket edhe prostitucioni. Në të kundërt, mbrohet kjo pikëpamje: dëshirat e dy sekseve fuqizohen në raport me sa kohë ndodhen bashkë. Vendet perëndimore, ku praktikohet më shumë përzierja, janë vendet me përhapje më të madhe të prostitucionit. Po qe se përzierja femra-meshkuj sjell te disa meshkuj, nga pikëpamja seksuale, një ftohtësi, një neveri, edhe kjo s’është një gjë e mirë. Kjo do të thotë që mashkulli të mos ndiejë prirjendai seksit tjetër, do të thotë "të femërzohet" dhe të prishet specifika njerëzore mashkullore, një gjendje kjo që përbën një dëshirë të padenjë.

Moda

Në fenë Islame, shëndetit i jepet rëndësi në shkallën më të lartë. Gjëra të tilla si pijet dhe bixhozi, që prishin shëndetin, janë të ndaluara në fenë Islame.

Allahu i ka krijuar njerëzit në dy forma, në meshkuj e femra. Format trupore të tyre ndryshojnë nga njëri-tjetri. Në vartësi të kësaj, edhe veshjet janë të veçanta. Në Islam është e ndaluar kryerja e ndryshimeve në organet e trupit, prishja e formës së veshjes, ngjasimi mashkull-femër duke imituar njëri-tjetrin vazhdimisht në ecje dhe bisede, me fjalë të tjera, mashkullizimin e femrës dhe femërzimin e mashkullit. Ky është depersonalizim, është rënie morale dhe çrregullim psikik. Ibni Abbasi thotë kështu: Hz. Pejgamberi i ka mallkuar burrat dhe gratë që përpiqen t’i ngjajnë njëri-tjetrit dhe ka urdhëruar: "Nxirrni nga shtëpitë ata!" Për këtë arsye, ai vetë, po ashtu edhe Omeri dikë tjetër ka nxjerrë (nga Medineja). Para të Dërguarit të Allahut kishin sjellë një burrë me duart dhe këmbët të lyera me këna. "Ç’është ky? -ka pyetur dhe i janë përgjigjur se përpiqet t’u ngjajë grave. Pejgamberi kishte urdhëruar zvarritjen e tij. Pyetjes së Pasuesve "A ta vrasim?", Pejgamberi i ishte përgjigjur: "Unë kam ndaluar vrasjen e atyre që falin namaz!"

Prof. Mazhar Osman thotë kështu: "Të stolisësh një vajzë të vogël si një bebe (kukëll) t’i lyesh me bojë sytë, fytyrën, buzët, t’i vesh perla nëpër gishta e veshë, do të thotë t’i japësh asaj para kohe mësime histerie. Kurse të shëtisësh vajzat me rrobe meshkujsh, do të thotë të përpiqesh për mbirjen e farës së narcizmit (pasioni ndaj vetes, pëlqimi i vetes dhe shrimi i epsheve tek vetja) dhe të safizmit (lesbitizmit, seksit midis femrave). Për këtë arsye, kërkohet që jetesa dhe shëtitja e fëmijëve të bëhet me një kujdes të madh.

Siç kuptohet nga shpjegimet e të Dërguarit të Allahut, kur nuk ka ndonjë sëmundje, nuk është e pëlqyeshme të cënohet forma e krijimit të njeriut, makiazhi i tepruar. Kjo është gënjeshtër dhe hile për t’i mashtruar të tjerët.

Një grua, vajzës së të cilës i kishin rënë flokët nga sëmundja, kishte shkuar te i Dërguari i Allahut dhe i kishte shfaqur kërkesën që vajzës t’i vihej parruke (flokë artificiale). Hz. Pejgamber kishte urdhëruar: "Allahu ka mallkuar atë që vë parruke dhe që ushtron këtë punë tek të tjerët". Abdullah b. Mes’ud thotë kështu: "Gratë që bëjnë tatuazh për vete e për të tjerët, gratë që heqin qimet e fytyrës, gratë që lyejnë dhëmbët për bukuri, duke prishur kështu, krijimin e Allahut, Allahu i ka mallkuar ato".

Siç ka nënvizuar Neveviu, floku i një njeriu nuk i vihet një tjetri. Sepse pjesët e trupit të njeriut, copat (organet) e këputura prej tij, janë të nderuara, nuk përfitohet prej tyre, vetëm varrosen. Po u desh vënia e flokëve të kafshëve, mund të bëhet, me kusht që të jenë të pastra, të jetë e domosdoshme një gjë e tillë dhe me dëshirën e burrit. Përsëri, lejohet makiazhi në fytyrë dhe lyerja me këna e duarve me lejen e burrit. Sepse, në këto situata, ashtu siç nuk bëhet një ndryshim në këto organe, ashtu edhe bëhen për burrin, jo për të përftuar një gjendje të palejueshme.

Nuk ka ndonjë të keqe që gruaja, vetëm për burrin e saj të përdorë këna dhe erëra të mira. Nga Hz. Aisheja është treguar një hadith lidhur me këtë çështje:

Te "prapësitë seksuale", mbi të cilat janë përqëndruar gjerë e gjatë psikiatrët, midis shkaqeve të ndryshme një vend të madh zë zakoni dhe imitimi, edukata dhe të marrët vazhdimisht me të (seksin), me një fjalë, moda.

Kësaj teme t’i japim fund me një hadith të të Dërguarit të Allahut: "Nga popullsia e Ferrit ka dy klasa që unë s’i kam parë (një ditë ata do të duken): njerëz me kamxhikë në duar që rrahin popullin dhe tjetër, gra të veshura, në fakt të zhveshura (me pjesët e shëmtuara mbuluar dhe me pjesët joshëse zbuluar ose veshur me rroba të holla për të treguar ngjyrën e trupit), që kthehen majtas-djathtas, që ecin me krenari dhe me naze dhe me flokët si jelet e gufuara të deveve të Horasanit... Këto nuk mund të hyjnë në Parajsë, as aromën s’mund t’ia ndiejnë. Mirëpo aroma e Xhennetit merret ja, në kaq rrugë!".

Mjetet e informacionit publik

Njëri nga faktorët që i çon të rinjtë në rrugë të këqia, janë filmat dhe pjesët teatrale. Sigurisht, s’flitet për ato të dobishmet, për të moralshmet, për ato që bartin vlera artistike. Por, për fat të keq, brenda këtyre veprave është mjaft i madh rasti i nxitjes së epshit dhe i dëshirave seksuale. Edhe në temat më serioze e dramatike që s’kanë lidhje me femrat dhe dashurinë, futen skena epshi duke sajuar marrëdhënie. Vjen këtu thënia e njerëzve: "Të gjitha këto i bëjnë për të prishur moralin e të rinjve!" Sikur të mos jetë kështu, atëherë për para, për përfitime materiale. Këtij veprimi të keq ç’shpjegim tjetër mund t’i jepet?

"Sa për filmat e kinemave që bëjnë edukim destruktiv, që kapërcejnë të keqen, asgjë tjetër s’mund të jetë më e dëmshme. Filmat që ngacmojnë epshin, që mësojnë vjedhjen, që drithërojnë zemrat me skenat emocionante, janë mjet propagande për atë edukim të keq që s’e duam. Edhe kinematë dhe teatrot, me të njëjtat pamje, ndikojnë për keq mbi femrat, fëmijët dhe personat nervozë. Romanet me shqetësime dhe hidhërime kanë shkaktuar te shumë gra neuroza".

Nga veprat e informacionit masiv që nxisin epshin, lipsen përmendur edhe një pjesë e botimeve. Në revistat që botohen në vend ose që vijnë nga jashtë dhe që qarkullojnë në duart e kujtdo, në çdo numër, duke bërë një lidhje nga afër ose larg, shpalosin para syve të lexuesit format më të turpshme. Çdo njeri duhet të dijë se sa i ndikojnë të rinjtë këto fotografi që nxjerrin sheshit në një formë nga më ngacmueset, anët e trupit të njeriut, nxitëse të dëshirave trupore. Edhe reklamat që përhapin mendimin se njerëzit janë të dënuarit e dëshirave trupore dhe epshit, se ata me të vërtetë kanë ndjenja kafshërore, janë të mbushura me keto. Madje, edhe çokollatat që u blejmë femijëve, janë të rrethuara me fotografi të turpshme...

Sot një rini e shumtë, që i përket shtresave të ndryshme shoqërore, përpiqet të gjejë kënaqësi seksuale në këto lloj fotografish dhe pikturash. Fundi i një ngacmueshmërie të tillë është ose rënia në prostitucion, ose kënaqësia me dorë (onanizmi). Edhe onanizmi, si prostitucioni, është rrezik i madh për shëndetin. Gjithë specialistët pohojnë dëmin e tyre për inteligjencën dhe cilësitë shpirtërore.

Dhe diçka tjetër, tregimet erotike, romanet erotike, letrat erotike... Rrënimi që shkaktojnë këto mbi brezin e ri, është mbi parashikimet. Çdo njeri e di sëmundjen e leximit të këtyre lloj romanesh e tregimesh, veçanërisht nga vajzat e reja. Duke mbetur nën ndikimin e këtyre veprave, ato ngrihen për të imituar heronjtë e tregimeve, të përjetojnë aventurat e tyre. Ndodh që disa herë këto aventura përfundojnë me vetëvrasje.

I Dërguari i Madh (Paqja dhe Mëshira e Allahut qofshin mbi Të), urdhëron kështu: "Ka shtatë lloj njerëzish që Allahu i Madhnueshëm do t’i mbrojë, do t’i marrë nën hijen e Tij atë ditë kur s’do të ketë asnjë hije: kryetari i shtetit që vepron me drejtësi, i riu që e adhuron vazhdimisht Allahun, njeriu që e ka zemrën të lidhur me xhamitë, dy persone që janë bashkuar për dashurinë e Allahut dhe janë ndarë përsëri për atë dashuri, burri që nuk e pranon ftesën e një gruaje të bukur, duke i thënë "unë kam frikë nga Allahu", njeriu që ndihmon në emër të Allahut dhe këtë e mban të fshehtë sa ta japë me të majtën e të mos e kuptojë e djathta dhe ai që e përmend në vete Allahun dhe i përloten sytë".

IV

NDESHKIMI I ZINASE

NDESHKIMI I ZINASE NE HISTORI

Në të drejtën e Egjiptit të Vjetër, zinaja konsiderohej dhunë kundër tjetrit dhe moralit të përgjithshëm dhe pranohej se përzjente gjeneratën. Mashkullit që kish bërë zina, i pritej organi, kurse gruas, hunda.

Në të drejtën e Babilonisë, gruaja e kapur në zina në faj e sipër, dënohej me vdekje së bashku me partnerin duke u mbytur në ujë. Vetëm po qe se gruan e falte i shoqi, kurse partnerin gjykatësi, nuk dënoheshin (Ligjet e Hamurabit, neni 129). Burri që mashtronte një vajzë, dënohej me vdekje (neni 130). Gruaja e pakapur në faj e sipër, shpëton me betim nga çështja gjyqësore e ngritur prej burrit. Po qe se çështjen e ngre një person tjetër, gruaja trajtohet lidhur me praktikën e lumit (nenet 131, 132). Zinaja ndërmjet të afërmëve dhe farefisit duhej të ndëshkohej me internim, me hedhje në zjarr ose në ujë (nenet 153, 155, 156).

Në dokumentet e së drejtës babilonase jashtë ligjeve të Hamurabit, gjendja e gruas së ndarë si pasojë e zinasë, përshkruhej si shumë e hidhur. I shoqi, pasi i bënte një nishan në gjoks, e zbonte nga shtëpia për të mos e pranuar më kurrë si bashkëshorte. Gruaja do të shëtiste e vetme nëpër sokakët e qytetit dhe mund të merrej me prostitucion. Gjykatësi do ta detyronte të rrinte jashtë ku e priste shiu ose kafshimet e gjarpërinjve. Prindërit nuk do ta njihnin. Dënimi i dhënë për të kurrë nuk do të falej.

Në Kinë, veprimet në kundërshtim me edukatën dhe moralin, pasonin domosdoshmërinë e tredhjes së mashkullit. Ndëshkimi i mashtruesve ishte prerja e veshit.

Në të drejtën mongole, kohët e para, rrëmbimi i nderit të një gruaje të martuar (me burrë) duhej të dënohej me vdekje, kurse më vonë çështja përfundonte me pajtim në qoftë se të shoqit i jepej një kalë, kurse më vonë, në qoftë se gjykatësit i jepeshin nëntë kafshë.

Në Japoni, ndëshkimi i atij që bënte zina, ishte me vdekje, siç ishte edhe për katilin.

Sipas disa kodeve të së drejtës brehmene të vjetër, zinaja duhej të ndëshkohej vetëm me të holla. Kurse sipas kanuneve Manu, për nxitjen dhe favorizimin e prostitucionit kërkohej ndëshkimi me internim. Gjithashtu, ishte i ndaluar shikimi i gruas në pjesët e fshehta të trupit, dërgimi i dhuratave, prekja me dorë. Gruaja që bënte zina, u hidhej qenve, kurse mashkulli digjej. Sipas instituteve Narada, marrëdhëniet me një grua të pamartuar nuk ndaloheshin. Veçse zinaja me një grua të shtresës së lartë dënohej me vdekje.

Ndëshkimi i zinasë sipas Librave të Shenjtë

Sipas Dhjatës së Vjetër: Po qe se një beqar binte me forcë me një vajzë, atit të vajzës i paguhej një gjobë prej pesëdhjetë miskal argjend. Kurse djali do ta merrte vajzën për grua dhe nuk do ta ndante për jetë. Po qe se i ati refuzonte prerazi t'ia jepte vajzën, djali do t’i paguante shumën e kërkuar për pajën e vajzave të virgjëra. Por, në se dikush bënte marrëdhënie me vajzën e priftit, dënohej me vdekje, kurse vajza digjej. Po qe se një burrë bënte marrëdhënie me një grua të martuar, që të dy silleshin në sheshin e qytetit dhe vriteshin me gurë. Po qe se, në këtë rast, burri kishte vepruar me forcë, vetëm ai vritej, gruaja s’prekej. Përkundër këtyre ligjeve të qarta, duke filluar një shekull para erës së re, çifutët kishin hequr dorë nga praktikimi i tyre.

Në krishterizëm: Çifutët kishin sjellë para Hz. Isait një fajtor për zina dhe kishin kërkuar një vendim për të. Qëllimi i tyre ishte të venë Isanë në pozitë të vështirë: po të jepte dënim me vrasje me gurë, do të thoshin "a doni të pranoni fenë e Isait që t’ju vrasë me gurë?"; edhe po të mos jepte dënim, do të thoshin "Isai jep vendime në kundërshtim të hapur me librin tonë". Hz. Isai, duke mos qenë një gjykatës zyrtar, nuk posedonte as autorizimin e dhënies së vendimit. Për këtë arsye, nuk dha vendim për vrasje me gurë. Ja, pra, kristianët nga kjo ngjarje dhe nga disa të tjera të dëgjuara kanë nxjerrë konkluzionin vendimor se, "edhe pse zinaja e beqarëve është mëkat, nuk ndëshkohet". Sipas të drejtës kristiane, po qe se njëri nga personat që bëjnë zina, është i martuar, ky është një faj, faji i shkeljes së kurorës. Ndëshkimi është kërkesa e mundshme për ndarje nga gjyqi i ngritur prej palës tjetër, madje, burri mund të marrë gjobë nga mashkulli që pati marrëdhënie me gruan e tij. Por në shekujt e hershëm kjo ndarje nuk praktikohej, sepse asnjera nga palët, pastaj, për gjithë jetën nuk do të mund të martohej përsëri.

VESHTRIMI I ZINASE SIPAS ISLAMIT

Le t’i hyjmë çështjes me kuptimin e një hadithi: "O njerëz të Muhamedit, nuk ka diçka më të papëlqyer për Allahun se sa ai nga robërit e tij, burrë apo grua, të cilin e sheh duke bërë zina. O njerëz të Muhammedit, sikur ta dinit atë që di unë, do të qeshnit pak e do të qanit shumë!"

Sipas së drejtës Islame, zinaja, duke mos qenë vetëm një çështje "personale", është një problem i lidhur me ekzistencën dhe shpëtimin e një shoqërie. Trajtimi i zinasë si diçka e zakonshme, bëhet shkak për përhapjen e prostitucionit i cili sjell si pasojë shembjen e familjes dhe shthurjen e shoqërisë kurse feja Islame i jep rëndësi gjer në fund vazhdimit dhe përjetimit të shoqërisë Islame të fuqishme.

Ngarkesa e zinasë

Se sa e shëmtuar është zinaja dhe se sa e thyen prestigjin e njeriut, mund të kuptohet nga ndëshkimi përkatës me goditje në të drejtën Islame. Në Islam, akuzimi i një muslimani të virtytshëm për zina (kadhf), është pranuar si një ndër mëkatet e mëdha. Në Kuranin e Madhnueshëm urdhërohet: "Vërtet, ata që akuzojnë gratë e ndershme, besimtare të pafajshme, janë të mallkuar në këtë botë dhe në botën tjetër dhe ata i pret një dënim shumë i madh". Profeti ynë, "akuzimin pa fakte të grave të ndershme" e ka quajtur ndër mëkatet e rënda që e shkatërrojnë njeriun.

Sipas së drejtës Islame, shpifësit për zina ndëshkohen me tetëdhjetë shkopinj dhe nuk u pranohet dëshmia gjer në vdekje. Po qe se bashkëshortët i ngarkojnë njëri-tjetrit faj për zina dhe këtë gjë nuk e provojnë në masën e duhur, gjykatësi merr vendim për ndarje. Kësaj i thonë "mallkim" (lian). Po s’u bë ndarja, edhe ata i nënshtrohen të njëjtit ndëshkim. Edhe akuzimi i një muslimani për homoseksualizëm dhe marrëdhënie me kafshët i takon njëjti ndëshkim. Në kundërshtim me këtë, ky ndëshkim s’i jepet akuzës ndaj një muslimani për femohim. Sepse është e mundur që të publikohet akuza për femohim, të sqarohen njerëzit duke u treguar pafajësinë. Kurse ngarkesa e zinasë nuk është kështu. Njeriun e bën me njollë, ia thyen prestigjin. Eshtë mjaft e vështirë të provohet pafajësia e njeriut.

Ndëshkimi i veprës së zinasë

Në të drejtën Islame, ndëshkimi i veprës së zinasë për beqarët është njëqind goditje. "Laviren dhe lavirin t’i rrahni, secilin prej tyre me nga njëqind të rëna dhe në zbatimin e dispozitave të Allahut mos u tregoni zemërbutë ndaj atyre dyve, në se jeni që i besoni Allahut dhe botës tjetër. E gjatë zbatimit të ndëshkimit ndaj tyre, le të jenë të pranishëm një numër besimtarësh". Bashkë me këtë, gjykatësi, po e pa të nevojshme jep edhe një vit burg ose internim. Sipas Malikive, Shafiive dhe Hanbelive, gjykatësi është i detyruar të japë një ndëshkim të tillë.

Për ata që, në çfarëdo forme qoftë, kanë lidhur kurorë dhe janë mbyllur në gjerdek, ndëshkimi është dënim me vdekje me goditje me gurë. Hz. Pejgamber kështu ka urdhëruar dhe kështu ka vepruar. Hz. Omeri është shprehur se vrasja me gurë mbështetet në Kitap dhe Sunnet. Edhe po qe se në marrëdhëniet seksuale jashtë kurore me një grua, asaj i bëhet pagesë, veprimi përsëri quhet zina. Edhe zinaja e personave të afërt me lidhje gjaku qumështi apo krushqie, kërkon të njëjtin ndëshkim.

Vetëm se nuk është i lehtë faktimi i zinasë që pasohet nga një ndëshkim i tillë për pasojë, edhe zbatimi i këtij ndëshkimi, ashtu që, zinaja, për dy palët që s’janë në kurorë, është bashkimi i tyre në rrugën e riprodhimit. Kjo provohet ligjërisht në dy forma:

a. Me dëshminë e katër dëshmitarëve meshkuj. Eshtë kusht që këta ta kenë parë vetë aktin e zinasë. Posaçërisht, këta dëshmitarë në të gjitha drejtimet duhet të jenë të ndershëm dhe të drejtë. Po qenë më pak se katër dëshmitarë ose po s’patën cilësitë e mësipërme, zinaja nuk konsiderohet e provuar. Edhe personat në cilësinë e dëshmitarit, po ranë në shpifje, i nënshtrohen ndëshkimit të goditjes (kadhf). Pasi që katër meshkuj të kenë dëshmuar, po mohuan, pa u marrë si të pandehur, ndëshkohen me nga tetëdhjetë shufra.

b. Një njeri në moshë të pjekurisë duhet të pohojë zinanë e kryer në katër vende veç e veç. Në secilin rast gjykatësi ia prapëson pohimin: "Gabohesh, ndoshta ishte jot shoqe, ndoshta pe ëndërr, nuk ishte plotësisht zina..."; me fjalë të tilla edhe e paralajmëron. Veçanërisht e analizon për nga mendja dhe kujtesa. Po qe se të gjitha këto dalin pozitive dhe personi ngul këmbë në zinanë e tij, gjykatësi jep vendim. I dënuari me vetakuzë, po qe se para ose gjatë zbatimit mohon, ndëshkimi ndërpritet dhe përjashtohet. Po qe se faji i dëshmuar me katër dëshmitarë burra mbetet në fuqi dhe i dënuari çohet për ekzekutimin e dënimit me vrasje me gurë, gurin e parë ia hedhin dëshmitarët. Po qe se njëri nga këta i shmanget goditjes, ndëshkimi nuk ekzekutohet.

Siç kuptohet nga ky shpjegim i shkurtër, në praktikë, vërtetimi i aktit të zinasë dhe ndëshkimi janë një gjë fort e vështirë dhe e rrallë. Në të drejtën Islame i largohet ndëshkimit duke favorizuar çdo shkak ose mundësi për mohim. Hz. Pejgamber urdhëron: "Me sa ju vjen për doresh, merrni rrugën e moszbatimit të kufinjve dhe ndëshkimeve. Po pati një rrugë shpëtimi, të pandehurin lereni të lirë. Pa diskutim. gabimi i mundshëm i gjykatësit përmes faljes, është më i dobishëm se sa dëmi i dhënies së dënimit". Ashtu duket që në të drejtën Islame, ndëshkimet e përshtatshme ndaj aktit të zinasë, mbi gjithçka, tregojnë përgjegjësinë e kësaj pune të shëmtuar. Praktika, bashkë me moshapjen rrugë ndaj vdekjes ose goditjes, bart edhe cilësinë e pendimit. Duhet të bëjmë të ditur edhe këtë që gjykatësi, edhe po s’qe plotësisht situatë zinaje, burrit dhe gruas që iu provua se u ndodhën në veprime të pamoralshme, mund t’u zbatojë ndëshkime të përshtatshme (ta‘dhir), me kusht që këto të jenë më të lehta se ato të zinasë. Së bashku me këtë, duke e bërë të njohur në opinion ndëshkimin e zinasë, moszbatimi i tij nuk e shpëton personin nga përgjegjësia morale e shpirtërore.

Dëshmorët e urdhrave të Allahut

Kurani pohon që njeriu është më i nderuari ndër krijesat e gjalla, që gjithësia është dhënë në shërbim të tij. Islami ka marrë shumë masa për të ruajtur këtë nder të njeriut. Natyra joshëse e femrës, psikika delikate e saj, përgjegjësia e mashkullit dhe familja si një organizëm i denjë për respekt, e kanë detyruar Islamin për të marrë masa. Çdo trëndafil ka gjemba. Ruajtja dhe mbrojtja e çdo bukurie përmban në vetvete mundime që duhen hequr, flijime që duhen vënë mbi të. E, ja, nga ky këndvështrim do të duhej të vlerësoheshin ndëshkimet e caktuara për aktin e zinasë. Burime të ndryshme tregojnë për shembujt e njerëzve që flijojnë shpirtin për të ruajtur parimet e Islamit, për të mos prishur bukurinë e familjes.

Ebu Hurejre dhe Pasues të tjerë tregojnë: "Një ditë erdhi tek Profeti një person i quajtur Maiz nga fisi Eslemi e i tha: "O i Dërguari i Allahut, më pastro!" Hz. Pejgamberi e urdhëroi: "Sa keq! kthehu në shtëpi, pendohu dhe kërkoji folje Allahut!" Shkoi dhe, pa kaluar shumë, përsëri u kthye dhe i tha të njëjtën gjë. Edhe Profeti të njëjtën përgjigje i dha. Si përfundim, të katërtën herë Profeti e pyeti: "Për çfarë të të pastroj?" Ai iu përgjegj: "Nga zinaja". Sepse Maizi kishte bërë zina me një mantenutë. Në lidhje me këtë, Profeti pyeti fisin dhe kushërinjtë në ishte i marrë apo jo Maizi. Dhe ata i thanë që ishte një njeri i mirë me mend në kokë. Profeti i tha Maizit: "Gënjehesh, ndoshta nuk ishte zina". Ai iu përgjegj: "Oh, jo, ky nefsi im rezil e ka bërë këtë punë". Pasi ai i tregoi Profetit që ishte i martuar, profeti urdhëroi ndëshkimin e tij me vrasje me gurë dhe dënimi u ekzekutua. Njerëzit u ndanë në dy pjesë për çështjen e Maizit. Një pjesë thoshin: "Mëkati i ra mbi kokë, e shkatërroi". Pjesa tjetër thoshin: "Jo, nga pendesa e Maizit s’mund të ketë një pendesë më me vlerë; ai vetë kishte shkuar te Profeti dhe kishte kërkuar të ekzekutohej me gurë". Dy-tri ditë më vonë, i Dërguari i Allahut kishte shkuar pranë Pasuesve, kish dhënë selam dhe, pasi ishte ulur, kishte urdhëruar: "Kërkoni falje për Maizin!" Dhe ata thanë: "Allahu e faltë Maizin!" Pastaj i Dërguari i Madh urdhëroi kështu: "Maizi u pendua me një pendesë të tillë që, edhe gjithë ummetit (bashkësisë muslimane) t’i përpjestohej, do t’i mjaftonte e tepronte!"

Një kohë më vonë, erdhi një grua nga fisi Xhuhejnë dhe tha: "O i Dërguari i Allahut, pastromë!" Dhe Profeti e urdhëroi: "Sa keq! Shko në shtëpi, pendohu dhe i kërko falje Allahut!" Ditën tjetër gruaja erdhi përsëri dhe tha: "O i Dërguari i Allahut, ndoshta edhe mua po më kthen siç ktheve Maizin, për Zotin, unë jam shtatzënë!" "Atëherë, linde fëmijën!" urdhëroi Profeti. Pas një kohe gruaja erdhi me fëmijë në krah dhe tha: "Ja, e linda fëmijën!" Këtë radhë Profeti e urdhëroi: "Shko, jepi gji gjersa të të pritet qumështi!" Pas prerjes së gjirit gruaja kishte ardhur prapë te Profeti dhe i kishte thënë: "O Profeti i Allahut, fëmijës ia preva gjirin, ja, po ha ushqim (dhe i tregon ushqimin në dorë). I Dërguari i Madh ia dha një gruaje ensare për ta rritur dhe urdhëroi ekzekutimin e gruas. Pas ekzekutimit, e drejtoi personalisht faljen e xhenazes. Hz. Omeri i tha: "O i Dërguari i Allahut, si e fal namazin e saj, ajo ishte një prostitutë!" Dhe Profeti urdhëroi kështu: "Ajo u pendua me një pendesë të tillë që, po t’i përpjestohej shtatëdhjetë vetëve nga populli i Medines, do të dilte tepër! O Omer, a mund të gjesh gjë më të vyer se pendimi i një gruaje që ia bën fli veten Allahut?"

PROSTITUCIONI BRENDA SEKSIT

Homoseksualizmi

Ata që kërkojnë kënaqësi seksuale të mbrapshtë brenda seksit, kryejnë aktin moral më të shëmtuar. Në Kuranin e Madhnueshëm sqarohet për fjalët që i tha Luti (a.s.) kombit të vet që bënte një paturpësi të tillë: "Përkujto kur popullit të vet Luti i tha: A punoni të shëmtuarën që asnjë nga popujt e botës nuk e bëri para jush? Vërtet, ju, të shtyrë nga epshet, u afroheni burrave duke i lënë gratë? Po ju jeni popull i shfrenuar". Në një ajet tjetër për kombin e Lutit flitet me fjalën "habais"- të ndyrë e të fëlliqur.

Në një hadith të tij, Hz. Pejgamberi urdhëron: "Ai që vepron si kombi i Lutit, është mallkuar!" Në një hadith tjetër urdhërohet: "Kur të gjeni të mbrapshtët që bëjnë homoseksualizëm, i vrisni ata të dy!"

"Eshtë maskarallëk të përpiqesh t’ua bësh të pranueshme njerëzve si të natyrshme një akt të tillë pasioni dhe epshi që qëndron larg gëllimit të krijimit për riprodhim. Hirschfeld, që ka marrë famë me shqyrtimin e riprodhimeve anormale, në një monografi të tij të titulluar "Pushtët e Berlinit", duke treguar se pushtët janë të dobët, se shumica e tyre janë krijesa shpirtërore dyseksuale, kishte pretenduar se jo çdo rast do të mund të konsiderohej një dobësi".

Homoseksualizmi, me marrëveshje të dijetarëve, është i ndaluar, është një ndër mëkatet e mëdha. Sipas Imami Malikit, Shafiiut dhe Ahmed b. Hanbelit, nga Hanefitë sipas Imami Muhammedit dhe sipas Ebu Jusufit, homoseksualizmi dënohet si zinaja. Sipas disave, ata që praktikojnë homoseksualizmin, qofshin të martuar, qofshin beqarë, absolutisht duhet të vriten. Sipas Imami Adhamit, praktikuesit, po e patën bërë zakon këtë gjë, vriten, ndryshe, në vend të dënimit me vdekje, i nënshtrohen një dënimi të parë në një masë të përshtatshme sipas gjykatësit.

Lesbitizmi

Një nga mbrapështitë seksuale është edhe marrëdhënia femër-femër. Femrat që praktikojnë lesbitizmin, nuk dënohen si zinaja, por me një ndëshkim të përshtatshëm nga gjykatësi.

Për t’u ruajtur nga një dëfrim i tillë i shëmtuar dhe në kundërshtim me natyrën dhe krijimin e një njeriu normal, siç është homoseksualizmi dhe lesbitizmi, Profeti ka predikuar këtë parim moral: "Mashkulli mashkullin dhe femra femrën s’duhet ta shohin te organi gjinor. Mashkulli me mashkullin dhe femra me femrën s’duhet të ndodhen nën një mbulesë (të mos flenë në një shtrat)".

Marrëdhëniet me kafshët

Edhe marrëdhënia me kafshët është e panatyrshme, është e ndaluar. Hz. Pejgamber ka urdhëruar: "Atë që gjeni duke kryer marrëdhënie me kafshët, vriteni dhe kafshën mundojeni!" Përkatësisht për këtë çështje, ashtu siç ka nga juristët që, duke marrë parasysh gjithë provat, i japin këtij akti dënimin e zinasë, ka edhe të tillë që thonë se, sipas vlerësimit të gjykatësit, jepet një dënim më i lehtë. I çfarëdo forme që të jetë ndëshkimi tokësor, nuk ka dyshim se marrëdhënia me kafshët është fetarisht e ndaluar dhe moralisht shumë e shëmtuar.

PJESA E DYTE

GJENDJA SHOQERORE E GRUAS

I. Instituti i dëshmisë dhe gruaja.

II. E drejta e arsimimit.

III. Jeta e lirë, jeta në punë dhe nëpunësia.

IV. Shërbimi ushtarak, lufta dhe gruaja.

V. Të drejtat politike të gruas.

I

INSTITUTI I DESHMISE DHE GRUAJA

"O ju që besuat, vazhdimisht të jeni dëshmues të drejtë për hir të Allahut edhe në se është kundër vetvetes (interesit) suaj, kundër prindërve ose kundër të afërmëve, le të jetë ai (për të cilin dëshmohet) pasanik ose varfanjak, pse Allahu di më mirë për ta".

(Kurani, Nisa, 4/135)

RENDESIA E DESHMISE

Në të drejtën Islame, dëshmia është mjeti më i rëndësishëm i vërtetimit. Sipas rastit, me pohimin e dy ose katër muslimanëve, merr formë e drejta më e madhe që i përket qoftë Zotit, qoftë robit, jepen dënime që shkojnë gjer në ekzekutimin me vdekje. Një ditë, në praninë e të Dërguarit të Allahut, kishte kaluar kortezhi i një të vdekuri. Nga Pasuesit që ndodheshin aty, kishin lavdëruar të ndjerin, kurse Hz. Pejgamberi kishte thënë: "Atij iu dha Parajsa!" Një fare kohe më vonë, kishte kaluar kortezhi i një të vdekuri tjetër dhe këtë radhë Pasuesit kishin folur keq për të, kurse Pejgamberi kishte urdhëruar e folur: "Atij iu dha Ferri!" Pasi Pasuesit kishin pyetur për shkakun e këtyre dy thënieve, kishin marrë këtë përgjigje: "Besimtarët janë dëshmitarët e Allahut mbi tokë!" Një ngjarje e tillë kishte ndodhur edhe në prani të Hz. Omerit.

Në Kuranin e Madhnueshëm janë përmendur pranë e pranë largimi nga adhurimi i idoleve dhe ruajtja nga dëshmia e rreme. Një radhë, Hz. Pejgamberi, pasi ish ulur dhe mbështetur, i kishte pyetur Pasuesit: "A t’ju tregoj për mëkatin më të madh të mëkateve më të mëdha?" Pasi Pasuesit i kishin thënë "Urdhëro e fol!", i Dërguari i Allahut kishte vazhduar: "T’i bësh shok Allahut, t’u dalësh kundër prindërve!" Pastaj, duke u drejtuar, kishte vazhduar: "Kujdes! Një tjetër është dëshmia e rreme!" Këtë të fundit e kishte thënë me një emocion dhe forcë të tillë duke e përsëritur aq herë, sa, Pasuesit, të ndodhur para një pamjeje të tillë, të çuditur, i kishin bërë temena me mendimin "ah, sikur të qetësohej!"

Edhe në sistemet e vjetra apo të reja të së drejtës, i është dhënë rëndësi dëshmisë për rolin e madh që luan ajo për dhënien e drejtësisë. Në të drejtën e Egjiptit të Vjetër ndëshkimi i dëshmisë së rreme është prerja e duarve dhe pastaj ekzekutimi me vdekje.

Nuk ka dyshim që kjo rëndësi që i jepet institutit të dëshmisë, është për daljen në shesh të së drejtës. Nga ky këndvështrim, në të drejtën Islame kërkohen disa kushte që dëshmia të ketë vlerë. Më të rëndësishmin nga këto kushte e përbën të qënit "i drejtë" (adl). Në Kuran kërkohet nga dëshmitarët që të jenë të drejtë. Ç’do të thotë "të jenë të drejtë"? Hz. Omer thotë kështu: "Në kohën e të Dërguarit të Allahut, çështjet dhe situatat e njerëzve vlerësoheshin duke u kuptuar nga Revelacioni. Kurse tani Revelacioni është prerë. Tani juve do t’ju bëjnë përgjegjës sipas veprës suaj. Drejtësia e kërkuar te dëshmitari nga e drejta Islame, është që te ai "të mirat të jenë shumë më tepër se të këqiat, me fjalë të tjera, ndërsa u shmanget mëkateve të mëdha, tregohet këmbëngulës për të mos bërë edhe ato të voglat". Gjykatësi është i ngarkuar të shqyrtojë cilësitë e dëshmitarëve.

DESHMIA E GRUAS

Në të drejtën Islame, dëshmia e gruas vlen në vetën e një dëshmitareje në çështje të tilla të posaçme të sferës së femrës si virgjëria dhe lindja. Sipas Hanefive, në të gjitha të drejtat dhe aktet e tjera përveç atyre të tipit "had" dhe "kisas", në vend të dy dëshmitarëve burra ka vlerë dëshmia e një burri dhe e dy grave. ("Had" quhet e drejta dhe ndëshkimi përkatës hyjnor, të tilla si për zinanë (adulter), vjedhjen, pijet alkoolike. "Kisas" quhet e drejta dhe ndëshkimi përkatës, i njëjtë në formë dhe madhësi me fajin, si dëmtimet trupore, plagosjet, vrasja).

Një burrë në vend të dy grave. Dëshmia e dy grave vlen sa ajo e një burri. Shkakun e kësaj Kurani i Madhnueshëm e shpjegon kështu: "Për atë se në se njëra prej tyre gabon, t’ia përkujtojë tjetra". Këtu, fjala "gabon" përfshin rastet e harresës, gabimit pa dashje rrëshqitjes, shmangies nga e vërteta, të ndodhurit të papërgatitur". Kjo është një e vërtetë e pranuar që lidhet me psikologjinë e posaçme të femrës. Prof. Mazhar Osman, në lidhje me këtë çështje, thotë kështu:

"Ndryshimi i karakterit midis femrës e mashkullit fillon që në moshë të vogël dhe thellohet më tej. E para, baza e karakterit të femrës është të qënit e emotive. Gjurmët e kësaj hasen në të gjitha psikozat femërore. Përshembull, te gratë janë më të shumta shfaqjet e psikozave ku emocioni është mbizotërues, përshembull si sëmundjet psikike që kanë si indikacion mungesën e besimit në vetvete. Pa dyshim që histeria formën e vërtetë të saj e shfaq te femrat. Nga fiset e egra gjer te femrat e kombeve më të zhvilluar, nga një vajzë fshati gjer te një zonjushëz me një edukatë të plotë bashkëkohore, te femrat hasen ndjenja të përbashkëta, gjeste pa ndonjë ndryshim. Çdo femër e kalon gjysmën e muajit me përgatitje, pastaj menstruacione, pas menstruacioneve, kudo që të jetë, e kalon periudhën gjysmë e sëmurë. Ndërsa roli i mashkullit në marrëdhënien seksuale është identiteti i një kohe prej pesë minutash, i një periudhe pasuese të pakushtëzuar prej saj (marrëdhënies), përkundrazi, një periudhe neverie, femra, frytin e dashurisë e mban në bark nëntë muaj dhe në gji dy vjet. Mjaft ndryshime shpirtërore përkatëse të shtatzanisë, lindjes dhe lehonisë shfaqin neuroza normale dhe të kthyera në shprehi, që duhen pranuar. Përkundër kësaj, si mundet që femra dhe mashkulli të jenë të barabartë? Duke përparuar kërkimet psikiatrike, ndryshimet ndiesore dhe mendore midis dy sekseve do t’i shohim edhe më hapur. Femra jeton me emocione, kurse burri bën përpara me gjykim".

Dikush tjetër na transmeton kështu: "Gjykimet veprojnë jo në mendjen e femrës, por në zemër. E me këtë rrugë ndikojnë mbi të. Pamundësia për të qenë i paanshëm, prirja kah emocioni dhe shqetësimi, veprimi më tepër me ndjenja se sa me gjy